ҚАЗІРГІ БИОТЕХНОЛОГИЯ КОНТЕКСТІНДЕ СОЯ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛДАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР

Джансулу Есенбаева; Нұргүлім Исах; Гулназ Байсеитова; Ая Ешенгалиева

doi:10.37884/4-2024/20

Аңдатпа

Зерттеу жұмыстарына Қазақстанның онтүстік шығысында орналасқан «Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ҒЗИ» ЖШС, Майлы дақылдар бөлімі және молекулалық биология зертханасында сорт сынау питомнигінің бәсекеге қабетті жоғары соя линиялары және де нөлдік аллелі бар TI3 локусы бастапқы материал ретінде алынды. Зерттеудің басты міндеті соя дақылын пайдаланғанда, оның тұқымының құрамындағы кездесетін қоректік заттарға қарсы факторлардың бірі трипсин ингибиторының (ТІ) белсенділігін төмендету болып отыр. Яғни, ТІ ас қорыту кезінде ақуызды ыдырататын трипсиннің белсенділігін төмендететін ферменттің қызметін бақылау маңызды. Қазіргі уақытта дәстүрлі селекция әдісімен осындай ферменттерді анықтау мүмкін емес. Осыған орай біздің зерттеуімізде лабораториялық жағдайда молекулалық биология әдістерімен соя линияларының тұқымы құрамындағы трипсиннің ингибиторлық белсенділігін және липоксигеназаның Lox2 локусының аллельдері тығыз байланысы Satt 656 праймерінде SSR маркері көмегімен анықталды. Зерттеуге алынған сояның Б-47/411; Б-40/62-24; ЗР 107/3; Б47/53; З 8/2; Е 12/2; Ж 8/2; Ж 8/4; Ж13/2; ИТ 1/6; ИТ 1/5; ИТ 17/3; З 40/; ИТ 1/8; А8/22; ИТ 24/4; ИТ 1/7; ИТ 24/2; ИТ 1/9, ИТ1/3; КТ-41/1; И-23/7 линияларының тұқымдарындағы ақуызды сақтау спектрі және липоксигенеза белсенділігі талданды. Нәтижесінде сояның Б-47/411, ИТ 1/3, Ж 8/2, Б47/53 линияларының тұқымының құрамындағы қоректік затқа қарсы ферменттің төмен мөлшері алынды. Аталған линияларды тұқымдарының құрамындағы антиқоректік заттардың төмендету соя селекциясында бастапқы материал ретінде қолданысқа ұсыналады.

соя, линия, тұқым, антиқоректік зат, зертхана, трипсин, липоксигенеза, ингибритор белсенділігі, бастапқы материал.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Eduardo F.C., Rafael P., Alaine M.G. Soybean Seed Analysis as a Nutritional Diagnostic Tool // Communications in Soil Science and Plant Analysis. – 2020. - Vol. 51, № 21. – Р. 2712-2725.
2 Taiki Y., Song L., Haruka S., Takuya K., Tatsuhiko Sh. Effects of maturity group and stem growth habit on the branching plasticity of soybean cultivars grown at various planting densities // Plant Production Science. – 2020. - Vol. 23, № 4. – Р. 385-396.
3 Tang X,m Chen X., Wang H., Yang J., Li L., Zhu J., Liu Y. Virtual Screening Technology for Two Novel Peptides in Soybean as Inhibitors of α-Amylase and α-Glucosidase/ Foods 2023, 12(24), 4387; https://doi.org/10.3390/foods12244387
4 Дидоренко, С., Кисетова, Э., Касенов, Р., Байжанов, Ж., Кушанова, Р., & Сагит, И. (2024). Продуктивность и качество сортов сои созданных на разных этапах селекционных работ в казахском научно – исследовательском институте земледелия и растениеводства. Ізденістер, нәтижелер, (2-1 (special), 85–98. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/542.
5 Ramakrishnan M., Venkata N., Boddepalli N., Miao-Rong Y., Kumar V., Balwinder G., Rabi S. Pan, Wang Ch., Glen L., Hartman Renan Silva e Souza, Prakit Somta Global Status of Vegetable Soybean/ Plants (Basel). 2023 Feb; 12(3): 609. Published online 2023 Jan 30. doi: 10.3390/plants12030609
6 Chupeerach Ch., Tewviriyanukul P., Thangsiri S., Woorawee I., Sahasakul Y., Aursalung A., Wongchang P., Sangkasa-ad P., Wongpia A., Polpanit A., Nuchuchua O., Suttisansanee U. Phenolic Profiles and Bioactivities of Ten Original Lineage Beans in Thailand/ Foods 2022, 11(23), 3905; https://doi.org/10.3390/foods11233905
7 Zhou Y., Zhou S., Lu C., Zhang Y., Zhao H. Enrichment of Trypsin Inhibitor from Soybean Whey Wastewater Using Different Precipitating Agents and Analysis of Their Properties/ Molecules 2024, 29(11), 2613; https://doi.org/10.3390/molecules29112613
8 Wang Zh., Shea Z., Rosso L., Shang Ch., Li J, Bewick P., Li Q., Zhao B., Zhang B. Development of new mutant alleles and markers for KTI1 and KTI3 via CRISPR/Cas9-mediated mutagenesis to reduce trypsin inhibitor content and activity in soybean seeds/ Front Plant Sci. 2023; 14: 1111680. Published online 2023 May 8. doi: 10.3389/fpls.2023.1111680
9 Cao Ch., Waterhouse I.N.G., Sun W., Zhao M., Sun-Waterhouse D., Su G., Effects of Fermentation with Tetragenococcus halophilus and Zygosaccharomyces rouxii on the Volatile Profiles of Soybean Protein Hydrolysates/ Foods 2023, 12(24), 4513; https://doi.org/10.3390/foods12244513
10 Jung K., Kim B., Kim M., Kim N., Kang J., Kim Y., Park H., Jang H., Shin H., Kim T. Development of a Gene-Based Soybean-Origin Discrimination Method Using Allele-Specific Polymerase Chain Reaction/ Foods 2023, 12(24), 4497; https://doi.org/10.3390/foods12244497

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ҚАЗІРГІ БИОТЕХНОЛОГИЯ КОНТЕКСТІНДЕ СОЯ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛДАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР. Izdenister natigeler. 4 (104) (Dec. 2024), 200–208. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2024/20.

(1)ҚАЗІРГІ БИОТЕХНОЛОГИЯ КОНТЕКСТІНДЕ СОЯ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛДАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР. Izdenister natigeler 2024, No. 4 (104), 200-208. https://doi.org/10.37884/4-2024/20.

ҚАЗІРГІ БИОТЕХНОЛОГИЯ КОНТЕКСТІНДЕ СОЯ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛДАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР. (2024). Izdenister Natigeler, 4 (104), 200-208. https://doi.org/10.37884/4-2024/20

ҚАЗІРГІ БИОТЕХНОЛОГИЯ КОНТЕКСТІНДЕ СОЯ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛДАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (104), p. 200–208, 2024. DOI: 10.37884/4-2024/20. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/757. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАЗІРГІ БИОТЕХНОЛОГИЯ КОНТЕКСТІНДЕ СОЯ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛДАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 4 (104) (December): 200-208. https://doi.org/10.37884/4-2024/20.

“ҚАЗІРГІ БИОТЕХНОЛОГИЯ КОНТЕКСТІНДЕ СОЯ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛДАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР” (2024) Izdenister natigeler, (4 (104), pp. 200–208. doi:10.37884/4-2024/20.

[1]“ҚАЗІРГІ БИОТЕХНОЛОГИЯ КОНТЕКСТІНДЕ СОЯ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛДАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР”, Izdenister natigeler, no. 4 (104), pp. 200–208, Dec. 2024, doi: 10.37884/4-2024/20.

“ҚАЗІРГІ БИОТЕХНОЛОГИЯ КОНТЕКСТІНДЕ СОЯ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛДАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР”. Izdenister Natigeler, no. 4 (104), Dec. 2024, pp. 200-8, https://doi.org/10.37884/4-2024/20.

“ҚАЗІРГІ БИОТЕХНОЛОГИЯ КОНТЕКСТІНДЕ СОЯ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛДАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР”. Izdenister natigeler, no. 4 (104) (December 30, 2024): 200–208. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/757.

1.ҚАЗІРГІ БИОТЕХНОЛОГИЯ КОНТЕКСТІНДЕ СОЯ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛДАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (104):200-8. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/757

1.ҚАЗІРГІ БИОТЕХНОЛОГИЯ КОНТЕКСТІНДЕ СОЯ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН БАСТАПҚЫ МАТЕРИАЛДАРҒА ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР. Izdenister natigeler. 2024;(4 (104):200-208. doi:10.37884/4-2024/20

[1] 1 Eduardo F.C., Rafael P., Alaine M.G. Soybean Seed Analysis as a Nutritional Diagnostic Tool // Communications in Soil Science and Plant Analysis. – 2020. - Vol. 51, № 21. – Р. 2712-2725.

[2] 2 Taiki Y., Song L., Haruka S., Takuya K., Tatsuhiko Sh. Effects of maturity group and stem growth habit on the branching plasticity of soybean cultivars grown at various planting densities // Plant Production Science. – 2020. - Vol. 23, № 4. – Р. 385-396.

[3] 3 Tang X,m Chen X., Wang H., Yang J., Li L., Zhu J., Liu Y. Virtual Screening Technology for Two Novel Peptides in Soybean as Inhibitors of α-Amylase and α-Glucosidase/ Foods 2023, 12(24), 4387; https://doi.org/10.3390/foods12244387

[4] 4 Дидоренко, С., Кисетова, Э., Касенов, Р., Байжанов, Ж., Кушанова, Р., & Сагит, И. (2024). Продуктивность и качество сортов сои созданных на разных этапах селекционных работ в казахском научно – исследовательском институте земледелия и растениеводства. Ізденістер, нәтижелер, (2-1 (special), 85–98. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/542.

[5] 5 Ramakrishnan M., Venkata N., Boddepalli N., Miao-Rong Y., Kumar V., Balwinder G., Rabi S. Pan, Wang Ch., Glen L., Hartman Renan Silva e Souza, Prakit Somta Global Status of Vegetable Soybean/ Plants (Basel). 2023 Feb; 12(3): 609. Published online 2023 Jan 30. doi: 10.3390/plants12030609

[6] 6 Chupeerach Ch., Tewviriyanukul P., Thangsiri S., Woorawee I., Sahasakul Y., Aursalung A., Wongchang P., Sangkasa-ad P., Wongpia A., Polpanit A., Nuchuchua O., Suttisansanee U. Phenolic Profiles and Bioactivities of Ten Original Lineage Beans in Thailand/ Foods 2022, 11(23), 3905; https://doi.org/10.3390/foods11233905

[7] 7 Zhou Y., Zhou S., Lu C., Zhang Y., Zhao H. Enrichment of Trypsin Inhibitor from Soybean Whey Wastewater Using Different Precipitating Agents and Analysis of Their Properties/ Molecules 2024, 29(11), 2613; https://doi.org/10.3390/molecules29112613

[8] 8 Wang Zh., Shea Z., Rosso L., Shang Ch., Li J, Bewick P., Li Q., Zhao B., Zhang B. Development of new mutant alleles and markers for KTI1 and KTI3 via CRISPR/Cas9-mediated mutagenesis to reduce trypsin inhibitor content and activity in soybean seeds/ Front Plant Sci. 2023; 14: 1111680. Published online 2023 May 8. doi: 10.3389/fpls.2023.1111680

[9] 9 Cao Ch., Waterhouse I.N.G., Sun W., Zhao M., Sun-Waterhouse D., Su G., Effects of Fermentation with Tetragenococcus halophilus and Zygosaccharomyces rouxii on the Volatile Profiles of Soybean Protein Hydrolysates/ Foods 2023, 12(24), 4513; https://doi.org/10.3390/foods12244513

[10] 10 Jung K., Kim B., Kim M., Kim N., Kang J., Kim Y., Park H., Jang H., Shin H., Kim T. Development of a Gene-Based Soybean-Origin Discrimination Method Using Allele-Specific Polymerase Chain Reaction/ Foods 2023, 12(24), 4497; https://doi.org/10.3390/foods12244497