ҚАЗАҚСТАНДА СУ РЕСУРСТАРЫН ТҰРАҚТЫ БАСҚАРУ: СУЛЫ ҚАБАТТАРДЫ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІ БАСҚАРУ ӘЛЕУЕТІ

Раушан Аманжолова; Иса Рахметов; Жұлдызбек Оңласынов; Дана Саданова; Жанай Сағын

doi:10.37884/3-2025/36

Аңдатпа

Зерттеудің мақсаты: Бұл зерттеу Қазақстандағы су ресурстарын тұрақты басқару үшін басқарылатын жер асты суын толықтыру (Managed Aquifer Recharge, MAR) технологияларын қолданудың мүмкіндігін бағалауға бағытталған.

Зерттеу әдістемесі: Зерттеу кеңістіктік модельдеу, гидрогеологиялық талдау және пилоттық учаскелерде эксперименттік сынақтарды қамтиды. Су айдау жұмыстарына тест жүргізіліп, жер асты суларының мониторингі жүзеге асырылып, сондай-ақ су қоймаларының гидрогеологиялық параметрлері зерттелді. Сүзгілеу қабілеті, өткізгіштік және су қабатының электрөткізгіштігі бағаланып, жер асты суын толықтыру тиімділігі анықталды.

Зерттеу нәтижелері: Зерттеу нәтижелері MAR технологиясының Қазақстандағы су балансының реттелуіне тиімді құрал бола алатынын дәлелдеді. Далалық сынақтар арқылы басқарылатын су қайта зарядтау әдісінің арқасында булану есебінен су шығынын азайтуға, табиғи сүзу арқылы судың сапасын жақсартуға және су тасқыны қаупін төмендетуге ықпал ететінін көрсетті.

Ғылыми жаңалығы: Бұл зерттеу – Қазақстандағы MAR технологиясын “су ресурстарын тұрақты басқару” контексінде алғашқы кешенді бағалауы болып табылады. Аймақтың климаттық және гидрогеологиялық ерекшеліктерін ескере отырып, жер асты суын толықтыру модельдері әзірленді. Зерттеу MAR технологияларын ұлттық су стратегияларына интеграциялау мүмкіндігін көрсетеді.

Практикалық маңыздылығы: Қазақстанда MAR технологиясын енгізу стратегиялық су қорларын құруға, ауыл шаруашылығының құрғақшылыққа төзімділігін арттыруға және су тасқынынан келетін шығындарды азайтуға көмектеседі. Зерттеу су ресурстарын басқару бойынша мемлекеттік бағдарламаларды дайындау және MAR технологияларын агроөнеркәсіптік секторға енгізу үшін ғылыми негіз береді.

басқарылатын жер асты суын толықтыру, гидрогеология тұрақты су ресурстары Қазақстан климаттық бейімделу су ресурстарын басқару жерасты сулары

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Wu X., Shen Y. Climate change impacts on Central Asia’s water resources and adaptation strategies // Climate. – 2021. – Vol. 9, No. 3. – Article 45. – DOI: https://doi.org/10.3390/cli9030045.
2. Sallwey J., Stefan C., Hammes V. Managed Aquifer Recharge in Central Asia: Potentials and Constraints // Journal of Water Resources Management. – 2024.
3. Makyzhanova A., Beketov M., Nurzhanov A. Assessment of Groundwater Utilization in Kazakhstan // Water and Environment Journal. – 2023. – Vol. 37, No. 2. – P. 134–142.
4. Schleiss A.J., De Cesare G., Hermann F. Sedimentation Problems in Reservoirs and Sustainable Solutions // International Journal of Sediment Research. – 2016. – Vol. 31, No. 3. – P. 262–272.
5. Zhao Q., Liu S., Deng L. Impact of Reservoir Construction on Biodiversity and Ecosystem Services // Ecological Engineering. – 2019. – Vol. 132. – P. 98–106.
6. Akhmetshin E.M., Kovalenko E.V. Socio-economic Consequences of Water Infrastructure Development in Kazakhstan // Economics and Society. – 2019. – No. 4(52). – P. 74–85.
7. Zare F., Kalantari Z. Climate Change and Water Management: The Need for Adaptive Systems // Environmental Management and Sustainable Development. – 2018. – Vol. 7, No. 1. – P. 55–71.
8. Sallwey J., Stefan C., Tannert A. Efficiency of MAR Systems in Arid Regions: Case Studies from Australia // Water. – 2019. – Vol. 11, No. 6. – P. 1189.
9. Adar E.M., Nejidat A., Yakirevich A. Wastewater Reuse and MAR in Israel: An Integrated Approach // Water Science and Technology. – 2012. – Vol. 66, No. 10. – P. 2125–2132.
10. Sprenger C., Grützmacher G., Greskowiak J. MAR Practices in Spain: An Overview of Applications and Performance // Hydrogeology Journal. – 2017. – Vol. 25, No. 4. – P. 1105–1118.
11. California Department of Water Resources. Flood-MAR: Using Flood Water for Managed Aquifer Recharge to Support Sustainable Water Resources. – Sacramento, CA: CDWR, 2018.
12. Dillon P., Pavelic P., Page D., Beringen H., Ward J. Managed Aquifer Recharge: An Introduction. – Paris: UNESCO & CSIRO Publishing, 2019.
13. Amanzholova R., Sarsekova D., Stefan C., Sagin J., King R., Timur E. TVET IT technologies support for the water resources, agro forest shelterbelts sustainability // 2024 IEEE 4th International Conference on Smart Information Systems and Technologies (SIST), Astana, Kazakhstan, 2024. – P. 239–244. – DOI: 10.1109/SIST61555.2024.10629634.
14. Hydrology Studio. Routing Through Detention Ponds. – URL: https://learn.hydrologystudio.com/hydrology-studio/knowledge-base/routing-through-detention-ponds (дата обращения: [01.04.2025]).

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАЗАҚСТАНДА СУ РЕСУРСТАРЫН ТҰРАҚТЫ БАСҚАРУ: СУЛЫ ҚАБАТТАРДЫ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІ БАСҚАРУ ӘЛЕУЕТІ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 374–387. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/36.

(1)ҚАЗАҚСТАНДА СУ РЕСУРСТАРЫН ТҰРАҚТЫ БАСҚАРУ: СУЛЫ ҚАБАТТАРДЫ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІ БАСҚАРУ ӘЛЕУЕТІ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 374-387. https://doi.org/10.37884/3-2025/36.

ҚАЗАҚСТАНДА СУ РЕСУРСТАРЫН ТҰРАҚТЫ БАСҚАРУ: СУЛЫ ҚАБАТТАРДЫ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІ БАСҚАРУ ӘЛЕУЕТІ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 374-387. https://doi.org/10.37884/3-2025/36

ҚАЗАҚСТАНДА СУ РЕСУРСТАРЫН ТҰРАҚТЫ БАСҚАРУ: СУЛЫ ҚАБАТТАРДЫ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІ БАСҚАРУ ӘЛЕУЕТІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 374–387, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/36. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/947. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАЗАҚСТАНДА СУ РЕСУРСТАРЫН ТҰРАҚТЫ БАСҚАРУ: СУЛЫ ҚАБАТТАРДЫ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІ БАСҚАРУ ӘЛЕУЕТІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 374-87. https://doi.org/10.37884/3-2025/36.

“ҚАЗАҚСТАНДА СУ РЕСУРСТАРЫН ТҰРАҚТЫ БАСҚАРУ: СУЛЫ ҚАБАТТАРДЫ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІ БАСҚАРУ ӘЛЕУЕТІ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 374–387. doi:10.37884/3-2025/36.

[1]“ҚАЗАҚСТАНДА СУ РЕСУРСТАРЫН ТҰРАҚТЫ БАСҚАРУ: СУЛЫ ҚАБАТТАРДЫ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІ БАСҚАРУ ӘЛЕУЕТІ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 374–387, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/36.

“ҚАЗАҚСТАНДА СУ РЕСУРСТАРЫН ТҰРАҚТЫ БАСҚАРУ: СУЛЫ ҚАБАТТАРДЫ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІ БАСҚАРУ ӘЛЕУЕТІ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 374-87, https://doi.org/10.37884/3-2025/36.

“ҚАЗАҚСТАНДА СУ РЕСУРСТАРЫН ТҰРАҚТЫ БАСҚАРУ: СУЛЫ ҚАБАТТАРДЫ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІ БАСҚАРУ ӘЛЕУЕТІ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 374–387. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/947.

1.ҚАЗАҚСТАНДА СУ РЕСУРСТАРЫН ТҰРАҚТЫ БАСҚАРУ: СУЛЫ ҚАБАТТАРДЫ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІ БАСҚАРУ ӘЛЕУЕТІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):374-87. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/947

1.ҚАЗАҚСТАНДА СУ РЕСУРСТАРЫН ТҰРАҚТЫ БАСҚАРУ: СУЛЫ ҚАБАТТАРДЫ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІ БАСҚАРУ ӘЛЕУЕТІ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):374-387. doi:10.37884/3-2025/36

[1] 1. Wu X., Shen Y. Climate change impacts on Central Asia’s water resources and adaptation strategies // Climate. – 2021. – Vol. 9, No. 3. – Article 45. – DOI: https://doi.org/10.3390/cli9030045.

[2] 2. Sallwey J., Stefan C., Hammes V. Managed Aquifer Recharge in Central Asia: Potentials and Constraints // Journal of Water Resources Management. – 2024.

[3] 3. Makyzhanova A., Beketov M., Nurzhanov A. Assessment of Groundwater Utilization in Kazakhstan // Water and Environment Journal. – 2023. – Vol. 37, No. 2. – P. 134–142.

[4] 4. Schleiss A.J., De Cesare G., Hermann F. Sedimentation Problems in Reservoirs and Sustainable Solutions // International Journal of Sediment Research. – 2016. – Vol. 31, No. 3. – P. 262–272.

[5] 5. Zhao Q., Liu S., Deng L. Impact of Reservoir Construction on Biodiversity and Ecosystem Services // Ecological Engineering. – 2019. – Vol. 132. – P. 98–106.

[6] 6. Akhmetshin E.M., Kovalenko E.V. Socio-economic Consequences of Water Infrastructure Development in Kazakhstan // Economics and Society. – 2019. – No. 4(52). – P. 74–85.

[7] 7. Zare F., Kalantari Z. Climate Change and Water Management: The Need for Adaptive Systems // Environmental Management and Sustainable Development. – 2018. – Vol. 7, No. 1. – P. 55–71.

[8] 8. Sallwey J., Stefan C., Tannert A. Efficiency of MAR Systems in Arid Regions: Case Studies from Australia // Water. – 2019. – Vol. 11, No. 6. – P. 1189.

[9] 9. Adar E.M., Nejidat A., Yakirevich A. Wastewater Reuse and MAR in Israel: An Integrated Approach // Water Science and Technology. – 2012. – Vol. 66, No. 10. – P. 2125–2132.

[10] 10. Sprenger C., Grützmacher G., Greskowiak J. MAR Practices in Spain: An Overview of Applications and Performance // Hydrogeology Journal. – 2017. – Vol. 25, No. 4. – P. 1105–1118.

[11] 11. California Department of Water Resources. Flood-MAR: Using Flood Water for Managed Aquifer Recharge to Support Sustainable Water Resources. – Sacramento, CA: CDWR, 2018.

[12] 12. Dillon P., Pavelic P., Page D., Beringen H., Ward J. Managed Aquifer Recharge: An Introduction. – Paris: UNESCO & CSIRO Publishing, 2019.

[13] 13. Amanzholova R., Sarsekova D., Stefan C., Sagin J., King R., Timur E. TVET IT technologies support for the water resources, agro forest shelterbelts sustainability // 2024 IEEE 4th International Conference on Smart Information Systems and Technologies (SIST), Astana, Kazakhstan, 2024. – P. 239–244. – DOI: 10.1109/SIST61555.2024.10629634.

[14] 14. Hydrology Studio. Routing Through Detention Ponds. – URL: https://learn.hydrologystudio.com/hydrology-studio/knowledge-base/routing-through-detention-ponds (дата обращения: [01.04.2025]).