Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРМЕЛІЛІГІ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ОЙЫЛ ӨЗЕНІ АҒЫНДЫСЫНЫҢ ТЕРБЕЛІСІН БАҒАЛАУ

Айнур Мусина 1 , Каракоз Нарбаева 1 , Айгул Акжаркынова 1 , Мадина Кенесова 2 , Жансая Бексултанова 1

1 әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, Алматы; 2 «КазГИДРО» ЖШС, Алматы қаласы

doi.org/10.37884/3-2023/28 Бет. 272-284 Қабылданды 04.07.2023 Жарияланды 29.09.2023

Аңдатпа

Бұл мақалада климаттық және антропогендік жағдайлардың өзгерісі әсерінен туындаған Ойыл өзені алабы ағындысының тербелісі қарастырылған. Зерттеу алабының гидрометеорологиялық сипаттамаларын бағалау үшін «Негізгі гидрологиялық сипаттамаларда», «Құрлықтың жер үсті суларының режимі мен ресурстары туралы көп жылдық деректер», «Жер үсті суларының ресурстары», «Гидрологиялық жылнамалар», сондай-ақ интернет-көздерде келтірілген жарияланған кадастрлық материалдардан алынған деректер пайдаланылды. Мәліметтерді өңдеудің белгілі статистикалық әдістерін пайдалана отырып, өзен ағындысының гидрометеорологиялық сипаттамалары талданып, графиктер мен гистограммалар тұрғызылды. Олар өз кезегінде жауын-шашынның, ауа температурасының және өзен ағындысының өзгеруін көрсетеді. Өзен ағындысының тербелісін бағалау үшін Ойыл өзені алабының 1940 жылдан 2019 жылға дейінгі аралықтағы гидрометриялық тұстамалардағы гидрологиялық қатарлары жиналып, талданды. Зерттеу алабындағы өзен ағындысының өзгерістері табиғи және бұзылған екі кезең үшін анықталған. Әрбір кезең үшін үлестірім қисықтарын тұрғызу арқылы ағынды сипаттамаларының түрлі қамтамасыздықтағы ықтимал мәндері анықталған. Жылдық ағынды мәндерінің өзгеруі орта есеппен 1,5 % (Ойыл өз.– Ойыл а.) 27 % (Ойыл өз. – Алтықарасу а., Ойыл өз. – Тайсоған а.) дейін төмендеді. Талтоғай, Алтықарасу және Тайсойған тұстамалары бойынша қамтамасыздақ қисығының жоғарғы су өтімдері аумағында ағынды мәндері 35 %-дан 45 %-ға айтарлықтай төмендегенін, ал қамтамасыыздық қисығының төменгі су өтімдер аумағында ағындының 250-300 %-ға көтерілгенін, яғни су тасу кезінде ағындының төмендегенін, ал сабалық кезеңде көтерілгенін байқауға болады.

жылдық ағынды, ағынды нормасы, ауа температурасы, атмосфералық жауын-шашын, климаттың өзгеруі, базалық кезең, орташа жылдық су өтімдері, өзен ағындысы

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Медеу А.Р., Мальковский И.М., Толеубаева Л.С. Водные ресурсы Казахстана: оценка, прогноз, управление (концепция). Алматы., 2012. 94 с.
  2. 2. Абдрахимов Р.Г., Амиргалиева А.С., Даулетияров К.Б., Зияров А.М. Современные тенденции изменения годового стока реки или ее крупных притоков в условиях потепления климата. Вестник Московского университета. Серия 5. География. (№4), 2021. С. 83-89.
  3. 3. Алимкулов С.К., Турсынова А.А., Давлетгалиев С.К., Сапарова А.А. Ресурсы речного стока Казахстана. Гидрометеорология и экология. (№3), 2018. С. 80-94.
  4. 4. Marianna Poberezhskaya, Alina Bychkova. Kazakhstan’s climate change policy: reflecting national strength, green economy aspirations and international agenda. Taylor and Francis Online. https://doi.org/10.1080/14631377.2021.1943916 , 2021
  5. 5. Judith C. Stagl., Fred F. Hattermann. Impacts of Climate Change on the Hydrological Regime of the Danube River and Its Tributaries Using an Ensemble of Climate Scenarios. (№7), 2015. Р. 6139-6172. https://doi.org/10.3390/w7116139
  6. 6. Siegfried. T.. Bernauer. T., Guiennet, R., Sellars, S., Robertson, A.W., Mankin, J., Bauer-Gottwein, P. and Yakovlev, A. Will change exacerbate water stress in Central Asia. Climatic Change. 2012, Р. 112. https://doi.org 10.1007/s10584-011-0253-z
  7. 7. Chen, Y.N., Li, W., Xu, Ch. and Hao, X. (2007). Effects of climate change on water resources in Tarim River Basin. Northwest China. Journal of Environmental Sciences. 2007, Р. 488-493. https://doi.org/10.1016 / s1001-0742 (07) 60082-5 .
  8. 8. Ресурсы пoверхнoстных вoд СССР. Средняя Aзия. Бaссейны oз. Иссык-Куль, рек Чу, Тaлaс, Тaрим. Л: Гидрoметеoиздaт (Т14). Вып 2. 1973. 308 с.
  9. 9. Дaвлетгaлиев С.К. Влияние хoзяйственнoй деятельнoсти нa гoдoвoй стoк oснoвных рек Жaйык-Кaспийскoгo бaссейнa. Геoгрaфия және геoэкoлoгия мәселелерi. 2011, С. 4-11.
  10. 10. Давлетгалиев С.К. Совокупная оценка нормы месячного стока рек Северной и Западной Джунгарии. Вестник КазГУ. Сер. географическая. (№3). 1996, С. 99-109.
  11. 11. Методические рекомендации по определению расчетных гидрологических характеристик при наличии данных гидрометрических наблюдений. Федеральная служба России по гидрометеорологии и мониторингу окружающей среды. Санкт-Петербург. 2005. 123 с.
  12. 12. Методические рекомендации по определению расчетных гидрологических характеристик при отсутсвии данных гидрометрических наблюдений. Федеральная служба России по гидрометеорологии и мониторингу окружающей среды. Санкт-Петербург. 2009. 193 с.
  13. 13. Руководящие указания ВМО по расчету климатических норм, 2017. https://library.wmo.int/doc_num.php?explnum_id=4168
  14. 14. СНиП 2.01.14-83. Определение расчетных гидрологических характеристик. М.: Стройиздат. 2003. 203 с.
  15. 15. Гoсудaрственный вoдный кaдaстр. Ежегoдные дaнные o режиме и ресурсaх пoверхнoстных вoд суши. Бaссейны рек Шу и Тaлaс. Выпуск №8, Aлмaты, 2015. 82 с.
  16. 16. Гoсудaрственный вoдный кaдaстр. Мнoгoлетние дaнные o режиме и ресурсaх пoверхнoстных вoд суши. Бaссейны рек Сырдaрьи, Шу и Тaлaс. Выпуск №3. Aлмaты, 2005. 98 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРМЕЛІЛІГІ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ОЙЫЛ ӨЗЕНІ АҒЫНДЫСЫНЫҢ ТЕРБЕЛІСІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 3 (99) (Sep. 2023), 272–284. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2023/28.
(1)КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРМЕЛІЛІГІ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ОЙЫЛ ӨЗЕНІ АҒЫНДЫСЫНЫҢ ТЕРБЕЛІСІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2023, No. 3 (99), 272-284. https://doi.org/10.37884/3-2023/28.
КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРМЕЛІЛІГІ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ОЙЫЛ ӨЗЕНІ АҒЫНДЫСЫНЫҢ ТЕРБЕЛІСІН БАҒАЛАУ. (2023). Izdenister Natigeler, 3 (99), 272-284. https://doi.org/10.37884/3-2023/28
КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРМЕЛІЛІГІ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ОЙЫЛ ӨЗЕНІ АҒЫНДЫСЫНЫҢ ТЕРБЕЛІСІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (99), p. 272–284, 2023. DOI: 10.37884/3-2023/28. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/335. Acesso em: 15 sep. 2026.
“КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРМЕЛІЛІГІ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ОЙЫЛ ӨЗЕНІ АҒЫНДЫСЫНЫҢ ТЕРБЕЛІСІН БАҒАЛАУ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 3 (99) (September): 272-84. https://doi.org/10.37884/3-2023/28.
“КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРМЕЛІЛІГІ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ОЙЫЛ ӨЗЕНІ АҒЫНДЫСЫНЫҢ ТЕРБЕЛІСІН БАҒАЛАУ” (2023) Izdenister natigeler, (3 (99), pp. 272–284. doi:10.37884/3-2023/28.
[1]“КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРМЕЛІЛІГІ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ОЙЫЛ ӨЗЕНІ АҒЫНДЫСЫНЫҢ ТЕРБЕЛІСІН БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 3 (99), pp. 272–284, Sep. 2023, doi: 10.37884/3-2023/28.
“КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРМЕЛІЛІГІ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ОЙЫЛ ӨЗЕНІ АҒЫНДЫСЫНЫҢ ТЕРБЕЛІСІН БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (99), Sept. 2023, pp. 272-84, https://doi.org/10.37884/3-2023/28.
“КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРМЕЛІЛІГІ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ОЙЫЛ ӨЗЕНІ АҒЫНДЫСЫНЫҢ ТЕРБЕЛІСІН БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 3 (99) (September 29, 2023): 272–284. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/335.
1.КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРМЕЛІЛІГІ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ОЙЫЛ ӨЗЕНІ АҒЫНДЫСЫНЫҢ ТЕРБЕЛІСІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Sep. 29 [cited 2026 Sep. 15];(3 (99):272-84. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/335
1.КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРМЕЛІЛІГІ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ОЙЫЛ ӨЗЕНІ АҒЫНДЫСЫНЫҢ ТЕРБЕЛІСІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2023;(3 (99):272-284. doi:10.37884/3-2023/28