СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЛАРДА МАЙБҰРШАҚТЫҢ ФЕНОЛОГИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІНІҢ ДАМУЫН БАҒАЛАУ

Джансулу Есенбаева; Гүлдана Жайлаусалқызы; Гулназ Байсеитова; Ая Ешенгалиева

doi:10.37884/4-2024/22

Аңдатпа

Қазіргі кезде Қазақстанның оңтүстік шығыс аймағы жағдайында майбұршақ дақылын өсіру, өндіру бойынша негізгі өңірге айналып отыр. Соңғы уақытта облыста майбұршақ дақылының егістіктері айтарлықтай ұлғайды. Алматы облысының таулы аумағында, күрт континентальды климатында қуаңшылық жылдары өнімділігі жоғары майбұршақ дақылдарының қалыптасуына кері факторлардың бірі табиғи ылғалдылықпен қамтамасыз етілмей қалуы болып отыр. Майбұршақ дақылы сыртқы орта жағдайларына аса сезімтал болып келеді, жауын-шашып жетіспеушілік, қолайсыз жылдары вегетациялық кезең ұзақтығының толық жүрмей, қысқаруынан майбұршақ өнімі 30-40% төмендеуіне әкеледі. Сол себепті майбұршақ дақылының вегетациялық кезең ұзақтығы оңтайлы және өнімділігі жоғары сорттарды алу маңызды мәселелердің бірі. Біздің зерттеу жұмысымызда салыстырмалы түрде суармалы және қуаңшылық жағдайлардағы майбұршақ сорттарының вегетациялық кезең ұзақтықтарына бақылау жасалды. Фенологиялық бақылау нәтижесінде ерте пісетін топтағы Ивушка, Восточная красавица, Роза сорттар суарламы жағдайда (90 күн), қуаңшылық жағдайда (87 күн); орташа пісетін топ Радость, Алматы сорттары суармалы жағдайда (92-95 күн), қуаңшылық жағдайда (90 күн); кеш пісетін топ Бірлік, Вита, Даная сорттары суармалы жағдайда (101-104 күн), қуаңшылық жағдайда (98-101 күн) анықталды. Осы аталған майбұршақ сорттарын еліміздің оңтүстік шығыс жағдайында қуаңшылық селекциясына бастапқы материалды ретінде қолдануға ұсынылады.

майбұршақ, сорт, вегетациялық кезең, суармалы, қуаңшылық, фенология, егістік, ерте, орташа, кеш.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Васина Е.А., Бутовец Е.С., Лукьянчук Л.М. Результаты изучения исходного материала сои в условиях Приморского края для селекционных целей/Труды по прикладной ботанике, генетике и сеелкции – 2022 Том 183, № 4, С.19-29
2 Лукьянчук Л.М., Бутовец Е.С. Реакция сортов сои на погдные условия Приморского края/ Аграрная наука научно-теоретический журнал 2023 № 9 С. 96-100.
3 Васина Е.А., Бутовец Е.С., Лукьянчук Л.М. Результаты изучения исходного материала сои в условиях Приморского края для селекционных целей. Труды по прикладной ботанике, генетике и селекции. 2022;183(4):С.19-29. https://doi.org/10.30901/2227-8834-2022-4-19-29
4 JaeYoung K., Chaewon L., JiEun P., Nyunhee K., Song-Lim K., JeongHo B., Yong-Suk Ch., Kyunghwan K. Comparison of Various Drought Resistance Traits in Soybean (Glycine max L.) Based on Image Analysis for Precision Agriculture/ Plants 2023, 12(12), 2331; https://doi.org/10.3390/plants12122331
5 Yerzhebayeva R., Didorenko S., Bastaubayeva Sh., Amangeldiyeva A., Maikotov B., Kassenov R., Shavrukov Y. Soybean Drought Tolerance and Escape: Field Trial Assessment of Yield, Maturity Groups and Smooth-Wrinkled Seed Coats in Kazakhstan/Agriculture 2024, 14(11), 1884; https://doi.org/10.3390/agriculture14111884
6 Xuanwei N., Peipei D., Chengliang W., Yongliang W., Yang Zh. Influence Mechanisms of Dynamic Changes in Temperature, Precipitation, Sunshine Duration and Active Accumulated Temperature on Soybean Resources: A Case Study of Hulunbuir, China, from 1951 to 2019/ Energies 2022, 15(22), 8347; https://doi.org/10.3390/en15228347
7 Fuchun X., Yujiao L., Qianhan Zh., Xiashun L. Chen W., Qinyi W., Qiyun W., Xueying Zh., Jia J., Rongxu L., Yajun Ch., Guowen C. Jianchun H. Exogenous Application of Melatonin and Strigolactone by Regulating Morphophysiological Responses and Gene Expression to Improve Drought Resistance in Fodder Soybean Seedlings/ Agronomy 2024, 14(8)
8. Raghavendra N., Virender S.B., Nishant K.S., Monoranjan M., Somasundaram J., Yash P.D., Vennampally N., Darren D. and Ram C. Assessing Soybean Yield Potential and Yield Gap in Different Agroecological Regions of India Using the DSSAT Mode/Agronomy 2024. 14 P. 2-20.
9. Yao X., Chang W., Rui Zh., Chunmei M., Shoukun D., Zhenping G. The relationship between internode elongation of soybean stems and spectral distribution of light in the canopy under different plant densities // Plant Production Science. – 2020. - Vol. 23, № 4. – Р. 92-98.
10. Mayla D.M., Renata F.P., Juliana M.G. Flower and pod genes involved in soybean sensitivity to drought // Journal of Plant Interactions. – 2021. - Vol. 16, № 1. – Р. 187-200.
11 Есенбаева Д.М., Жолдасбаева А. Определение признаков продуктивности сортообразцов сои разных условиях орошения/ Исследования, результаты № 1 (101) (2024): https://doi.org/10.37884/1-2024/09

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЛАРДА МАЙБҰРШАҚТЫҢ ФЕНОЛОГИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІНІҢ ДАМУЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 4 (104) (Dec. 2024), 216–223. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2024/22.

(1)СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЛАРДА МАЙБҰРШАҚТЫҢ ФЕНОЛОГИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІНІҢ ДАМУЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2024, No. 4 (104), 216-223. https://doi.org/10.37884/4-2024/22.

СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЛАРДА МАЙБҰРШАҚТЫҢ ФЕНОЛОГИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІНІҢ ДАМУЫН БАҒАЛАУ. (2024). Izdenister Natigeler, 4 (104), 216-223. https://doi.org/10.37884/4-2024/22

СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЛАРДА МАЙБҰРШАҚТЫҢ ФЕНОЛОГИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІНІҢ ДАМУЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (104), p. 216–223, 2024. DOI: 10.37884/4-2024/22. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/762. Acesso em: 15 sep. 2026.

“СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЛАРДА МАЙБҰРШАҚТЫҢ ФЕНОЛОГИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІНІҢ ДАМУЫН БАҒАЛАУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 4 (104) (December): 216-23. https://doi.org/10.37884/4-2024/22.

“СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЛАРДА МАЙБҰРШАҚТЫҢ ФЕНОЛОГИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІНІҢ ДАМУЫН БАҒАЛАУ” (2024) Izdenister natigeler, (4 (104), pp. 216–223. doi:10.37884/4-2024/22.

[1]“СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЛАРДА МАЙБҰРШАҚТЫҢ ФЕНОЛОГИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІНІҢ ДАМУЫН БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (104), pp. 216–223, Dec. 2024, doi: 10.37884/4-2024/22.

“СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЛАРДА МАЙБҰРШАҚТЫҢ ФЕНОЛОГИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІНІҢ ДАМУЫН БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (104), Dec. 2024, pp. 216-23, https://doi.org/10.37884/4-2024/22.

“СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЛАРДА МАЙБҰРШАҚТЫҢ ФЕНОЛОГИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІНІҢ ДАМУЫН БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (104) (December 30, 2024): 216–223. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/762.

1.СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЛАРДА МАЙБҰРШАҚТЫҢ ФЕНОЛОГИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІНІҢ ДАМУЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (104):216-23. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/762

1.СУАРМАЛЫ ЖӘНЕ ҚУАҢШЫЛЫҚ ЕГІСТІК ЖАҒДАЙЛАРДА МАЙБҰРШАҚТЫҢ ФЕНОЛОГИЯЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІНІҢ ДАМУЫН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2024;(4 (104):216-223. doi:10.37884/4-2024/22

[1] 1 Васина Е.А., Бутовец Е.С., Лукьянчук Л.М. Результаты изучения исходного материала сои в условиях Приморского края для селекционных целей/Труды по прикладной ботанике, генетике и сеелкции – 2022 Том 183, № 4, С.19-29

[2] 2 Лукьянчук Л.М., Бутовец Е.С. Реакция сортов сои на погдные условия Приморского края/ Аграрная наука научно-теоретический журнал 2023 № 9 С. 96-100.

[3] 3 Васина Е.А., Бутовец Е.С., Лукьянчук Л.М. Результаты изучения исходного материала сои в условиях Приморского края для селекционных целей. Труды по прикладной ботанике, генетике и селекции. 2022;183(4):С.19-29. https://doi.org/10.30901/2227-8834-2022-4-19-29

[4] 4 JaeYoung K., Chaewon L., JiEun P., Nyunhee K., Song-Lim K., JeongHo B., Yong-Suk Ch., Kyunghwan K. Comparison of Various Drought Resistance Traits in Soybean (Glycine max L.) Based on Image Analysis for Precision Agriculture/ Plants 2023, 12(12), 2331; https://doi.org/10.3390/plants12122331

[5] 5 Yerzhebayeva R., Didorenko S., Bastaubayeva Sh., Amangeldiyeva A., Maikotov B., Kassenov R., Shavrukov Y. Soybean Drought Tolerance and Escape: Field Trial Assessment of Yield, Maturity Groups and Smooth-Wrinkled Seed Coats in Kazakhstan/Agriculture 2024, 14(11), 1884; https://doi.org/10.3390/agriculture14111884

[6] 6 Xuanwei N., Peipei D., Chengliang W., Yongliang W., Yang Zh. Influence Mechanisms of Dynamic Changes in Temperature, Precipitation, Sunshine Duration and Active Accumulated Temperature on Soybean Resources: A Case Study of Hulunbuir, China, from 1951 to 2019/ Energies 2022, 15(22), 8347; https://doi.org/10.3390/en15228347

[7] 7 Fuchun X., Yujiao L., Qianhan Zh., Xiashun L. Chen W., Qinyi W., Qiyun W., Xueying Zh., Jia J., Rongxu L., Yajun Ch., Guowen C. Jianchun H. Exogenous Application of Melatonin and Strigolactone by Regulating Morphophysiological Responses and Gene Expression to Improve Drought Resistance in Fodder Soybean Seedlings/ Agronomy 2024, 14(8)

[8] 8. Raghavendra N., Virender S.B., Nishant K.S., Monoranjan M., Somasundaram J., Yash P.D., Vennampally N., Darren D. and Ram C. Assessing Soybean Yield Potential and Yield Gap in Different Agroecological Regions of India Using the DSSAT Mode/Agronomy 2024. 14 P. 2-20.

[9] 9. Yao X., Chang W., Rui Zh., Chunmei M., Shoukun D., Zhenping G. The relationship between internode elongation of soybean stems and spectral distribution of light in the canopy under different plant densities // Plant Production Science. – 2020. - Vol. 23, № 4. – Р. 92-98.

[10] 10. Mayla D.M., Renata F.P., Juliana M.G. Flower and pod genes involved in soybean sensitivity to drought // Journal of Plant Interactions. – 2021. - Vol. 16, № 1. – Р. 187-200.

[11] 11 Есенбаева Д.М., Жолдасбаева А. Определение признаков продуктивности сортообразцов сои разных условиях орошения/ Исследования, результаты № 1 (101) (2024): https://doi.org/10.37884/1-2024/09