Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

КҮЗДІК БИДАЙ ГЕРМОПЛАЗМАСЫНДАҒЫ SEPTORIA TRITICI АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ

Мадина Кумарбаева 1 , Алма Кохметова 1 , Ангелина Малышева 1 , Ардак Болатбекова 1 , Асия Кохметова 1

1 Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты

doi.org/10.37884/4-2023/07 Бет. 57-62 Қабылданды 02.10.2023 Жарияланды 06.12.2023

Аңдатпа

Аскомицет Zymoseptoria tritici (алдынғы Mycosphaerella graminicola) тудыратын бидайдың Septoria tritici (STB) дақтары бидайдың ең қауіпті жапырақты ауруларының бірі болып табылады. Көптеген аймақтарда қоңыржай климатымен бидай өсіру STB жойқын ауру болып табылады және қолайлы жағдайларда егін шығыны 50% - дан асуы мүмкін. Атап айтқанда, топырақ бетінде үлкен көлемдегі бидай сабандарын қалдыратын топырақты басқару әдістерін кеңейту және жаһандық жылыну Septoria tritici індеттерінің, соның ішінде дамушы елдерде жиі пайда болу мүмкіндігін арттырады. Жаһандық жылынуға байланысты фунгицидтерді қолдану құнының өсуі мен қоршаған ортаның нашарлауына және қоздырғыштың фунгицидке төзімді/сезімсіз штаммдарының пайда болуы мен таралуына байланысты, төзімділікті өсіру осы аурумен күресудің бір тәсілін ұсынады. Зерттеудің мақсаты –  септориозға төзімді бидайдың перспективті үлгілерін идентификациялау. STB төзімді күздік бидайының гермоплазмасын анықтау ересек сатсында төзімділігімен бірлескен сорттар STB төзімділігін арттыруға бағытталған бағдарламаларда маңызды ресурс ретінде пайдаланылады. Септориозға төзімділікке арналған молекулалық скрининг нәтижесінде және өсімдік биомиассасының индексін бағалау Stb 7 генінің тасымалдаушысы ретінде және NDVI (Normalized difference vegetation index) көрсеткіштерін жоғары 11 перспективті бидай линияларын анықтады. Анықталған перспективті бидай линияларын Алматы облысы жағдайында септориозға төзімділікке бағытталған селекциялық бағдарламаларда донор ретінде пайдалану ұсынылады.

бидай, септориоз, төзімділік, перспективалық линиялар, сорт, фитопатологиялық скрининг, молекулалық скрининг, NDVI биомасса индексі, STB

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Duveiller, E. The challenges of maintain- ing wheat productivity: pests, diseases and potential epidemics [Text] / E. Duveiller, R.P. Singh, J.M. Nicol // Euphytica. – 2007. – №. 157. – P. 417–430
  2. 2. Nazari, K. Wheat rust diseases in Central and West Asia and North Africa (CWANA) and breeding for the multiple disease resistance [Text] / K. Nazari, A. Yahyaoui, O. Abdalla, M. Nachit, F. Ogbonnaya, R. Brettell, S. Rajaram // In: Presented at the international workshop on marker assisted breeding for disease resistance in wheat. – Iran: Karaj, 2009.
  3. 3. Kumarbayeva, М.Т. Fitopatologicheskij skrining na ustojchivost' k pirenoforozu i ocenka hozyajstvenno-cennyh priznakov obrazcov ozimoj myagkoj pshenicy [Tekst] / M.T. Kumarbaeva, A.M. Kohmetova, A.S. Rsaliev // Іzdenіster, natizheler - Issledovaniya, rezul'taty. – 2020. – № 2. – S. 247-252.
  4. 4. Kejshilov, ZH.S. Kuzdіk bidaj kollekciyasynyn pirenoforozga (Pyrenophora tritici-repentis) tozіmdіlіgіn bagalau [Tekst] / Zh.S.Kejshilov, A.M.Kohmetova, A.K. Madenova, M.T. Kumarbaeva, A.D. Zhigitbekova // Іzdenіster, natizheler - Issledovaniya, rezul'taty. – 2020. – №2. – B. 128-135.
  5. 5. Kohmetova, A.M. Кazaкstanda osіrіletіn bidaj sorttarynyn pirenoforoz Pyrenophora tritici-repentis auruyna tozіmdіlіgіne fitopatologiyalyk skrining zhurgіzu [Tekst] / A.M. Kohmetova, Zh.S. Keishilov, K. Galymbek, M.T. Kumarbaeva // «Іzdenіster, natizheler-Issledovaniya, rezul'taty». –2019. – №3. – B. 213-218.
  6. 6. Kumarbayeva, M. Characterization of Pyrenophora tritici-repentis (tan spot of wheat) races in Kazakhstan [Text] / M. Kumarbayeva, A. Kokhmetova, N. Kovalenko, M. Atishova, Z. Keishilov, K. Aitymbetova // Phytopathologia Mediterranea. – 2022. – Vol. 61(2). – P. 243-257.
  7. 7. Kojshybaev M. Bolezni pshenicy [Tekst] / M. Kojshybaev. – Ankara: FAO, 2018. – 365 s.
  8. 8. Dreisigacker, S. Adult-plant resistance to Septoria tritici blotch in hexaploid spring wheat [Text] / S. Dreisigacker, X. Wang, B. A. Martinez Cisneros, R. Jing, P. K. Singh // Theoretical and Applied Genetics. – 2015. – Vol. 128(11). – P. 2317–2329.
  9. 9. Saari, E. E. A scale for appraising the foliar intensity of wheat diseases [Text] / E. E. Saari, L. M. Prescott // Plant Dis. Rep. – 1975. – Vol. 59. – P. 377-380.
  10. 10. Kremneva, O.YU. Diagnostika i metody ocenki ustojchivosti pshenicy k vozbuditelyu zheltoj pyatnistosti list'ev: metodicheskie rekomendacii [Tekst] / O.YU. Kremneva, G.V. Volkova. – M, 2007. – S. 12
  11. 11. Riede, C.R. Linkage of RFLP markers to an aluminum tolerance gene in wheat [Text] / C.R. Riede, J.A. Anderson // Crop Science. – 1996. – Vol. 36. – P. 905-909.
  12. 12. Chen, X. Genome scanning for resistance-gene analogs in rice, barley, and wheat by high-resolution electrophoresis [Text] / X. Chen, R. Line, H. Leung // Theor. Appl. Genet. – 1998. – 97. – P. 345–355.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. КҮЗДІК БИДАЙ ГЕРМОПЛАЗМАСЫНДАҒЫ SEPTORIA TRITICI АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ. Izdenister natigeler. 4 (100) (Dec. 2023), 57–62. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2023/07.
(1)КҮЗДІК БИДАЙ ГЕРМОПЛАЗМАСЫНДАҒЫ SEPTORIA TRITICI АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ. Izdenister natigeler 2023, No. 4 (100), 57-62. https://doi.org/10.37884/4-2023/07.
КҮЗДІК БИДАЙ ГЕРМОПЛАЗМАСЫНДАҒЫ SEPTORIA TRITICI АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ. (2023). Izdenister Natigeler, 4 (100), 57-62. https://doi.org/10.37884/4-2023/07
КҮЗДІК БИДАЙ ГЕРМОПЛАЗМАСЫНДАҒЫ SEPTORIA TRITICI АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (100), p. 57–62, 2023. DOI: 10.37884/4-2023/07. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/382. Acesso em: 15 sep. 2026.
“КҮЗДІК БИДАЙ ГЕРМОПЛАЗМАСЫНДАҒЫ SEPTORIA TRITICI АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 4 (100) (December): 57-62. https://doi.org/10.37884/4-2023/07.
“КҮЗДІК БИДАЙ ГЕРМОПЛАЗМАСЫНДАҒЫ SEPTORIA TRITICI АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ” (2023) Izdenister natigeler, (4 (100), pp. 57–62. doi:10.37884/4-2023/07.
[1]“КҮЗДІК БИДАЙ ГЕРМОПЛАЗМАСЫНДАҒЫ SEPTORIA TRITICI АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (100), pp. 57–62, Dec. 2023, doi: 10.37884/4-2023/07.
“КҮЗДІК БИДАЙ ГЕРМОПЛАЗМАСЫНДАҒЫ SEPTORIA TRITICI АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (100), Dec. 2023, pp. 57-62, https://doi.org/10.37884/4-2023/07.
“КҮЗДІК БИДАЙ ГЕРМОПЛАЗМАСЫНДАҒЫ SEPTORIA TRITICI АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (100) (December 6, 2023): 57–62. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/382.
1.КҮЗДІК БИДАЙ ГЕРМОПЛАЗМАСЫНДАҒЫ SEPTORIA TRITICI АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Dec. 6 [cited 2026 Sep. 15];(4 (100):57-62. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/382
1.КҮЗДІК БИДАЙ ГЕРМОПЛАЗМАСЫНДАҒЫ SEPTORIA TRITICI АУРУЫНА ТӨЗІМДІЛІК КӨЗДЕРІН ИДЕНТИФИКАЦИЯЛАУ. Izdenister natigeler. 2023;(4 (100):57-62. doi:10.37884/4-2023/07