Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
Қазақстан Республикасының білім беру ісінің құрметті қызметкері, ҚР Ұлттық аграрлық ғылым академиясының академигі, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор Атақұлов Тастанбек Атақұлұлының 80-жылдығына арналған «Қазақстанның суармалы жерлерін пайдалану және оны дамыту жолдары» атты халықаралық ғылыми конференцияның негізінде жарияланған мақалалар

ҚАЗАҚСТАНДА СУАРМАЛЫ ЕГІНШІЛІКТІ ДАМЫТУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ КЕЛЕШЕГІ

Ақылбек Күрішбаев 1 , Тастанбек Атақұлов 1 , Анатолий Рябцев 1

1 Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті

doi.org/10.37884/1-2025/46 Бет. 431-439 Қабылданды 07.02.2025 Жарияланды 30.03.2025

Аңдатпа

Әлемде суармалы егіншілік өңделетін жерлердің 17% құрайды және өсімдік шаруашылығы өнімдерінің 41% береді. Қазақстан ең алдымен, су ресурстарының мүмкіндіктері мен қолжетімділігін ескере отырып, суармалы егіншілікті дамытуға ерекше мән береді. Осылайша, жалпы су ресурстарының көлемінің 65%-ы жерді мелиорациялауға жұмсалады. Еліміздің суармалы жерлері жалпы егістік алқаптың тек 6,5% құрайды, бірақ Республика өсімдік шаруашылығы өнімдерінің шамамен 40% алады.

  Су — өсімдік шаруашылығы өнімдерін өндіру процесіндегі негізгі факторлардың бірі. Суармалы жерлерді сумен қамтамасыз етуді «ресурстарды жеткізу-сумен қамтамасыз ету қызметтерін көрсету-ауыл шаруашылық өндірісі-өнімді сату» тауарлы-өндірістік тізбектің бір буыны ретінде қарастыру керек. Нарық жағдайында мұндай жүйенің өзін-өзі реттеуі осы «буындардың» түйіскен жерлеріндегі қатынастарды коммерцияландыру арқылы қамтамасыз етіледі.

  Шаруашылық қызметтің тиімділігі ең алдымен шаруашылық жүргізуші субъектілердің экономикалық мүдделерінің теңгерімімен анықталады және олар пайданы минималдауға бағытталған. Мысалы, су шаруашылық ұйымдары пайданы арттырудың ең қарапайым жолына — тарифтік мөлшерлемелерді және су беру көлемін арттыруға мүдделі.

  Су саласын дамытудың келешегі Қазақстанның Біріккен Ұлттар Ұйымы белгілеген тұрақты даму мақсаттарын орындау қажеттілігін ескере отырып жүзеге асырылады, атап айтқанда, су ресурстарын қамтамасыз ету, болуы және тиімді пайдалану саласында. Дамудың негізгі бағыттары халықтың, қоршаған ортаның және экономика салаларының суға деген өсіп келе жатқан қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін жағдайлар жасау; климаттың жаһандық өзгеруі жағдайында су ресурстарын тиімді басқаруды қамтамасыз ету болады

су тұтыну, су ресурстары, суды коммерцияландыру, суармалы егіншілік, өзен ағыны, аумақтың ылғалдылығы, гидротехникалық құрылыстар.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1.Ибатулин С.Р., Мустафаев Ж.С., Койбагарова К.Б. Экологические и экономические проблемы управления водными ресурсами трансграничных рек // Экологическая устойчивость и передовые подходы к управлению водными ресурсами в бассейне Аральского моря: Центрально-азиатская международная научно-практическая конференция (Алматы, 5-8 мая 2003 г.). – Алматы, 2003. – С.178-185.
  2. 2.Кененбаев Т. Обоснования и выбор мер по созданию конкурентоспособных оросительных систем // Проблемы мелиорации земель: Республиканская научно-практическая конференция (сб.научных трудов), Шымкент, 2006.
  3. 3.Рябцев А. Системы экологического нормирования уровня использования природных ресурсов Казахстана, Тараз, 2012 г. – 164 стр.
  4. 4.Рябцев А., Мустафаев Ж., Козыкеева А. Проблемы экологического возрождения в низовьях реки Сырдарья // Водное хозяйство Казахстана, 2005 г., №1(5) с.15-19
  5. 5.Рябцев А., Мустафаев Ж., Козыкеева А. Экологическое нормирование водопотребности сельскохозяйственных земель // Материалы международной конференции / Индустриально-инновационное развитие – основа устойчивой экономики Казахстана. Шымкент, 2006, с. 449-452.
  6. 6.Рябцев А., Кененбаев Т. О втором проекте «Усовершенствование ирригационных и дренажных систем (ПУИД -2)» // Водное хозяйство Казахстана, 2008. №3 с.39-44.
  7. 7.Ресурсы поверхностных вод СССР. Гидрологическая изученность. Средняя Азия. Бассейн реки Сырдарья т.14, вып.1. Гидрометеоиздат, 1966, с.208
  8. 8.Бурлибаев М.Ж., Фащевскийй Б.В., Опп К., Бурлибаева Д.М., Кайдарова Р.К., Вагапова А.Р. Научные основы нормирования экологического стока рек Казахстана // Водные ресурсы реки Шу и основные направления хозяйственного использования вод., 2015, с.85-95.
  9. 9.Медеу А., Мальковский И., Алимкулов С. «Водная безопасность Республики Казахстан». Трансграничный Арало-Сырдарьинский бассейн. 2024, с.118-140.
  10. 10.Постановление Правительства Республики Казахстан, №66 от 5 февраля 2024 года. «Об утверждении концепции развития системы управления водными ресурсами Республики Казахстан на 2024-2030 годы»., 2024 г.
  11. 11.Итоге деятельности республиканского государственного предприятия «Казводхоз» за 2024 г. Отчет.
  12. 12.Духовный В.А, де Шуттер Ю. «Вода в Центральной Азии: прошлое, настоящее, будущее», Алматы, 2018, с.363,398,446.
  13. 13.Карлиханов Т., Ибатулин С, Карлыханов О., Далдабаева Г. «Арал. Прошлое, настоящее, будущее», Астана, 2016, с.59,351.
  14. 14.Оралсынкызы М., Абдикеримов С., Баймаханов К., Медеуова К., Култасов Б. ПРОБЛЕМЫ ВОДООБЕСПЕЧЕНИЯ АРЫСЬ-ТУРКЕСТАНСКОГО РАЙОНА И ПУТИ ИХ РЕШЕНИЯ. Исследования, результаты. № 4 (76) 2017

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАЗАҚСТАНДА СУАРМАЛЫ ЕГІНШІЛІКТІ ДАМЫТУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ КЕЛЕШЕГІ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 431–439. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/46.
(1)ҚАЗАҚСТАНДА СУАРМАЛЫ ЕГІНШІЛІКТІ ДАМЫТУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ КЕЛЕШЕГІ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 431-439. https://doi.org/10.37884/1-2025/46.
ҚАЗАҚСТАНДА СУАРМАЛЫ ЕГІНШІЛІКТІ ДАМЫТУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ КЕЛЕШЕГІ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 431-439. https://doi.org/10.37884/1-2025/46
ҚАЗАҚСТАНДА СУАРМАЛЫ ЕГІНШІЛІКТІ ДАМЫТУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ КЕЛЕШЕГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 431–439, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/46. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/877. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАНДА СУАРМАЛЫ ЕГІНШІЛІКТІ ДАМЫТУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ КЕЛЕШЕГІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 431-39. https://doi.org/10.37884/1-2025/46.
“ҚАЗАҚСТАНДА СУАРМАЛЫ ЕГІНШІЛІКТІ ДАМЫТУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ КЕЛЕШЕГІ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 431–439. doi:10.37884/1-2025/46.
[1]“ҚАЗАҚСТАНДА СУАРМАЛЫ ЕГІНШІЛІКТІ ДАМЫТУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ КЕЛЕШЕГІ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 431–439, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/46.
“ҚАЗАҚСТАНДА СУАРМАЛЫ ЕГІНШІЛІКТІ ДАМЫТУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ КЕЛЕШЕГІ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 431-9, https://doi.org/10.37884/1-2025/46.
“ҚАЗАҚСТАНДА СУАРМАЛЫ ЕГІНШІЛІКТІ ДАМЫТУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ КЕЛЕШЕГІ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 431–439. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/877.
1.ҚАЗАҚСТАНДА СУАРМАЛЫ ЕГІНШІЛІКТІ ДАМЫТУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ КЕЛЕШЕГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):431-9. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/877
1.ҚАЗАҚСТАНДА СУАРМАЛЫ ЕГІНШІЛІКТІ ДАМЫТУДЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ КЕЛЕШЕГІ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):431-439. doi:10.37884/1-2025/46