Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯ

САРЫАРҚА ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (ЖАНААРҚА ТИПІ) ӘРТҮРЛІ БҰЛШЫҚ ЕТ ТАЛШЫҚТАРЫ ДИАМЕТРІНІҢ ӨЗГЕРІСІ

Айнұр Орақбаева 1 , Шолпан Адылканова 1 , Тулеухан Садықұлов 1 , Бибігүл Сансызбаева 1 , Кырыкчы Корай 2

1 КЕАҚ «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті»; 2 Ахи Евран университеті

doi.org/10.37884/2-2025/08 Бет. 82-89 Қабылданды 16.04.2025 Жарияланды 30.06.2025

Аңдатпа

Мақалада «Жеңіс» асыл тұқымды зауытында өсірілетін Сарыарқа құйрықты қой тұқымының қозыларының ет өнімділігінің қалыптасуын зерттеу нәтижелері ұсынылған. Авторлар бұл тұқымның тез жетілгіштігін және ет сапасын арттыру мақсатында селекциялық жұмыстың бастапқы кезеңінде еділбай тұқымды қошқарларды қолдану арқылы сіңіре будандастыру жүргізілгенін, ал кейінгі кезеңде – қазақтың қылшық жүнді құйрықты қой тұқымының аққарабас ішкі тұқымдық типіне жататын қошқарлар пайдаланылғанын атап өтеді.

Бұл зерттеуде Сарыарқа құйрықты қой тұқымының Жанаарқа ішкі тұқымдық типіне жататын қойларындағы бұлшықет талшықтарының әртүрлі түрлерінің диаметрінің постнатальды онтогенездің әртүрлі кезеңдерінде өзгеруі қарастырылған. Зерттеу бұлшықет тінінің өсу және даму морфологиялық ерекшеліктерін анықтауға бағытталған, бұл өз кезегінде жануарлардың ет өнімділігін айқындайды. Талдау барысында жастық өзгерістер мен жыныстық айырмашылықтар ескерілді. Негізгі анатомиялық аймақтардағы қызыл, аралық және ақ бұлшықет талшықтарының диаметрлеріне салыстырмалы баға берілді. Алынған мәліметтер бұл тұқымның бұлшықет массасының дамуының динамикасын терең түсінуге мүмкіндік береді және ет өнімділігі мен ұша сапасын арттыруға бағытталған селекциялық-генетикалық жұмысты жетілдіруге негіз бола алады.

Биоматериал іріктеуі ет өнімділігі тұрғысынан ең маңызды саналатын арқа бұлшықетінің ұзын бұлшықетінен (m. longissimus dorsi) алынды. Гистологиялық өңдеу және микроскопиялық талдау стандартты әдістер бойынша жүргізілді, алынған мәліметтер Image, Past, бағдарламалары арқылы сандық  түрде өңделді.

Нәтижелер бұлшықет талшықтарының барлық түрлерінің диаметрі жасқа байланысты ұлғаятынын көрсетті, алайда олардың өсу қарқыны талшық түріне және жануар жынысына байланысты әртүрлі болды. Қызыл талшықтар тұрақты өсумен ерекшеленсе, ақ талшықтар постнатальды дамудың кеш кезеңдерінде қарқынды өсуімен сипатталды. Алынған деректер Жанаарқа ішкі тұқымдық типінің жоғары ет өнімділігі мен әлеуетті тез жетілгіштігін көрсетеді. Айқындалған морфофункционалдық ерекшеліктер құйрықты қойлардың ет сапасын жақсартуға бағытталған селекциялық-генетикалық бағдарламаларда пайдаланылуы мүмкін.

құйрықты қойлар бұлшықет талшықтары диаметр морфология Жанаарқа типі, ет өнімділігі гистология Сарыарқа тұқымы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1.Садыкулов Т.С., Адылканова Ш.Р. - Селекционно-генетицеские аспекты совершенствования курдючных пород овец, монография Альманах,2022-9 стр.
  2. 2. Есентаев Е. Сарыаркинская порода овец.- Алматы. 2001стр
  3. 3. Садыкулов Т.С., Адылканова Ш.Р. Рекомендации по ведению племенной работы с сарыаркинской грубошерстной курдючной породой овец (жанааркинский внутрипородный тип).- Алматы: Бастау 2009г
  4. 4. Ерохин, А.И. Мясная продуктивность овец и пути её повышения. — М.: Россельхозиздат, 2008. — 256 с.
  5. 5. Никонова, Е.А. Динамика роста мышечной ткани у молодняка овец. // Сборник научных трудов по животноводству. — 2017. — №2. — С. 38–42.
  6. 6. Кубатбеков, Т.С. Влияние возраста и пола на морфометрические показатели скелетной мускулатуры у курдючных овец. // Журнал сельскохозяйственной науки Казахстана. — 2020. — №1. — С. 27–32.
  7. 7. Хэммонд, Дж. Рост и развитие сельскохозяйственных животных. — М.: Агропромиздат, 1985. — 344 с.
  8. 8. Сансызбаева Б., Адылканова Ш., Садыкулов Т.С.,Корай К., Определение полиморфизма гена CAST/MspI и его влияние на массу тела ягнят породы Сарыарка на 180-й день. Электронная ревизия ветеринарии, 2023 г. https://researcherslinks.com/current-issues/Determination-of-CAST-MspI-Gene-Polymorphism/20/3/10228
  9. 9. А.Д. Орақбаева, Ш.Р. Адылканова, Т.С. Садыкулов, Б.Қ. Сансызбаева Формирование мясной продуктивности ягнят сарыаркинской курдючной породы овец (внутрипородный жанааркинский тип) Ізденістер нәтижелер № 4 (100) 2023 г. ISSN 2304-3334 DOI: https://doi.org/10.37884/4-2023/03
  10. 10. Досыбаев Қ.Ж., Амандыкова М., Аылканова Ш., Қожахмет А., Ерғали Қ., Күлболсын Т., Құлатаев Б., Төреханов А.Genome-Wide Association Studies Revealed Several Candidate Genes of Meat Productivity in Saryarka Fat-Tailed Coarse-Wool Sheep Breed Статья Genes 2024, 15(12), 1549; https://doi.org/10.3390/genes151215490

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. САРЫАРҚА ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (ЖАНААРҚА ТИПІ) ӘРТҮРЛІ БҰЛШЫҚ ЕТ ТАЛШЫҚТАРЫ ДИАМЕТРІНІҢ ӨЗГЕРІСІ. Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 82–89. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/08.
(1)САРЫАРҚА ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (ЖАНААРҚА ТИПІ) ӘРТҮРЛІ БҰЛШЫҚ ЕТ ТАЛШЫҚТАРЫ ДИАМЕТРІНІҢ ӨЗГЕРІСІ. Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 82-89. https://doi.org/10.37884/2-2025/08.
САРЫАРҚА ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (ЖАНААРҚА ТИПІ) ӘРТҮРЛІ БҰЛШЫҚ ЕТ ТАЛШЫҚТАРЫ ДИАМЕТРІНІҢ ӨЗГЕРІСІ. (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 82-89. https://doi.org/10.37884/2-2025/08
САРЫАРҚА ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (ЖАНААРҚА ТИПІ) ӘРТҮРЛІ БҰЛШЫҚ ЕТ ТАЛШЫҚТАРЫ ДИАМЕТРІНІҢ ӨЗГЕРІСІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 82–89, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/08. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/945. Acesso em: 15 sep. 2026.
“САРЫАРҚА ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (ЖАНААРҚА ТИПІ) ӘРТҮРЛІ БҰЛШЫҚ ЕТ ТАЛШЫҚТАРЫ ДИАМЕТРІНІҢ ӨЗГЕРІСІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 82-89. https://doi.org/10.37884/2-2025/08.
“САРЫАРҚА ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (ЖАНААРҚА ТИПІ) ӘРТҮРЛІ БҰЛШЫҚ ЕТ ТАЛШЫҚТАРЫ ДИАМЕТРІНІҢ ӨЗГЕРІСІ” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 82–89. doi:10.37884/2-2025/08.
[1]“САРЫАРҚА ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (ЖАНААРҚА ТИПІ) ӘРТҮРЛІ БҰЛШЫҚ ЕТ ТАЛШЫҚТАРЫ ДИАМЕТРІНІҢ ӨЗГЕРІСІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 82–89, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/08.
“САРЫАРҚА ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (ЖАНААРҚА ТИПІ) ӘРТҮРЛІ БҰЛШЫҚ ЕТ ТАЛШЫҚТАРЫ ДИАМЕТРІНІҢ ӨЗГЕРІСІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 82-89, https://doi.org/10.37884/2-2025/08.
“САРЫАРҚА ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (ЖАНААРҚА ТИПІ) ӘРТҮРЛІ БҰЛШЫҚ ЕТ ТАЛШЫҚТАРЫ ДИАМЕТРІНІҢ ӨЗГЕРІСІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 82–89. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/945.
1.САРЫАРҚА ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (ЖАНААРҚА ТИПІ) ӘРТҮРЛІ БҰЛШЫҚ ЕТ ТАЛШЫҚТАРЫ ДИАМЕТРІНІҢ ӨЗГЕРІСІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):82-9. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/945
1.САРЫАРҚА ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЙ ТҰҚЫМЫНЫҢ (ЖАНААРҚА ТИПІ) ӘРТҮРЛІ БҰЛШЫҚ ЕТ ТАЛШЫҚТАРЫ ДИАМЕТРІНІҢ ӨЗГЕРІСІ. Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):82-89. doi:10.37884/2-2025/08