«НАРЫНҚОЛ ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫ» КММ АУМАҒЫНДАҒЫ ЯРМОЛЕНКО ҚАЙЫҢЫ МЕН ШРЕНК ШЫРШАСЫ АЛҚА АҒАШТАРЫНЫҢ САНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ

Ж.К. Ракымбеков*; Н.С. Мухамадиев

doi:10.37884/2-2021/9

Аңдатпа

Қазақстандағы орман шаруашылығының дамуына тек антропогендік факторлар (өрттер, заңсыз ағаш кесу және т.б.) ғана емес, сонымен қатар табиғи жағдайлардың өзгеруіне себеп болатын факторлар мысалы, аурулар эпифитотиі немесе орман массивтерін толықтай деградацияға ұшырата алатын қауіпті және карантинді орман зиянкестері ошақтарының пайда болуы мен жаппай көбейюі кедергі келтіреді. Осыған орай орманпатологиялық мониторинг бойынша зерттеулер жүргізу мен орманды зиянкестерден қорғау шараларының жоғары ғылыми-әдістемелік деңгейде орындалуы өте маңызды болып табылады. Әсіресе, Betula Jarmolenkoana Golosk. сияқты сирек және жойылып кету қаупі бар ағаш түрлерін зиянкестерден қорғауда орманның санитарлық жағдайын анықтаудың маңызы арта түседі.
Зерттеу жұмысының негізінде алғаш рет Алматы облысы «Нарынқол орман шаруашылығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі аумағындағы Ярмоленко қайыңы (Қызыл қайың) алқаағаштары орманпатологиялық тұрғыда сипатталып, санитарлық бағалау нәтижесі беріліп отыр.
Мақалада «Нарынқол орман шаруашылығы» коммуналдық мемлекеттік мекемесі аумағындағы Шренк шыршасы мен Ярмоленко қайыңы алқаағаштарының орманпатологиялық жағдайын зерттеу нәтижелері келтірілген. Зерттеуді жүргізу мақсатында мониторингтік алаңдар салынды және әр алаң бойынша ағаш жасын морфологиялық белгілерін, зиянкестердің қоныстануын ескере отырып ағаштың жағдайы толық сипатталған карточка толтырылады, сонымен қатар онда тұқымдас, ағаш диаметрі, биіктігі, жасы, санитарлық жағдайы, зиянкестер мен аурулардың негізгі түрлері көрсетіледі.

Шренк шыршасы, Ярмоленко қайыңы, мониторинг, феромон, орманпатологиясы, зиянкес, ауру.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Feklistov P.A., Amosova I.B. Morfologo-fiziologicheskie i ekologicheskie osobennosti berezy povisloi (Betula pendula Roth.) v taezhnoi zone: monografiya. Sev. (Arktich.) feder. un-t im. M.V. Lomonosova. – Arhangelsk: IPC SAFU, 2013. – 214 [in Russian].
2. Rakymbekov Zh.K., Mukhamadiev N.S., Kaspakbaev E.M. Lesopatologicheskoe sostoyanie nasazhdenii berezy Yarmolenko i eli Shrenka v KGU «Narynkolskoe lesnoe hozyaistvo» // «Іzdenіster, natizheler – Issledovaniya, rezultaty». -2020. - №6. - S. 202-208 [in Russian].
3. Rakymbekov ZH.K., Bajzakov S.B. Yаrmolenko kaiynynyn biometriyalyq korsetkіshterіn taldau // Qazaqstanda orman sharuashylygynyn zhogary bіlіmdі mamandaryn dayarlauga 70 zhyl toluyna arnalgan «Orman keshenіn turakty damytudyn ozektі mәselelerі» atty Halykaralyk gylymi-tazhіribelіk konferenciyasy. – Almaty. -ІІ-tom. -2018. -305-310 b. [in Kazakh].
4. Zvyagincev V.B. [i dr.] Zashchita lesa: ucheb.-metod. Posobie. – Minsk: BGTU, 2019. – 164 [in Russian].
5. Bolat Zh., Mukhamadiev N.S., Ashikbaev N.Zh., Meңdіbaeva G.Zh. Lesopatologicheskoe sostoyanie i perspektivy zasiity lesa zelenoj zony g. Astany // «Іzdenіster, nətizheler – Issledovaniya, rezultaty». -2018.-№2(78). S. 208-220 [in Russian].
6. Selihovkin, A.V. [i dr.]. Lesnaya entomologiya i bespozvonochnye: uchebnoe posobie. – Sankt-Peterburg: SPbGLTU, 2019 – 24 [in Russian].
7. Mukhamadiev N., Ashikbaev N., Dujsembekov B., Uspanov A., Lukina A., Kushtanov B. Nasekomye-ksilofagi – osnovnye obiekty dlya izucheniya bioraznoobraziya i rasprostraneniya patogenov v urochishe Medeu // Mater. mezhd. molodezhnoi konf. «Infekcionnaya patologiya chlenistonogih». – Spb.: ISiEZH, VIZR. - 2012. - S. 46-47 [in Russian].
8. Ismukhambetov Zh.D., Mukhamadiev N., Dүjsembekov B. Tyan-Shannyn shyrshaly ormandarynyn karantindіk ziyankesterі // «Zharshy». - 2012. - №6. - B.13-16 [in Kazakh].

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2021. «НАРЫНҚОЛ ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫ» КММ АУМАҒЫНДАҒЫ ЯРМОЛЕНКО ҚАЙЫҢЫ МЕН ШРЕНК ШЫРШАСЫ АЛҚА АҒАШТАРЫНЫҢ САНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ. Izdenister natigeler. 2 (90) (Jun. 2021), 81–89. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2021/9.

(1)«НАРЫНҚОЛ ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫ» КММ АУМАҒЫНДАҒЫ ЯРМОЛЕНКО ҚАЙЫҢЫ МЕН ШРЕНК ШЫРШАСЫ АЛҚА АҒАШТАРЫНЫҢ САНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ. Izdenister natigeler 2021, No. 2 (90), 81-89. https://doi.org/10.37884/2-2021/9.

«НАРЫНҚОЛ ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫ» КММ АУМАҒЫНДАҒЫ ЯРМОЛЕНКО ҚАЙЫҢЫ МЕН ШРЕНК ШЫРШАСЫ АЛҚА АҒАШТАРЫНЫҢ САНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ. (2021). Izdenister Natigeler, 2 (90), 81-89. https://doi.org/10.37884/2-2021/9

«НАРЫНҚОЛ ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫ» КММ АУМАҒЫНДАҒЫ ЯРМОЛЕНКО ҚАЙЫҢЫ МЕН ШРЕНК ШЫРШАСЫ АЛҚА АҒАШТАРЫНЫҢ САНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (90), p. 81–89, 2021. DOI: 10.37884/2-2021/9. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/38. Acesso em: 15 sep. 2026.

“«НАРЫНҚОЛ ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫ» КММ АУМАҒЫНДАҒЫ ЯРМОЛЕНКО ҚАЙЫҢЫ МЕН ШРЕНК ШЫРШАСЫ АЛҚА АҒАШТАРЫНЫҢ САНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ”. 2021. Izdenister Natigeler, no. 2 (90) (June): 81-89. https://doi.org/10.37884/2-2021/9.

“«НАРЫНҚОЛ ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫ» КММ АУМАҒЫНДАҒЫ ЯРМОЛЕНКО ҚАЙЫҢЫ МЕН ШРЕНК ШЫРШАСЫ АЛҚА АҒАШТАРЫНЫҢ САНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ” (2021) Izdenister natigeler, (2 (90), pp. 81–89. doi:10.37884/2-2021/9.

[1]“«НАРЫНҚОЛ ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫ» КММ АУМАҒЫНДАҒЫ ЯРМОЛЕНКО ҚАЙЫҢЫ МЕН ШРЕНК ШЫРШАСЫ АЛҚА АҒАШТАРЫНЫҢ САНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ”, Izdenister natigeler, no. 2 (90), pp. 81–89, Jun. 2021, doi: 10.37884/2-2021/9.

“«НАРЫНҚОЛ ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫ» КММ АУМАҒЫНДАҒЫ ЯРМОЛЕНКО ҚАЙЫҢЫ МЕН ШРЕНК ШЫРШАСЫ АЛҚА АҒАШТАРЫНЫҢ САНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (90), June 2021, pp. 81-89, https://doi.org/10.37884/2-2021/9.

“«НАРЫНҚОЛ ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫ» КММ АУМАҒЫНДАҒЫ ЯРМОЛЕНКО ҚАЙЫҢЫ МЕН ШРЕНК ШЫРШАСЫ АЛҚА АҒАШТАРЫНЫҢ САНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ”. Izdenister natigeler, no. 2 (90) (June 30, 2021): 81–89. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/38.

1.«НАРЫНҚОЛ ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫ» КММ АУМАҒЫНДАҒЫ ЯРМОЛЕНКО ҚАЙЫҢЫ МЕН ШРЕНК ШЫРШАСЫ АЛҚА АҒАШТАРЫНЫҢ САНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2021 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (90):81-9. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/38

1.«НАРЫНҚОЛ ОРМАН ШАРУАШЫЛЫҒЫ» КММ АУМАҒЫНДАҒЫ ЯРМОЛЕНКО ҚАЙЫҢЫ МЕН ШРЕНК ШЫРШАСЫ АЛҚА АҒАШТАРЫНЫҢ САНИТАРЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ. Izdenister natigeler. 2021;(2 (90):81-89. doi:10.37884/2-2021/9

[1] 1. Feklistov P.A., Amosova I.B. Morfologo-fiziologicheskie i ekologicheskie osobennosti berezy povisloi (Betula pendula Roth.) v taezhnoi zone: monografiya. Sev. (Arktich.) feder. un-t im. M.V. Lomonosova. – Arhangelsk: IPC SAFU, 2013. – 214 [in Russian].

[2] 2. Rakymbekov Zh.K., Mukhamadiev N.S., Kaspakbaev E.M. Lesopatologicheskoe sostoyanie nasazhdenii berezy Yarmolenko i eli Shrenka v KGU «Narynkolskoe lesnoe hozyaistvo» // «Іzdenіster, natizheler – Issledovaniya, rezultaty». -2020. - №6. - S. 202-208 [in Russian].

[3] 3. Rakymbekov ZH.K., Bajzakov S.B. Yаrmolenko kaiynynyn biometriyalyq korsetkіshterіn taldau // Qazaqstanda orman sharuashylygynyn zhogary bіlіmdі mamandaryn dayarlauga 70 zhyl toluyna arnalgan «Orman keshenіn turakty damytudyn ozektі mәselelerі» atty Halykaralyk gylymi-tazhіribelіk konferenciyasy. – Almaty. -ІІ-tom. -2018. -305-310 b. [in Kazakh].

[4] 4. Zvyagincev V.B. [i dr.] Zashchita lesa: ucheb.-metod. Posobie. – Minsk: BGTU, 2019. – 164 [in Russian].

[5] 5. Bolat Zh., Mukhamadiev N.S., Ashikbaev N.Zh., Meңdіbaeva G.Zh. Lesopatologicheskoe sostoyanie i perspektivy zasiity lesa zelenoj zony g. Astany // «Іzdenіster, nətizheler – Issledovaniya, rezultaty». -2018.-№2(78). S. 208-220 [in Russian].

[6] 6. Selihovkin, A.V. [i dr.]. Lesnaya entomologiya i bespozvonochnye: uchebnoe posobie. – Sankt-Peterburg: SPbGLTU, 2019 – 24 [in Russian].

[7] 7. Mukhamadiev N., Ashikbaev N., Dujsembekov B., Uspanov A., Lukina A., Kushtanov B. Nasekomye-ksilofagi – osnovnye obiekty dlya izucheniya bioraznoobraziya i rasprostraneniya patogenov v urochishe Medeu // Mater. mezhd. molodezhnoi konf. «Infekcionnaya patologiya chlenistonogih». – Spb.: ISiEZH, VIZR. - 2012. - S. 46-47 [in Russian].

[8] 8. Ismukhambetov Zh.D., Mukhamadiev N., Dүjsembekov B. Tyan-Shannyn shyrshaly ormandarynyn karantindіk ziyankesterі // «Zharshy». - 2012. - №6. - B.13-16 [in Kazakh].