Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

АРАЛ ТЕҢІЗІНІҢ ҚҰРҒАҒАН ҰЛТАНЫНДА ФИТОМЕЛИОРАЦИЯЛЫҚ ЕКПЕЛЕРДІ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН ГАЛОФИТТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Руслан Ахметов 1 , Данияр Досманбетов 2 , Алия Ибраева 3 , Ерганат Каспакбаев 1 , Жандос Ракымбеков 4 , Женис Дукенов 4 , Айдос Бектурганов 4

1 «Ә.Н. Бөкейхан атындағы Қазақ орман шаруашылығы және агроорманмелиорация ғылыми-зерттеу институты» ЖШС Алматы филиалы; 2 «Ә.Н. Бөкейхан атындағы Қазақ орман шаруашылығы және агроорманмелиорация ғылыми-зерттеу институты» ЖШС Алматы филиалы; 3 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КЕАҚ; 4 «Ә.Н.Бөкейхан атындағы Қазақ орман шаруашылығы және агроорманмелиорация ғылыми-зерттеу институты» ЖШС Алматы филиалы

doi.org/10.37884/3-2024/48 Бет. 439-449 Қабылданды 04.07.2024 Жарияланды 30.09.2024

Аңдатпа

Бұл мақалада Қазақстандағы Арал өңірінің, яғни Қызылорда облысы бойынша галофиттердің биологиялық, экологиялық, анатомиялық ерекшеліктері туралы мәліметтер келтірілген. Шетелдік және отандық ғылыми әдебиеттерге сүйене отырып, қажетті зерттеулерге шолу жасалып, тақырыптың көкейтестілігі, зерттеу әдістері анықталды. Өлкелік флораны сипаттайтын ғылыми әдебиеттер мәліметтерінің негізінде және далалық жұмыстар нәтижесінде Қызылорда облысы аймағында өсетін галофиттердің түрлері анықталды. Галофиттер тұқымдарының өнгіштігі мен өнуіне талдау жасалды. Арал теңізінің құрғаған ұлтанында тұқым себу арқылы фитомелиорациялық екпелерді құрудың агротехникасы, атап айтқанда бұтаның екі түрінің (Рихтер мен Палецкий шеркезі), бұташалардың бес түрінің (баялыш, Шығыс сораңы, Сарсазан, қарабарақ және жүзгүн) тұқымдарын дайындау, сақтау, жинау мерзімдері мен себу нормалары келтірілген. Арал теңізінің құрғаған ұлтанында галофитті өсімдіктердің тұқымын себу сұлбасы көрсетілді. Топырақтың орман өсіруге жарамдылығының 1-ші тобына жүзгіннің, 2-ші топқа – Палецкий шеркезі мен Баялыштың, топырақтың орман өсіруге жарамдылығының 2-3-топтарына Баялыштың, Рихтер шеркезінің және Күйреуіктің, 3–4-ші тобына - Каспий қарабарағы және Сарсазанның тұқымдарын себу ұсынылады.

Арал теңізінің құрғаған ұлтаны, галофиттер, бұталар, бұташалар, фитомелиорациялық екпелер, тұқымдар, агротехника.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 Айдаров, О.Т., Аралбай Н.К., Байкенжеева А.Т. т.б. Қызылорда облысының географиясы: Оқу құралы. – Астана: Фолиант, 2013. – 230 б.
  2. 2 Батталова, Г.С. Оценка антропогенных нарушений растительности Восточного Приаралья. Автореф. дис.канд. биол. наук. – Алма-Ата, 1993. – С.26.
  3. 3 Димеева, Л.А., Брекле З.В., Вухерер В. Флора пустыни Аралкум (в пределах Казахстана)//Известия НАН РК.Сер.биол.и мед. – 2008. – №6. – с.25-31.
  4. 4 Димеева, Л.А., Кузнецов Л.А. Флора Приморской полосы Аральскогоморя// Бот.журнал. – 1999. – Т.84. – №4. – С.39-52.
  5. 5 Димеева, Л.А., Панкратова И.В. Флористические особенности Приморских равнин Аральского и Каспийского морей.//Известия ПГПУ им. В.Г.Белинского. – 2011. – № 25. – С.54-59.
  6. 6 Избасарова, Ж.Ж., Батыров Д.Т., Шәкірбек С. Ә. Псаммофитті өсімдіктерді оқытуда өлкелік биоалуантүрлілік туралы білімді қалыптастыру//«Biological Sciences» журналы, «Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетi» КеАҚ, 2023, Т.3, №3, Қызылорда, 33-41-б.
  7. 7 Micklin, P. The Aral Sea disaster. Annu. Rev. Earth Planet Sci. 2007, 35, 47–72. https://doi.org/10.1146/annurev.earth.35.031306.140120
  8. 8 Kundzewicz, Z.W. Water resources for sustainable development. Hydrol. Sci. J. 1997, 42, 467–480. https://doi.org/10.1080/02626669709492047
  9. 9 Anchita, Aibek Zhupankhan, Zhaniya Khaibullina, Yerlan Kabiyev, Kenneth M. Persson, Kamshat Tussupova. Health Impact of Drying Aral Sea: One Health and Socio-Economical Approach. Water (Switzerland), 2021, 13, https://doi.org/10.3390/w13223196
  10. 10 Tussupova, K.; Anchita; Hjorth, P.; Moravej, M. Drying lakes: A review on the applied restoration strategies and health conditions in contiguous areas. Water 2020, 12, 749. https://doi.org/10.3390/w12030749
  11. 11 Wurtsbaugh, W.A.; Miller, C.; Null, S.E.; DeRose, R.J.; Wilcock, P.; Hahnenberger, M.; Howe, F.; Moore, J. Decline of the world′s saline lakes. Nat. Geosci. 2017, 10, 816–821. https://doi.org/10.1038/ngeo3052
  12. 11 Wurtsbaugh, W.A.; Miller, C.; Null, S.E.; DeRose, R.J.; Wilcock, P.; Hahnenberger, M.; Howe, F.; Moore, J. Decline of the world′s saline lakes. Nat. Geosci. 2017, 10, 816–821. https://doi.org/10.1038/ngeo3052
  13. 12 Burnakova, E. Nature–Society Linkages in the Aral Sea Region. J. Eurasian Stud. 2013, 4, 18–33. https://doi.org/10.1016/j.euras.2012.10.003
  14. 13 Griffin, D.W.; Kellogg, C.A. Dust storms and their impact on ocean and human health: Dust in Earth′s atmosphere. EcoHealth, 2004, 1, 284–295. https://doi.org/10.1007/s10393-004-0120-8
  15. 14 Reheis, M.C.; Kihl, R. Dust deposition in southern Nevada and California, 1984–1989: Relations to climate, source area, and source lithology. J. Geophys. Res. 1995, 100, 8893–8918. https://doi.org/10.1029/94JD03245
  16. 15 Cynthia Ann Werner, Celia Emmelhainz & Holly Barcus. Privileged Exclusion in Post-Soviet Kazakhstan: Ethnic Return Migration, Citizenship, and the Politics of (Not) Belonging. Eur. -Asia Stud. 2017, 69, 1557–1583. https://doi.org/10.1080/09668136.2017.1401042
  17. 16 Мамбетов Б.Т., Досманбетов Д.А., Майсупова Б.Д., Каспакбаев Е.М., Жубанышева А.Т. Оценка влияния на окружающую среду искусственно созданных лесонасаждений на осушенном дне Аральского моря//«Ізденістер, нәтижелер» журналы, «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КеАҚ, 2023, №2, Алматы, 315-327 б.
  18. 17 Бутник А.А., Тодерич К.Н., Матюнина Т.Е., Жапакова У.Н., Юсупова Д.М. Справочник по морфологии плодов и биологии прорастания семян пустынных растений Центральной Азии. Ташкент, 2016, 320 с.
  19. 18 Крючков С.Н., Хорошавин В.Н., Мухаев Б.А., Архангельская Г.П., Жукова О.И., Зеленяк А.К., Стольнов А.С., Киреева О.В. Руководство по интенсивной технологии выращивания посадочного материала деревьев и кустарников для лесомелиорации аридных территорий. ВНИАЛМИ, г. Волгоград, 2012, 68 с.
  20. 19 Выращивание галофитов для повышения продуктивности деградированных пастбищ на засоленных землях. г. Ашхабад, 2002, 39 с.
  21. 20 Кабанова С.А. Временные рекомендации по посеву семян саксаула черного в Кызылординской области. – Щучинск, 2021. – 10 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. АРАЛ ТЕҢІЗІНІҢ ҚҰРҒАҒАН ҰЛТАНЫНДА ФИТОМЕЛИОРАЦИЯЛЫҚ ЕКПЕЛЕРДІ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН ГАЛОФИТТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler. 3(103) (Sep. 2024), 439–449. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2024/48.
(1)АРАЛ ТЕҢІЗІНІҢ ҚҰРҒАҒАН ҰЛТАНЫНДА ФИТОМЕЛИОРАЦИЯЛЫҚ ЕКПЕЛЕРДІ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН ГАЛОФИТТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler 2024, No. 3(103), 439-449. https://doi.org/10.37884/3-2024/48.
АРАЛ ТЕҢІЗІНІҢ ҚҰРҒАҒАН ҰЛТАНЫНДА ФИТОМЕЛИОРАЦИЯЛЫҚ ЕКПЕЛЕРДІ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН ГАЛОФИТТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. (2024). Izdenister Natigeler, 3(103), 439-449. https://doi.org/10.37884/3-2024/48
АРАЛ ТЕҢІЗІНІҢ ҚҰРҒАҒАН ҰЛТАНЫНДА ФИТОМЕЛИОРАЦИЯЛЫҚ ЕКПЕЛЕРДІ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН ГАЛОФИТТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3(103), p. 439–449, 2024. DOI: 10.37884/3-2024/48. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/631. Acesso em: 15 sep. 2026.
“АРАЛ ТЕҢІЗІНІҢ ҚҰРҒАҒАН ҰЛТАНЫНДА ФИТОМЕЛИОРАЦИЯЛЫҚ ЕКПЕЛЕРДІ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН ГАЛОФИТТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 3(103) (September): 439-49. https://doi.org/10.37884/3-2024/48.
“АРАЛ ТЕҢІЗІНІҢ ҚҰРҒАҒАН ҰЛТАНЫНДА ФИТОМЕЛИОРАЦИЯЛЫҚ ЕКПЕЛЕРДІ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН ГАЛОФИТТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ” (2024) Izdenister natigeler, (3(103), pp. 439–449. doi:10.37884/3-2024/48.
[1]“АРАЛ ТЕҢІЗІНІҢ ҚҰРҒАҒАН ҰЛТАНЫНДА ФИТОМЕЛИОРАЦИЯЛЫҚ ЕКПЕЛЕРДІ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН ГАЛОФИТТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 3(103), pp. 439–449, Sep. 2024, doi: 10.37884/3-2024/48.
“АРАЛ ТЕҢІЗІНІҢ ҚҰРҒАҒАН ҰЛТАНЫНДА ФИТОМЕЛИОРАЦИЯЛЫҚ ЕКПЕЛЕРДІ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН ГАЛОФИТТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 3(103), Sept. 2024, pp. 439-4, https://doi.org/10.37884/3-2024/48.
“АРАЛ ТЕҢІЗІНІҢ ҚҰРҒАҒАН ҰЛТАНЫНДА ФИТОМЕЛИОРАЦИЯЛЫҚ ЕКПЕЛЕРДІ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН ГАЛОФИТТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 3(103) (September 30, 2024): 439–449. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/631.
1.АРАЛ ТЕҢІЗІНІҢ ҚҰРҒАҒАН ҰЛТАНЫНДА ФИТОМЕЛИОРАЦИЯЛЫҚ ЕКПЕЛЕРДІ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН ГАЛОФИТТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3(103):439-4. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/631
1.АРАЛ ТЕҢІЗІНІҢ ҚҰРҒАҒАН ҰЛТАНЫНДА ФИТОМЕЛИОРАЦИЯЛЫҚ ЕКПЕЛЕРДІ ӨСІРУГЕ АРНАЛҒАН ГАЛОФИТТЕРДІҢ БИОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler. 2024;(3(103):439-449. doi:10.37884/3-2024/48