ЭФФЕКТИВНОСТЬ ОТБОРА ПРОДУКТИВНЫХ ЛИНИЙ ФАКУЛЬТАТИВНОЙ МЯГКОЙ ПШЕНИЦЫ ИЗ ГИБРИДНЫХ ПОПУЛЯЦИИ F2 - F4, ПОЛУЧЕННЫХ ОТ РАЗЛИЧНЫХ ТИПОВ СКРЕЩИВАНИЯ

И.А. Нурпеисов*

doi:10.37884/3-2021/05

Аңдатпа

Қазақстан республикасында факультативті жұмсақ бидайдың мақсатты селекциялық жұмысы тек қана 2013 жылы Қазақтың егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми зерттеу институты ЖШС басталды. Әдебиеттерде әр түрлі будандастыру жолымен (факультативті сорттарды х факультативті сорттарға, факультативті сорттарды х күздік сорттарға, факультативті сорттарды х жаздық сорттарға және жаздық сорттарды х күздік сорттарға) алынған факультативті жұмсақ бидайдың ыдырайтын будандық популяцияларында өнімділік элементтерінің дәрежесі туралы мәліметтер жоқ. Осы мәселені анықтау бүл жұмыстың мақсаты болды. Нәтижесінде Қазақстан Республикасының оңтүстік-шығысында күздік және жаздық себіс жағдайында факультативті жұмсақ бидайдың өнімді тізбектерін сұрыптау тиімділігі келесідей будандастыру жолымен алынған F₂ – F₄ будандық популяцияларында жоғары екендігі айқындалды: факультативті сорттар x күздік сорттар және жаздық сорттар x күздік сорттар. Бұндай тізбектердің өнімі бақылау сортсынау көшетінде күзгі себісте 46,1 - 56,7 ц/га аралығында болса, ал жазғы себісте 32,7 - 44,4 ц/га құрады (Казахстанская 10 стандарт сортының өнімі сәйкесінше 44,2 - 34,9 ц/га). Демек, будандастырудың жоғарыда аталған түрлері факультативті жұмсақ бидайдың өнімді сорттарын шығаруда шешуші болып табылады.

факультативті жұмсақ бидай, бастапқы материал, сорт, сорттық үлгі, будандастыру, будан, сұрыптау, өнім, дән сапасы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Есимбекова М.А. Результаты изучения сортов и линий факультативной пшеницы международной селекции на юго-востоке Казахстана / М.А. Есимбекова // Пленарные доклады Международной конференции. Достижения и перспективы земледелия, селекции и биологии сельскохозяйственных культур. - Алмалыбак, 2010. – С. 215- 221.
2 Нурпеисов И.А. Источники ценных признаков и свойств для селекции факультативной пшеницы / И.А. Нурпеисов // «Исследования, результаты». - 2019.- №3(83). - С. 227-233.
3 Филобок В.А. Подходы при формировании модели сорта двуручки / В.А. Филобок, Л.А. Беспалова, Е.А. Гуенкова // Роль селекции в повышении эффективности аграрного производства: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции, посвященной 90-летию профессора Омарова Джамала Саидовича. – Махачкала, 2014. - С. 199-201.
4 Гуенкова Е.А. Методические подходы при селекции сортов пшеницы альтернативного образа жизни / Е.А. Гуенкова Л.А. Филобок // Научное обеспечение Агропромышленного комплекса: материалы второй Всероссийской научно-практической конференции молодых ученых. - Краснодар, 2008. - С. 20-23.
5 Дорофеев В.Ф. Методические указания по изучению мировой коллекции пшеницы / В. Ф. Дорофеев. - Ленинград, 1977. – 28 с.
6 Статистическая обработка с использованием программы R (R version 3.2.3 (2015-12-10) – «WoodenChristmas-Tree») с открытым исходным кодом. Стандартные параметрические тесты, анализы и статистическая достоверность с использованием встроенных и дополнительных пакетов (dplyr, ggplot2, psych и др.).
7 Нурпеисов И.А. Исходный материал для селекции озимой мягкой пшеницы на устойчивость желтой ржавчине / И.А. Нурпеисов, М.К. Джунусова, Г.Ж. Баялиева // «Исследования, результаты. - 2007. - №1. - С. 122-124.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2021. ӘР ТҮРЛІ БУДАНДАСТЫРУ ЖОЛЫМЕН АЛЫНҒАН F2 – F4 БУДАНДЫҚ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНАН ФАКУЛЬТАТИВТІ ЖҰМСАҚ БИДАЙДЫҢ ӨНІМДІ ТІЗБЕКТЕРІН СҰРЫПТАУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 3 (91) (Sep. 2021), 37–46. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2021/05.

(1)ӘР ТҮРЛІ БУДАНДАСТЫРУ ЖОЛЫМЕН АЛЫНҒАН F2 – F4 БУДАНДЫҚ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНАН ФАКУЛЬТАТИВТІ ЖҰМСАҚ БИДАЙДЫҢ ӨНІМДІ ТІЗБЕКТЕРІН СҰРЫПТАУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2021, No. 3 (91), 37-46. https://doi.org/10.37884/3-2021/05.

ӘР ТҮРЛІ БУДАНДАСТЫРУ ЖОЛЫМЕН АЛЫНҒАН F2 – F4 БУДАНДЫҚ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНАН ФАКУЛЬТАТИВТІ ЖҰМСАҚ БИДАЙДЫҢ ӨНІМДІ ТІЗБЕКТЕРІН СҰРЫПТАУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. (2021). Izdenister Natigeler, 3 (91), 37-46. https://doi.org/10.37884/3-2021/05

ӘР ТҮРЛІ БУДАНДАСТЫРУ ЖОЛЫМЕН АЛЫНҒАН F2 – F4 БУДАНДЫҚ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНАН ФАКУЛЬТАТИВТІ ЖҰМСАҚ БИДАЙДЫҢ ӨНІМДІ ТІЗБЕКТЕРІН СҰРЫПТАУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (91), p. 37–46, 2021. DOI: 10.37884/3-2021/05. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/47. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ӘР ТҮРЛІ БУДАНДАСТЫРУ ЖОЛЫМЕН АЛЫНҒАН F2 – F4 БУДАНДЫҚ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНАН ФАКУЛЬТАТИВТІ ЖҰМСАҚ БИДАЙДЫҢ ӨНІМДІ ТІЗБЕКТЕРІН СҰРЫПТАУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”. 2021. Izdenister Natigeler, no. 3 (91) (September): 37-46. https://doi.org/10.37884/3-2021/05.

“ӘР ТҮРЛІ БУДАНДАСТЫРУ ЖОЛЫМЕН АЛЫНҒАН F2 – F4 БУДАНДЫҚ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНАН ФАКУЛЬТАТИВТІ ЖҰМСАҚ БИДАЙДЫҢ ӨНІМДІ ТІЗБЕКТЕРІН СҰРЫПТАУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ” (2021) Izdenister natigeler, (3 (91), pp. 37–46. doi:10.37884/3-2021/05.

[1]“ӘР ТҮРЛІ БУДАНДАСТЫРУ ЖОЛЫМЕН АЛЫНҒАН F2 – F4 БУДАНДЫҚ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНАН ФАКУЛЬТАТИВТІ ЖҰМСАҚ БИДАЙДЫҢ ӨНІМДІ ТІЗБЕКТЕРІН СҰРЫПТАУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, no. 3 (91), pp. 37–46, Sep. 2021, doi: 10.37884/3-2021/05.

“ӘР ТҮРЛІ БУДАНДАСТЫРУ ЖОЛЫМЕН АЛЫНҒАН F2 – F4 БУДАНДЫҚ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНАН ФАКУЛЬТАТИВТІ ЖҰМСАҚ БИДАЙДЫҢ ӨНІМДІ ТІЗБЕКТЕРІН СҰРЫПТАУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (91), Sept. 2021, pp. 37-46, https://doi.org/10.37884/3-2021/05.

“ӘР ТҮРЛІ БУДАНДАСТЫРУ ЖОЛЫМЕН АЛЫНҒАН F2 – F4 БУДАНДЫҚ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНАН ФАКУЛЬТАТИВТІ ЖҰМСАҚ БИДАЙДЫҢ ӨНІМДІ ТІЗБЕКТЕРІН СҰРЫПТАУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister natigeler, no. 3 (91) (September 30, 2021): 37–46. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/47.

1.ӘР ТҮРЛІ БУДАНДАСТЫРУ ЖОЛЫМЕН АЛЫНҒАН F2 – F4 БУДАНДЫҚ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНАН ФАКУЛЬТАТИВТІ ЖҰМСАҚ БИДАЙДЫҢ ӨНІМДІ ТІЗБЕКТЕРІН СҰРЫПТАУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2021 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (91):37-46. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/47

1.ӘР ТҮРЛІ БУДАНДАСТЫРУ ЖОЛЫМЕН АЛЫНҒАН F2 – F4 БУДАНДЫҚ ПОПУЛЯЦИЯЛАРЫНАН ФАКУЛЬТАТИВТІ ЖҰМСАҚ БИДАЙДЫҢ ӨНІМДІ ТІЗБЕКТЕРІН СҰРЫПТАУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2021;(3 (91):37-46. doi:10.37884/3-2021/05

[1] 1 Есимбекова М.А. Результаты изучения сортов и линий факультативной пшеницы международной селекции на юго-востоке Казахстана / М.А. Есимбекова // Пленарные доклады Международной конференции. Достижения и перспективы земледелия, селекции и биологии сельскохозяйственных культур. - Алмалыбак, 2010. – С. 215- 221.

[2] 2 Нурпеисов И.А. Источники ценных признаков и свойств для селекции факультативной пшеницы / И.А. Нурпеисов // «Исследования, результаты». - 2019.- №3(83). - С. 227-233.

[3] 3 Филобок В.А. Подходы при формировании модели сорта двуручки / В.А. Филобок, Л.А. Беспалова, Е.А. Гуенкова // Роль селекции в повышении эффективности аграрного производства: сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции, посвященной 90-летию профессора Омарова Джамала Саидовича. – Махачкала, 2014. - С. 199-201.

[4] 4 Гуенкова Е.А. Методические подходы при селекции сортов пшеницы альтернативного образа жизни / Е.А. Гуенкова Л.А. Филобок // Научное обеспечение Агропромышленного комплекса: материалы второй Всероссийской научно-практической конференции молодых ученых. - Краснодар, 2008. - С. 20-23.

[5] 5 Дорофеев В.Ф. Методические указания по изучению мировой коллекции пшеницы / В. Ф. Дорофеев. - Ленинград, 1977. – 28 с.

[6] 6 Статистическая обработка с использованием программы R (R version 3.2.3 (2015-12-10) – «WoodenChristmas-Tree») с открытым исходным кодом. Стандартные параметрические тесты, анализы и статистическая достоверность с использованием встроенных и дополнительных пакетов (dplyr, ggplot2, psych и др.).

[7] 7 Нурпеисов И.А. Исходный материал для селекции озимой мягкой пшеницы на устойчивость желтой ржавчине / И.А. Нурпеисов, М.К. Джунусова, Г.Ж. Баялиева // «Исследования, результаты. - 2007. - №1. - С. 122-124.