СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚТЫ АЙМАҒЫНДА ӘР ТҮРЛІ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ЖАҒДАЙЫНДА МАЙЛЫ ЗЫҒЫРДЫҢ (LINUM USITATISSIMUM L.) ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ӨНІМДІЛІГІ

Абдумамат Кочоров; Ерлан Утельбаев; Вера Давыдова; Берік Базарбаев; Алена Харитонова; Татьяна Нелис; Абдрахман Алдабергенов

doi:10.37884/4-2024/13

Аңдатпа

Мақалада солтүстік Қазақстанның оңтүстік карбонатты қаратопырағы жағдайында 2023 және 2024 жылдар аралығында майлы зығырды дәстүрлі, минималды және нөлдік технологиямен өсіру барысында зиянкестердің, аурулардың және арамшөптердің дамуы мен таралуы бойынша зерттеу нәтижелері келтірілген. Майлы зығырды өсіруде тұқымды себуге дайындауда Seedspor S инновациялық биопрепараты Пилигрим, к.с. химиялық тұқым дәрілегішпен салыстырмалы зерттеліп, тұқымның себу сапа көрсеткіштеріне, танаптық өңгіштігіне және тамыр шірігі ауруының дамуы мен таралуына әсері анықталған. Зерттеу жылдарында орташа жоғары танаптық өңгіштікті биопрепарат қолданылған нұсқа көрсетіп, ол химиялық препарат қолданылған нұсқадан 2,8-3,8% және бақылау нұсқасынан 10,5-11,3% жоғары болған. Алайда, тамыр шірігінің таралуы мен дамуын тежеу және жою кезінде Seedspor S биопрепаратының тиімділігі Пилигрим, к.с. препаратынан төмендеу болған. Әр түрлі технология аясында майлы зығырды өсіруде қорғау шараларының кешенін қолдану тұқымдық инфекцияның, топырақ фитопатогендерінің, вегетация барысында аурулардың, зығыр трипсінің, біржылдық және көпжылдық даражарнақты және қосжарнақты арамшөптердің дамуы мен таралуы деңгейінің төмендеуін қамтамасыз етіп, бақылау нұсқасымен салыстырғанда 19,4-25,4% қосымша өнім алуға мүмкіндік берген. Майлы зығырдың зерттеу нұсқалары арасында ең жоғары өнімділік көрсеткіші минималды технологияны қолдану аясында алынып, орташа 2 жылда 12,5-12,6 ц/га құраған.

Майлы зығыр, зығыр аурулары, тұқым дәрілегіштер, арамшөптер, зиянкестер, өнімділік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Qiu Cai Sheng, Gani Stybayev, Wang Yu Fu, Almagul Begalina, Long Song Hua, Aliya Baitelenova, Guo Yuan, Sembek Arystangulov, Kang Qing Hua, Gulden Kipshakpayeva, Zhao Xin Lin & Dilnur Tussipkan. Flax Varieties Experimental Report in Kazakhstan in 2019, Journal of Natural Fibers, 2022. 2356-2365
2. Alexander Kanapin, Anastasia Samsonova, Tatyana Rozhmina, Michael Bankin, Anton Logachev and Maria Samsonova. The Genome Sequence of Five Highly Pathogenic Isolates of Fusarium oxysporum f. sp. Lini Molecular Plant-Microbe Interactions Vol 33, №9, 2020. 1112–1115
3. Пивень В.Т., Семеренко С.А., Сердюк О.А., Медведева Н.В. Защита посевов льна масличного от болезней и вредителей в условиях Южного Федерального округа РФ // Масличные культуры. Научно-технический бюллетень Всероссийского научно-исследовательского института масличных культур. - 2011. - Выпуск #1. - C.146-147.
4. K.M. Mussynov, Z.S. Suleimenova, S.S. Bekenova, Y.A. Utelbayev et. al Diseases of flax (Linum usitatissimum) and substantiation of protective measures in the conditions of the dry steppe zone of Northern Kazakhstan. Annals of Agri-Bio Research, 2019. 24 (1):82–87.
5. А.С. Кочоров, А.К. Тулеева, Е.А. Утельбаев*, В.Н. Давыдова, Б.Б. Базарбаев // Особенности и регулирование фитосанитарной обстановки в посевах горчицы при возделываний в степной зоне северного Казахстана. Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты, №2 (98) 2023. С.: 209-224.
6. Бюро национальной статистики. Агентство по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. https://stat.gov.kz/industries/busin ess-statistics/stat-forrest-village-hunt-fish/spreadsheets/?year=2014&name=24484&period=&type=
7. Anastasia Samsonova, Alexander Kanapin, Michael Bankin, Anton Logachev, Maria Gretsova, Tatyana Rozhmina, Maria Samsonova A. Genomic Blueprint of Flax Fungal Parasite Fusarium oxysporum f. sp. Lini. International Journal of Molecular Sciences, 2021. 22(5), 2665.
8. Guarnaccia, V., Martino, I., Gilardi, G. et al. Colletotrichum spp. causing anthracnose on ornamental plants in northern Italy. Journal of Plant Pathology 103, 2021. 127–137
9. Bacelis K., Gruzdeviene.E. Disease resistant variety – a way of the ecological flax protection in Lithuania: 4th International Scientific and Practical Conference on Environment Technology: Thomson reuters. – 2003. – P.26-28
10. Доспехов Б.А. Методика опытного дела [Текст]/ Б.А. Доспехов// M.: Aгропромиздат, 1985. - 315 с.
11. Методика государственного сортоиспытания сельскохозяйственных культур. – М., 1983. – Вып. 3. – 184 с
12. ГОСТ 12038–84. Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести. – Введ. 1986-07-01. М.: Госстандарт России: Издательство стандартов. – 33–37 с.
13. Можаев Н.И., Аринов К.К., Шестакова Н.А., Искаков М.А., Серикпаев Н.А. Практикум по растениеводству. – Астана, 2014. – 309 с.
14. Чумаков А.Е., Минкевич И.И., Власова Ю.И., Гаврилова Е.А. Основные методы фитопатологических исследований. М., 1974. – 188 с.
15. Танский В.И. Вредоносность насекомых и методы ее изучения. – Москва, 1975.-С. 32.
16. Захаренко А.В. Управление сорным компонентов агрофитоценозов в системе земледелия. М., 1998. – С. 154.
17. Аринов К.К., Мусынов К.М., Шестакова Н.А., Серекпаев Н.А., Апушев А.Т. Растениеводство. – Астана, 2016. -583 с.
18. Программа пакета прикладной статистики SNEDECOR: 1-факторный дисперсионный анализ ANOVA. Версия 4.7, 05.07.2004 г.
19. Bindu Yadav, Vikender Kaur, Om Prakash Narayan, Shashank Kumar Yadav, Ashok Kumar and Dhammaprakash Pandhari Wankhede Front. Plant Sci., 25 July 2022 Sec. Crop and Product Physiology Volume 13 - 2022
20. A.K. Suleimenova, Stabiliti of varieties of oil floor to Fusariosis //International Agricultural journal № 4 (364) / 2018.
21. Rashid K.Y. Principal diseases of flax. Boca Raton, CRC Press Inc. 2003. 92–123.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚТЫ АЙМАҒЫНДА ӘР ТҮРЛІ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ЖАҒДАЙЫНДА МАЙЛЫ ЗЫҒЫРДЫҢ (LINUM USITATISSIMUM L.) ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 4 (104) (Dec. 2024), 129–143. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2024/13.

(1)СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚТЫ АЙМАҒЫНДА ӘР ТҮРЛІ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ЖАҒДАЙЫНДА МАЙЛЫ ЗЫҒЫРДЫҢ (LINUM USITATISSIMUM L.) ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2024, No. 4 (104), 129-143. https://doi.org/10.37884/4-2024/13.

СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚТЫ АЙМАҒЫНДА ӘР ТҮРЛІ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ЖАҒДАЙЫНДА МАЙЛЫ ЗЫҒЫРДЫҢ (LINUM USITATISSIMUM L.) ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ӨНІМДІЛІГІ. (2024). Izdenister Natigeler, 4 (104), 129-143. https://doi.org/10.37884/4-2024/13

СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚТЫ АЙМАҒЫНДА ӘР ТҮРЛІ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ЖАҒДАЙЫНДА МАЙЛЫ ЗЫҒЫРДЫҢ (LINUM USITATISSIMUM L.) ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (104), p. 129–143, 2024. DOI: 10.37884/4-2024/13. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/718. Acesso em: 15 sep. 2026.

“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚТЫ АЙМАҒЫНДА ӘР ТҮРЛІ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ЖАҒДАЙЫНДА МАЙЛЫ ЗЫҒЫРДЫҢ (LINUM USITATISSIMUM L.) ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ӨНІМДІЛІГІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 4 (104) (December): 129-43. https://doi.org/10.37884/4-2024/13.

“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚТЫ АЙМАҒЫНДА ӘР ТҮРЛІ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ЖАҒДАЙЫНДА МАЙЛЫ ЗЫҒЫРДЫҢ (LINUM USITATISSIMUM L.) ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ӨНІМДІЛІГІ” (2024) Izdenister natigeler, (4 (104), pp. 129–143. doi:10.37884/4-2024/13.

[1]“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚТЫ АЙМАҒЫНДА ӘР ТҮРЛІ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ЖАҒДАЙЫНДА МАЙЛЫ ЗЫҒЫРДЫҢ (LINUM USITATISSIMUM L.) ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ӨНІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, no. 4 (104), pp. 129–143, Dec. 2024, doi: 10.37884/4-2024/13.

“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚТЫ АЙМАҒЫНДА ӘР ТҮРЛІ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ЖАҒДАЙЫНДА МАЙЛЫ ЗЫҒЫРДЫҢ (LINUM USITATISSIMUM L.) ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ӨНІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (104), Dec. 2024, pp. 129-43, https://doi.org/10.37884/4-2024/13.

“СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚТЫ АЙМАҒЫНДА ӘР ТҮРЛІ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ЖАҒДАЙЫНДА МАЙЛЫ ЗЫҒЫРДЫҢ (LINUM USITATISSIMUM L.) ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ӨНІМДІЛІГІ”. Izdenister natigeler, no. 4 (104) (December 30, 2024): 129–143. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/718.

1.СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚТЫ АЙМАҒЫНДА ӘР ТҮРЛІ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ЖАҒДАЙЫНДА МАЙЛЫ ЗЫҒЫРДЫҢ (LINUM USITATISSIMUM L.) ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (104):129-43. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/718

1.СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚШЫЛЫҚТЫ АЙМАҒЫНДА ӘР ТҮРЛІ ӨСІРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ЖАҒДАЙЫНДА МАЙЛЫ ЗЫҒЫРДЫҢ (LINUM USITATISSIMUM L.) ФИТОСАНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2024;(4 (104):129-143. doi:10.37884/4-2024/13

[1] 1. Qiu Cai Sheng, Gani Stybayev, Wang Yu Fu, Almagul Begalina, Long Song Hua, Aliya Baitelenova, Guo Yuan, Sembek Arystangulov, Kang Qing Hua, Gulden Kipshakpayeva, Zhao Xin Lin & Dilnur Tussipkan. Flax Varieties Experimental Report in Kazakhstan in 2019, Journal of Natural Fibers, 2022. 2356-2365

[2] 2. Alexander Kanapin, Anastasia Samsonova, Tatyana Rozhmina, Michael Bankin, Anton Logachev and Maria Samsonova. The Genome Sequence of Five Highly Pathogenic Isolates of Fusarium oxysporum f. sp. Lini Molecular Plant-Microbe Interactions Vol 33, №9, 2020. 1112–1115

[3] 3. Пивень В.Т., Семеренко С.А., Сердюк О.А., Медведева Н.В. Защита посевов льна масличного от болезней и вредителей в условиях Южного Федерального округа РФ // Масличные культуры. Научно-технический бюллетень Всероссийского научно-исследовательского института масличных культур. - 2011. - Выпуск #1. - C.146-147.

[4] 4. K.M. Mussynov, Z.S. Suleimenova, S.S. Bekenova, Y.A. Utelbayev et. al Diseases of flax (Linum usitatissimum) and substantiation of protective measures in the conditions of the dry steppe zone of Northern Kazakhstan. Annals of Agri-Bio Research, 2019. 24 (1):82–87.

[5] 5. А.С. Кочоров, А.К. Тулеева, Е.А. Утельбаев*, В.Н. Давыдова, Б.Б. Базарбаев // Особенности и регулирование фитосанитарной обстановки в посевах горчицы при возделываний в степной зоне северного Казахстана. Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты, №2 (98) 2023. С.: 209-224.

[6] 6. Бюро национальной статистики. Агентство по стратегическому планированию и реформам Республики Казахстан. https://stat.gov.kz/industries/busin ess-statistics/stat-forrest-village-hunt-fish/spreadsheets/?year=2014&name=24484&period=&type=

[7] 7. Anastasia Samsonova, Alexander Kanapin, Michael Bankin, Anton Logachev, Maria Gretsova, Tatyana Rozhmina, Maria Samsonova A. Genomic Blueprint of Flax Fungal Parasite Fusarium oxysporum f. sp. Lini. International Journal of Molecular Sciences, 2021. 22(5), 2665.

[8] 8. Guarnaccia, V., Martino, I., Gilardi, G. et al. Colletotrichum spp. causing anthracnose on ornamental plants in northern Italy. Journal of Plant Pathology 103, 2021. 127–137

[9] 9. Bacelis K., Gruzdeviene.E. Disease resistant variety – a way of the ecological flax protection in Lithuania: 4th International Scientific and Practical Conference on Environment Technology: Thomson reuters. – 2003. – P.26-28

[10] 10. Доспехов Б.А. Методика опытного дела [Текст]/ Б.А. Доспехов// M.: Aгропромиздат, 1985. - 315 с.

[11] 11. Методика государственного сортоиспытания сельскохозяйственных культур. – М., 1983. – Вып. 3. – 184 с

[12] 12. ГОСТ 12038–84. Семена сельскохозяйственных культур. Методы определения всхожести. – Введ. 1986-07-01. М.: Госстандарт России: Издательство стандартов. – 33–37 с.

[13] 13. Можаев Н.И., Аринов К.К., Шестакова Н.А., Искаков М.А., Серикпаев Н.А. Практикум по растениеводству. – Астана, 2014. – 309 с.

[14] 14. Чумаков А.Е., Минкевич И.И., Власова Ю.И., Гаврилова Е.А. Основные методы фитопатологических исследований. М., 1974. – 188 с.

[15] 15. Танский В.И. Вредоносность насекомых и методы ее изучения. – Москва, 1975.-С. 32.

[16] 16. Захаренко А.В. Управление сорным компонентов агрофитоценозов в системе земледелия. М., 1998. – С. 154.

[17] 17. Аринов К.К., Мусынов К.М., Шестакова Н.А., Серекпаев Н.А., Апушев А.Т. Растениеводство. – Астана, 2016. -583 с.

[18] 18. Программа пакета прикладной статистики SNEDECOR: 1-факторный дисперсионный анализ ANOVA. Версия 4.7, 05.07.2004 г.

[19] 19. Bindu Yadav, Vikender Kaur, Om Prakash Narayan, Shashank Kumar Yadav, Ashok Kumar and Dhammaprakash Pandhari Wankhede Front. Plant Sci., 25 July 2022 Sec. Crop and Product Physiology Volume 13 - 2022

[20] 20. A.K. Suleimenova, Stabiliti of varieties of oil floor to Fusariosis //International Agricultural journal № 4 (364) / 2018.

[21] 21. Rashid K.Y. Principal diseases of flax. Boca Raton, CRC Press Inc. 2003. 92–123.