ВНЕДРЕНИЕ ЭЛЕМЕНТОВ ОРГАНИЧЕСКОГО ЗЕМЛЕДЕЛИЯ В КОСТАНАЙСКОЙ ОБЛАСТИ

Ю.В.  Тулаев; С.А.  Тулькубаева*; А.Б.  Абуова; С.В.  Сомова; Ш.О.  Бастаубаева

doi:10.37884/3-2021/07

Аңдатпа

Зерттеулер 2015 жылдан бастап 2017 жылға дейін Қостанай облысының қарапайым қара топырақтарында өндіріс жағдайында органикалық егіншілік элементтерін, атап айтқанда дәнді-сүрі жерлі-шөпті төрттанапты ауыспалы егісті (судан шөбі – бидай – бұршақ + сұлы – бидай) енгізу мақсатында жүргізілді, кейіннен олардың топырақтың су-физикалық қасиеттеріне және астық пен топырақтағы пестицидтердің қалдық мөлшерінің құрамына әсерін зерделеді. Есепке алу мен бақылау стандартты жалпы қабылданған әдістеме бойынша жүргізілді. Биологиялық сүрі жерді қолдану, судан шөптері мен бұршақ-сұлы қоспасын себу, алғашқы кесілгеннен кейін өсетін жасыл массаны ұсақтау және тарату топырақта ылғал мен қажетті қоректік заттардың жақсы жиналуына және микробиологиялық процестердің жақсаруына ықпал етеді. Судан шөпін себумен биологиялық сүрі жерден кейін бидай алқабында ең жақсы ылғалмен қамтамасыз етілгені анықталды – 190,6 мм. Талдау көрсеткендей, органикалық егіншілік технологиясы жазғы кезеңдегі жауын-шашынды жинауға мүмкіндік берді: судан шөбі (биологиялық сүрі жер) – 112,1 мм, бұршақ + сұлы (биологиялық сүрі жер) – 117,9 мм. Сондай-ақ, органикалық технология бойынша өсірілетін ауыл шаруашылығы дақылдарын себу алдында топырақтың ылғалмен қамтамасыз етілуі мен ауыл шаруашылық дақылдарының өнімділігі арасындағы корреляциялық байланыс анықталды – d_yx=0,93. Пестицидтердің қалдық мөлшерін анықтау бойынша зертханалық талдаулардың нәтижелері бойынша – Ураган форте 500 в.р., Секатор турбо, м.д., Фалькон, к.э., Барс супер, 10 к.э., Каратэ, 050, к.э. жаздық бидай дәнінде және топырақта зерттелген препараттар дән мен топырақта табылмағаны анықталды. «Каменскуральск» ЖШС өндіріске енгізіп жатқан органикалық егіншілік жүйесінде дақылдарды өңдеу технологиясы биологиялық сүрі жерден кейін бидай өсірудің тиімділігін көрсетті, ол бұдан әрі қоректік элементтердің қолжетімді нысандарының санын арттыруды, минералдық тыңайтқыштар мен улы химикаттарды қолданбай, қаражаттың ең аз шығынымен органикалық өнім өндіруді қамтамасыз етеді.

органикалық егіншілік, ауыспалы егіс, биологиялық сүрі жер, жаздық бидай, ылғал, өсімдіктердің қоректенуі, далалық өнгіштігі.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Елешев, Р.Е. Органическое земледелие в Казахстане: состояние и пути дальнейшего развития / Р.Е. Елешев, С.А. Сапаров, А.С. Салыкова // В сборнике: Прогноз состояния и научное обеспечение плодородия почв земель сельскохозяйственного назначения. Материалы XI Международного симпозиума НП «Содружество ученых агрохимиков и агроэкологов». – 2017. – С.74-80.
2 Климов, Е.В. Рекомендации по переходу на органическое производство (практическое пособие) / Е.В. Климов. – НПП РК «Атамекен», 2017. – 20 с.
3 Шестакович, Н.К. Перевод сельскохозяйственного производства с традиционного на органическое земледелие / Н.К. Шестакович, В.С. Филипенко, Ю.О. Тихоновская // В сборнике: Устойчивое развитие экономики: состояние, проблемы, перспективы. Сборник трудов XII международной научно-практической конференции. Отв. ред. К.К. Шебеко. – 2018. – С.126-128.
4 Abuova, A.B. Results of studies of wheat bread for lead content using the additive method / A.B. Abuova, M.B. Rebezov, L.G. Mukhamedyarova, S.S. Shakirova, A.K. Khaimuldinova, F.R. Yermakhanova // IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. Krasnoyarsk Science and Technology City Hall. – Krasnoyarsk, Russian Federation. – 2021. – P.52050.
5 Александрова, А.В. Внедрение методов органического земледелия для достижения устойчивого землепользования в Медынском районе Калужской области / А.В. Александрова // В сборнике: Здоровые почвы – гарант устойчивого развития. Сборник материалов научно-практической конференции с международным участием. – 2018. – С.78-82.
6 Мамыкин, Е.В. Влияние традиционного и органического земледелия на урожайность яровой тритикале / Е.В. Мамыкин, В.М. Филонов, П.Е. Назарова, Н.Б. Зуева // Почвоведение и агрохимия. – 2020. – №2. – С.91-99.
7 Гилевич, С.И. Водный режим почвы в севооборотах / С.И. Гилевич, Э.Ф. Госсен // Вестник с.-х. науки Казахстана. – 1983. – №11. – С.37-40.
8 Абдыхалыков, С.Д. Черноземы и темно-каштановые почвы Северного Казахстана / С.Д. Абдыхалыков, Т.Д. Джаланкузов, В.В. Редков. – Алматы. – 2012. – 195 с.
9 Нугманов, А.Б. Проведение весенних полевых работ в системе сберегающего земледелия в 2015 году: рекомендации/сост. С.А. Тулькубаева, В.А. Мельников и др. – Заречное: Костанайский НИИСХ, 2015. – 34 с.
10 Агроклиматические ресурсы Кустанайской области / Под ред. Э.С. Зарембо. – Алма-Ата, Алма-Атинская гидрометеорологическая обсерватория. – 1969. – 200 с.
11 Кененбаев, С.Б. Сохранение плодородия почвы – важная проблема земледелия / С.Б. Кененбаев // Вестник с.-х. науки Казахстана. – 2003. – №12. – С.25.
12 Русакова, И.В. Солома – важный фактор биологизации земледелия / И.В. Русакова, Н.А. Кулинский, А.А. Мосалева // Земледелие. – 2003. – №1. – С.9.
13 Калинин, А.Б. Система обработки почвы в энергосберегающих технологиях / А.Б. Калинин, Ю.Н. Сидыганов // Аграрная наука. – 2004. – №1. – С.17-18.
14 Тулаев, Ю.В. Совершенствование системы обработки почвы в зернопаровом севообороте в условиях Северного Казахстана: дис. ... канд. с.-х. наук: 06.01.09 / Ю.В. Тулаев; [Место защиты: ФГБОУ ВО «Самарская гос. с.-х. академия»]. – Кинель, 2019.– 117 с.
15 Тулаев, Ю.В. Накопление и усвоение зимних осадков в степной зоне при нулевой обработке почвы / Ю.В. Тулаев, В.Л. Ершов // Омский научный вестник. – 2014. – №1. – С.97-99.
16 Масатбаев, М.К. Оценка зависимости компонентов гумуса почв от элементов климата в Жамбылской области / М.К. Масатбаев, Н.Н. Хожанов // «Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты». – 2021. – №1(89). – С.273-281.
17 Жайлыбай, К.Н. Агробиологические основы продуктивности донника / К.Н. Жайлыбай, Г.Ж. Медеуова, К.А. Мырзабек, Н.К. Нұрмаш // «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты». – 2018. – №3(79). – С.145-150.
18 Жайлыбай, К.Н. Использование донника для разных хозяйственных целей/ К.Н. Жайлыбай, Г.Ж. Медеуова, К.А. Мырзабек, Н.К. Нұрмаш // «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты». – 2018. – №3(79). – С.150-156.
19 Жирмунская, Н.М. Всё о сидератах / Н.М. Жирмунская. – Центр экологического земледелия, Днепропетровск. – 2006. – 60 с.
20 Grashof-Bokdam, C.J. Green veining: landscape determinants of biodiversity in European agricultural landscapes / C.J. Grashof-Bokdam and F. van Langevelde // Landscape Ecology. – 2005. – Vol.20. – No.4. – P.417-439.
21 Джетер, О. Сидераты – зеленое удобрение / О. Джетер. [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://countrysideliving.net/ART_GreenManure_Aug08.html. (дата обращения: 02.07.2021).
22 Госсен, Э.Ф. Особенности системы земледелия в комплексе агротехнических и организационно-экономических мероприятий по борьбе с засухой в условиях Северного Казахстана / Э.Ф. Госсен // Проблемы борьбы с засухой и рост производства сельскохозяйственной продукции. – М., 1974. – С.190-195.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2021. ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЭЛЕМЕНТТЕРІН ЕНГІЗУ. Izdenister natigeler. 3 (91) (Sep. 2021), 55–67. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2021/07.

(1)ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЭЛЕМЕНТТЕРІН ЕНГІЗУ. Izdenister natigeler 2021, No. 3 (91), 55-67. https://doi.org/10.37884/3-2021/07.

ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЭЛЕМЕНТТЕРІН ЕНГІЗУ. (2021). Izdenister Natigeler, 3 (91), 55-67. https://doi.org/10.37884/3-2021/07

ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЭЛЕМЕНТТЕРІН ЕНГІЗУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (91), p. 55–67, 2021. DOI: 10.37884/3-2021/07. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/52. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЭЛЕМЕНТТЕРІН ЕНГІЗУ”. 2021. Izdenister Natigeler, no. 3 (91) (September): 55-67. https://doi.org/10.37884/3-2021/07.

“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЭЛЕМЕНТТЕРІН ЕНГІЗУ” (2021) Izdenister natigeler, (3 (91), pp. 55–67. doi:10.37884/3-2021/07.

[1]“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЭЛЕМЕНТТЕРІН ЕНГІЗУ”, Izdenister natigeler, no. 3 (91), pp. 55–67, Sep. 2021, doi: 10.37884/3-2021/07.

“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЭЛЕМЕНТТЕРІН ЕНГІЗУ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (91), Sept. 2021, pp. 55-67, https://doi.org/10.37884/3-2021/07.

“ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЭЛЕМЕНТТЕРІН ЕНГІЗУ”. Izdenister natigeler, no. 3 (91) (September 30, 2021): 55–67. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/52.

1.ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЭЛЕМЕНТТЕРІН ЕНГІЗУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2021 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (91):55-67. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/52

1.ҚОСТАНАЙ ОБЛЫСЫНДА ОРГАНИКАЛЫҚ ЕГІНШІЛІК ЭЛЕМЕНТТЕРІН ЕНГІЗУ. Izdenister natigeler. 2021;(3 (91):55-67. doi:10.37884/3-2021/07

[1] 1 Елешев, Р.Е. Органическое земледелие в Казахстане: состояние и пути дальнейшего развития / Р.Е. Елешев, С.А. Сапаров, А.С. Салыкова // В сборнике: Прогноз состояния и научное обеспечение плодородия почв земель сельскохозяйственного назначения. Материалы XI Международного симпозиума НП «Содружество ученых агрохимиков и агроэкологов». – 2017. – С.74-80.

[2] 2 Климов, Е.В. Рекомендации по переходу на органическое производство (практическое пособие) / Е.В. Климов. – НПП РК «Атамекен», 2017. – 20 с.

[3] 3 Шестакович, Н.К. Перевод сельскохозяйственного производства с традиционного на органическое земледелие / Н.К. Шестакович, В.С. Филипенко, Ю.О. Тихоновская // В сборнике: Устойчивое развитие экономики: состояние, проблемы, перспективы. Сборник трудов XII международной научно-практической конференции. Отв. ред. К.К. Шебеко. – 2018. – С.126-128.

[4] 4 Abuova, A.B. Results of studies of wheat bread for lead content using the additive method / A.B. Abuova, M.B. Rebezov, L.G. Mukhamedyarova, S.S. Shakirova, A.K. Khaimuldinova, F.R. Yermakhanova // IOP Conference Series: Earth and Environmental Science. Krasnoyarsk Science and Technology City Hall. – Krasnoyarsk, Russian Federation. – 2021. – P.52050.

[5] 5 Александрова, А.В. Внедрение методов органического земледелия для достижения устойчивого землепользования в Медынском районе Калужской области / А.В. Александрова // В сборнике: Здоровые почвы – гарант устойчивого развития. Сборник материалов научно-практической конференции с международным участием. – 2018. – С.78-82.

[6] 6 Мамыкин, Е.В. Влияние традиционного и органического земледелия на урожайность яровой тритикале / Е.В. Мамыкин, В.М. Филонов, П.Е. Назарова, Н.Б. Зуева // Почвоведение и агрохимия. – 2020. – №2. – С.91-99.

[7] 7 Гилевич, С.И. Водный режим почвы в севооборотах / С.И. Гилевич, Э.Ф. Госсен // Вестник с.-х. науки Казахстана. – 1983. – №11. – С.37-40.

[8] 8 Абдыхалыков, С.Д. Черноземы и темно-каштановые почвы Северного Казахстана / С.Д. Абдыхалыков, Т.Д. Джаланкузов, В.В. Редков. – Алматы. – 2012. – 195 с.

[9] 9 Нугманов, А.Б. Проведение весенних полевых работ в системе сберегающего земледелия в 2015 году: рекомендации/сост. С.А. Тулькубаева, В.А. Мельников и др. – Заречное: Костанайский НИИСХ, 2015. – 34 с.

[10] 10 Агроклиматические ресурсы Кустанайской области / Под ред. Э.С. Зарембо. – Алма-Ата, Алма-Атинская гидрометеорологическая обсерватория. – 1969. – 200 с.

[11] 11 Кененбаев, С.Б. Сохранение плодородия почвы – важная проблема земледелия / С.Б. Кененбаев // Вестник с.-х. науки Казахстана. – 2003. – №12. – С.25.

[12] 12 Русакова, И.В. Солома – важный фактор биологизации земледелия / И.В. Русакова, Н.А. Кулинский, А.А. Мосалева // Земледелие. – 2003. – №1. – С.9.

[13] 13 Калинин, А.Б. Система обработки почвы в энергосберегающих технологиях / А.Б. Калинин, Ю.Н. Сидыганов // Аграрная наука. – 2004. – №1. – С.17-18.

[14] 14 Тулаев, Ю.В. Совершенствование системы обработки почвы в зернопаровом севообороте в условиях Северного Казахстана: дис. ... канд. с.-х. наук: 06.01.09 / Ю.В. Тулаев; [Место защиты: ФГБОУ ВО «Самарская гос. с.-х. академия»]. – Кинель, 2019.– 117 с.

[15] 15 Тулаев, Ю.В. Накопление и усвоение зимних осадков в степной зоне при нулевой обработке почвы / Ю.В. Тулаев, В.Л. Ершов // Омский научный вестник. – 2014. – №1. – С.97-99.

[16] 16 Масатбаев, М.К. Оценка зависимости компонентов гумуса почв от элементов климата в Жамбылской области / М.К. Масатбаев, Н.Н. Хожанов // «Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты». – 2021. – №1(89). – С.273-281.

[17] 17 Жайлыбай, К.Н. Агробиологические основы продуктивности донника / К.Н. Жайлыбай, Г.Ж. Медеуова, К.А. Мырзабек, Н.К. Нұрмаш // «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты». – 2018. – №3(79). – С.145-150.

[18] 18 Жайлыбай, К.Н. Использование донника для разных хозяйственных целей/ К.Н. Жайлыбай, Г.Ж. Медеуова, К.А. Мырзабек, Н.К. Нұрмаш // «Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты». – 2018. – №3(79). – С.150-156.

[19] 19 Жирмунская, Н.М. Всё о сидератах / Н.М. Жирмунская. – Центр экологического земледелия, Днепропетровск. – 2006. – 60 с.

[20] 20 Grashof-Bokdam, C.J. Green veining: landscape determinants of biodiversity in European agricultural landscapes / C.J. Grashof-Bokdam and F. van Langevelde // Landscape Ecology. – 2005. – Vol.20. – No.4. – P.417-439.

[21] 21 Джетер, О. Сидераты – зеленое удобрение / О. Джетер. [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://countrysideliving.net/ART_GreenManure_Aug08.html. (дата обращения: 02.07.2021).

[22] 22 Госсен, Э.Ф. Особенности системы земледелия в комплексе агротехнических и организационно-экономических мероприятий по борьбе с засухой в условиях Северного Казахстана / Э.Ф. Госсен // Проблемы борьбы с засухой и рост производства сельскохозяйственной продукции. – М., 1974. – С.190-195.