Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ТРИТИКАЛЕНІҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ МАТЕРИАЛЫН ДАМУДЫҢ ФАЗААРАЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІ ЖӘНЕ VRN, PPD ГЕНДЕРІНІҢ АЛЛЕЛЬДІК ҚҰРАМЫ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУ

Раушан Ержебаева 1 , Альфия Абекова 2 , Диляра Бабисекова 1 , Данияр Таджибаев 3

1 "Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты" ЖШС; 2 «Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС ; 3 КЕАҚ «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті»

doi.org/10.37884/2-1-2024/556 Бет. 191-206 Қабылданды 17.04.2024 Жарияланды 29.06.2024

Аңдатпа

Ауыл шаруашылық дақылдарының яровизация және фотопериодтық реакция гендері географиялық бейімделуде, агрономиялық көрсеткіштерде және өнімділік әлеуетінде маңызды рөл атқарады. Демек, яровизация және фотопериод гендерінің таралу схемасы мен аллельдік әртүрлілігін түсіну бидай мен тритикаленің кез келген селекциялық бағдарламасында маңызды. Зерттеу жұмысында диагностикалық молекулярлық маркерлерді пайдалана отырып, яровизация (Vrn-A1, Vrn-B1 және Vrn-B3) және фотопериодқа сезімталдық (Ppd-B1) гендері бойынша 86 жаздық тритикале сорттарына скрининг жүргізілді. Жаздық тритикале коллекциясындағы Vrn-A1 доминатты аллелінің болу көрсеткіші -  50%, ал Vrn-B1 - 53,4% құрады. Vrn-B3 генінің доминантты аллелі болмады, барлық үлгілерде рецессивті аллель болды. Зерттелінген коллекцияда Vrn-A1 Vrn-B1 екі локусының доминатты аллельдері бар 25 сорт анықталды. Ppd-B1 гені бойынша жаздық тритикале коллекциясын сәйкестендіру нәтижелері бойынша барлық үлгілердің фотопериодқа сезімтал рецессивті Ppd-B1b аллелді екенін көрсетті. Қазақстанның оңтүстік-шығысында Vrn-B1 доминантты аллелі бар үлгілердің даму жылдамдығы жоғары екені анықталды. Коллекциядан 3 үлгі (Cheetah, Whale, Fahad 8-2*2// PTP U 3878) ерте жетілу көзі ретінде жоғары даму жылдамдығымен іріктелді. Жаздық тритикаленің ұрық плазмасындағы яровизация және фотопериод гендерінің аллельдік вариациясы туралы ақпаратты білу тритикаленің селекциялық бағдарламаларында молекулярлық маркерлерді жоспарлауға және енгізуге ықпал етеді. Бұл ақпаратты білу нәтижесі жаздық тритикаленің яровизация және фотопериод  гендерінің қолайлы аллельдері бар, астық өнімділігінің әлеуеті жоғары және өсірудің кең ауқымына сәйкес келетін сапасы жақсырақ элиталық сорттарын алу үшін пайдалы болуы мүмкін.

жаздық тритикале, сорт, коллекция, вегетациялық кезең, өну-масақтану кезеңдері, фотопериод, Vrn және Ppd гендерінің аллельдері

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Blum A. The Abiotic Stress Response and Adaptation of Triticale — A Review [Теxt] / A.Blum // Cereal Research Communications. - 2014. – Vol. 42. – P. 359–375 Doi.org/10.1556/CRC.42.2014.3.1
  2. 2. Mergoum M. Triticale Improvement and Production [Теxt] / M. Mergoum, H. Gómez-Macpherson // Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome, Italy, 2004, 155 pp.
  3. 3. Kaminskaya L.N. Development of triticale lines tagged with Vrn genes and their molecular-genetic study [Теxt] / L.N. Kaminskaya, L.V.Koren, I.N. Leonova, I.G. Adonina, L.V. Khotylеva, E.A.Salina // Vavilovskii Zhurnal Genetiki i Selektsii – Vavilov Journal of Genetics and Breeding. – 2005. - Vol 9. - № 4. - P.481-489.
  4. 4. Distelfeld A.. Regulation offlowering in temperate cereals [Теxt] / A. Distelfeld, C Li., J. Dubcovsky // Curr. Opin. Plant Biol. - 2009. - Vol. 12. - P. 1–7. DOI: https://doi.org/10.1016/j.pbi.2008.12.010.
  5. 5. Yan L. Positional cloning of the wheat vernalization gene VRN1 [Теxt] / L.Yan, A. Loukoianov, G. Tranquilli, M. Helguera, T. Fahima, J. Dubcovsky // Proceedings of the National Academy of Sciences. - 2003. - Vol 100. - Issue 10. – P. 6263–6268. DOI: https://doi.org/10.1073/pnas.0937399100.
  6. 6 Yan L. Allelic variation at the VRN-1 promoter region in polyploid wheat [Теxt] / L.Yan, M. Helguera, K. Kato, S. Fukuyama, J. Sherman, J. Dubcovsky // Theor. Appl. Genet. - 2004. – Vol.109. – P.1677–1686. DOI: https://doi.org/10.1007/s00122-004-1796-4
  7. 7. Yan L. The wheat and barley vernalization gene VRN3 is an orthologue of FT [Теxt] / Yan L., D. Fu, C. Li, A. Blechl, G. Tranquilli, M. Bonafede, A. Sanchez, M. Valarik, S. Yasuda, and J. Dubcovsky // Proc. Natl. Acad. Sci. - 2006. – Vol.103. –P.19581–19586. DOI _10.1073_pnas.0607142103.
  8. 8. Trevaskis B. The molecular basis of vernalization-induced flowering in cereals [Теxt] / B. Trevaskis M.N. Hemming, E.S. Dennis , W.J. Peacock // Trends Plant Sci. – 2007. – Vol.12(8). – P.352-7. DOI:10.1016/j.tplants.2007.06.010.
  9. 9. Есимбекова М.А. Генетическое разнообразие генофонда яровой мягкой пшеницы по скорости развития дл колошения – Казахстанско-Сибирский питомник улучшения яровой пшеницы (КАСИБ) [Теxt] / М.А. Есимбекова // Известия НАН РК, серия биологическая. – 2010. - №1. - С. 34-37.
  10. 10. Kamran A. The effect of VRN1 genes on important agronomic traits in high-yielding Canadian soft white spring wheat [Теxt] / A. Kamran, H.S. Randhawa, R.C. Yang, D. Spaner // Plant breeding. – 2014. – Vol.133 (3). – P. 321-326, DOI: 10.1111/pbr.12149.
  11. 11. Stepochkin P.I. Study of the interphase period “shoots – earing” of the initial parental forms and hybrids of triticale with different Vrn genes [Теxt] / P.I. Stepochkin, M.V. Emtseva // Vavilovskii Zhurnal Genetiki i Selektsii = Vavilov Journal of Genetics and Breeding. -2017. – Vol.21(5). – P.530-533. DOI 10.18699/VJ17.22-о
  12. 12. Nowak M. Analysis of VRN1 gene in triticale and common wheat genetic background [Теxt] / M. Nowak, J. Leśniowska-Nowak, M. Zapalska, Z. Banaszak, K. Kondracka, K. Dudziak // Scientia Agricola. - 2014. - Vol.71, No 5. - P. 380-386. Doi.org/10.1590/0103-9016-2013-0254.
  13. 13. Zaitseva O.I. Allelic composition in the Vrn-A1, Vrn-B1, and Vrn-B3 genes of double haploid lines of hexaploid triticale [Теxt] / O.I. Zaitseva, V.A. Lemesh // Russian journal of genetics. – 2015. - Vol.51 (7). – P.653-660 DOI: 10.1134/S1022795415070145
  14. 14. Fu D. Large deletions within the first intron in VRN-1 are associated with spring growth habit in barley and wheat [Теxt] / D. Fu, P. Szűcs, L.Yan, M. Helguera, J.S.Skinner, J. Zitzewitz, P.M. Hayes, J. Dubcovsky // Molecular Genetics and Genomics. - 2005. – Vol. 273. – P. 54-65. DOI: https://doi.org/10.1007/s00438-004-1095-4
  15. 15. Seki M. Distribution of photoperiod-insensitive alleles Ppd-B1a and Ppd-D1a and their effect on heading time in Japanese wheat cultivars [Теxt] / M. Seki, M. Chono, H. Matsunaka, M. Fujita, Sh. Oda, K. Kubo, Ch. Kiribuchi-Otobe, H. Kojima, H. Nishida, K. Kato // Breeding Science.- 2011. - Vol.61. –P. 405–412 DOI: https://doi.org/10.1270/jsbbs.61.405
  16. 16 Pugsley A.T. A genetic analysis of the spring-winter habit of growth in wheat [Теxt] / A.T. Pugsley // Aust. J. Agric. Res. – 1971 . – Vol.22. – P.21-31.
  17. 18. Likhenko I.E Analysis of the allelic variation of the VRN-1 and PPD-1 genes in Siberian early and medium early varieties of spring wheat [Теxt] / I.E. Likhenko, A.I. Stasyuk, A.B. Shcherban, A.F. Zyryanova, N.I. Likhenko, E.A. Salina // Vavilovskii Zhurnal Genetiki i Selektsii – Vavilov Journal of Genetics and Breeding. – 2014. – Vol.18, № 4/1. – P. 691-703.
  18. 19. Iqbal M. Allelic variation at the Vrn-A1, Vrn-B1, Vrn-D1, Vrn-B3 andPpd-D1a loci ofPakistani spring wheat cultivars [Теxt] / M. Iqbal, A. Shahzad, I Ahmed. // Electron. J. Biotechnol. - 2011. - Vol. 14. No 1 .- P. 1–8. DOI: 10.2225/vol14-issue1-fulltext-6
  19. 20. Zhang X.K. Allelic variation at the vernalization genes Vrn-A1, Vrn-B1, Vrn-D1, and Vrn-B3 in Chinese wheat cultivars and their association with growth habit [Теxt] / Zhang X.K., Xiao Y.G., Zhang Y., Xia X.C., Dubcovsky J., He Z.H. // Crop Sci. – 2008. - 48(2):458–470 DOI: https://doi.org/10.2135/cropsci2007.06.0355
  20. 21. Worland A.J. The influence ofphotoperiodgenes on the adaptability of European winter wheat [Теxt] / A.J. Worland, A. Börner A., V. Korzun, M.W. Li, S. Petrovic, E.J. Sayers // Euphytica. - 1998. - Vol. 100. - P. 385–394. DOI: https://doi.org/10.1023/A:1018327700985

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ТРИТИКАЛЕНІҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ МАТЕРИАЛЫН ДАМУДЫҢ ФАЗААРАЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІ ЖӘНЕ VRN, PPD ГЕНДЕРІНІҢ АЛЛЕЛЬДІК ҚҰРАМЫ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2-1 (special) (Jun. 2024), 191–206. DOI:https://doi.org/10.37884/2-1-2024/556.
(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ТРИТИКАЛЕНІҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ МАТЕРИАЛЫН ДАМУДЫҢ ФАЗААРАЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІ ЖӘНЕ VRN, PPD ГЕНДЕРІНІҢ АЛЛЕЛЬДІК ҚҰРАМЫ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler 2024, No. 2-1 (special), 191-206. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/556.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ТРИТИКАЛЕНІҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ МАТЕРИАЛЫН ДАМУДЫҢ ФАЗААРАЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІ ЖӘНЕ VRN, PPD ГЕНДЕРІНІҢ АЛЛЕЛЬДІК ҚҰРАМЫ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУ. (2024). Izdenister Natigeler, 2-1 (special), 191-206. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/556
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ТРИТИКАЛЕНІҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ МАТЕРИАЛЫН ДАМУДЫҢ ФАЗААРАЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІ ЖӘНЕ VRN, PPD ГЕНДЕРІНІҢ АЛЛЕЛЬДІК ҚҰРАМЫ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2-1 (special), p. 191–206, 2024. DOI: 10.37884/2-1-2024/556. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/556. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ТРИТИКАЛЕНІҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ МАТЕРИАЛЫН ДАМУДЫҢ ФАЗААРАЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІ ЖӘНЕ VRN, PPD ГЕНДЕРІНІҢ АЛЛЕЛЬДІК ҚҰРАМЫ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special) (June): 191-206. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/556.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ТРИТИКАЛЕНІҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ МАТЕРИАЛЫН ДАМУДЫҢ ФАЗААРАЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІ ЖӘНЕ VRN, PPD ГЕНДЕРІНІҢ АЛЛЕЛЬДІК ҚҰРАМЫ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУ” (2024) Izdenister natigeler, (2-1 (special), pp. 191–206. doi:10.37884/2-1-2024/556.
[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ТРИТИКАЛЕНІҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ МАТЕРИАЛЫН ДАМУДЫҢ ФАЗААРАЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІ ЖӘНЕ VRN, PPD ГЕНДЕРІНІҢ АЛЛЕЛЬДІК ҚҰРАМЫ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУ”, Izdenister natigeler, no. 2-1, pp. 191–206, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-1-2024/556.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ТРИТИКАЛЕНІҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ МАТЕРИАЛЫН ДАМУДЫҢ ФАЗААРАЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІ ЖӘНЕ VRN, PPD ГЕНДЕРІНІҢ АЛЛЕЛЬДІК ҚҰРАМЫ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУ”. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special), June 2024, pp. 191-06, https://doi.org/10.37884/2-1-2024/556.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ТРИТИКАЛЕНІҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ МАТЕРИАЛЫН ДАМУДЫҢ ФАЗААРАЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІ ЖӘНЕ VRN, PPD ГЕНДЕРІНІҢ АЛЛЕЛЬДІК ҚҰРАМЫ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУ”. Izdenister natigeler, no. 2-1 (special) (June 29, 2024): 191–206. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/556.
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ТРИТИКАЛЕНІҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ МАТЕРИАЛЫН ДАМУДЫҢ ФАЗААРАЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІ ЖӘНЕ VRN, PPD ГЕНДЕРІНІҢ АЛЛЕЛЬДІК ҚҰРАМЫ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2-1 (special):191-206. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/556
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ЖАЗДЫҚ ТРИТИКАЛЕНІҢ КОЛЛЕКЦИЯЛЫҚ МАТЕРИАЛЫН ДАМУДЫҢ ФАЗААРАЛЫҚ КЕЗЕҢДЕРІ ЖӘНЕ VRN, PPD ГЕНДЕРІНІҢ АЛЛЕЛЬДІК ҚҰРАМЫ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУ. Izdenister natigeler. 2024;(2-1 (special):191-206. doi:10.37884/2-1-2024/556