Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖҰМСАҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ҚОСЫЛУЫНДАҒЫ LR-РЕЗИСТЕНТТІЛІК ГЕНДЕРІНІҢ МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ СКРИНИНГІ

Ангелина Малышева 1 , Алма Кохметова 1 , Мадина Құмарбаева 1 , Жеңіс Кейшилов 1 , Салтанат Дубекова 2

1 Өсімдіктер биологиясы және биотехнологиясы институты; 2 Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты

doi.org/10.37884/3-2023/09 Бет. 92-99 Қабылданды 03.07.2023 Жарияланды 29.09.2023

Аңдатпа

Паразиттік базидиомицеттер қоздырғышын тудыратын қоңыр тат ауруы Puccinia recondita f.sp. tritici, Қазақстанда да, дүние жүзінде де жаздық жұмсақ бидайдың ең зиянды ауруларының бірі болып табылады. Бидайдың төзімсіз сорттарында тат ауруларының дамуы өнімнің шығымдылығын айтарлықтай төмендетуі мүмкін. Бидай селекциясының негізгі мәселесі – төзімді гендердің тиімділігін жоғалтуы, бұл ауру қоздырғыштардың жаңа вирулентті нәсілдерінің пайда болуына байланысты. Бұл мақалада жаздық бидай сорттарының көшеттері мен ересек өсімдік кезеңіндегі төзімділігін бағалау нәтижелері, сондай-ақ молекулярлық маркерлер көмегімен Lr гендерінің төзімділігіне скрининг нәтижелері берілген. Тәжірибелердің нәтижесінде P. recondita-ның екі нәсіліне – MKT/Q және TJT/R тұқымдарының көшеттер кезеңінде төзімділігінің жоғары деңгейін көрсететін 9 үлгі таңдалды. Егіс алқапында екі жылдық тәжірибелік сынақтан кейін қоздырғышқа төзімділігі жоғары 6 сорт таңдалды. Молекулалық маркерлерді қолдану арқылы Lr төзімді гендерін тасымалдаушыларын анықтауға мүмкіндік берді. Молекулалық скрининг нәтижелері бойынша Lr9 төзімді генінің 4 тасымалдаушысы анықталды; Lr10 генінің 5 тасымалдаушысы; Lr26 генінің 7 тасымалдаушы; Lr34 генінің 7 тасымалдаушысы және Lr46 генінің 2 тасымалдаушысы. Алынған нәтижелерді Қазақстанның селекциялық бағдарламаларында пайдалануға болады.

қоңыр тат, P. recondita, жаздық бидай, Lr-гендер, вируленттілік, молекулалық маркерлер, маркермен байланысты селекция

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 Zhao, J. Role of Alternate Hosts in Epidemiology and Pathogen Variation of Cereal Rusts [Text] / J. Zhao, M. Wang, X. Chen, Z. Kang // Annual review of phytopathology. – 2016. – № 54. – С. 207–228.
  2. 2 Койшыбаев М. Болезни пшеницы [Текст] / М. Койшыбаев. – Анкара: ФАО, 2018. – 365 с.
  3. 3 Johnson R. A Critical Analysis of Durable Resistance [Text] / R. Jonson // Annual review of phytopathology. – 1984. – № 22. – P. 309–330.
  4. 4 Ellis J. G. The Past, Present and Future of Breeding Rust Resistant Wheat [Text] / J. G. Ellis, E. S. Lagudah, W. Spielmeyer, P. N. Dodds // Frontiers in Plant Science. – 2014. – № 5. – P. 641.
  5. 5 Ван дер Планк Я.Е. Устойчивость растений к болезням [Текст] / Я.Е. Ван дер Планк; пер. с англ. Н.А. Емельяновой; под ред. и с предисл. К. М. Степанова. – Москва: Колос, 1972. – 253 с.
  6. 6 Kumar K. An Update on Resistance Genes and Their Use in the Development of Leaf Rust Resistant Cultivars in Wheat [Text] / К. Kumar, I. Jan, G. Saripalli, P.K. Sharma, R.R. Mir, H.S. Balyan, P.K. Gupta // Frontiers in Genetics. – 2022. – № 13. – e. 816057.
  7. 7 Kumar A. Walk towards Wild Grasses to Unlock the Clandestine of Gene Pools for Wheat Improvement: A Review [Text] / A. Kumar, A. Choudhary, H. Kaur, S. Mehta // A Plant Stress. – 2022. – № 3. – e. 100048.
  8. 8 Kokhmetova A. Evaluation of Wheat Germplasm for Resistance to Leaf Rust (Puccinia triticina) and Identification of the Sources of Lr Resistance Genes Using Molecular Markers / A. Kokhmetova. S. Rsaliyev, M. Atishova, M. Kumarbayeva, A. Malysheva, Z. Keishilov, D. Zhanuzak, A. Bolatbekova [Text] // Plants. – 2021. – № 10. – е. 1484.
  9. 9 Gultyaeva E.I. Genetic variability of perspective breeding material of spring bread wheat for resistance to leaf rust in Russia and Kazakhstan [Text] / E.I. Gultyaeva, A.M. Kokhmetova, E.R. Shreyder, E.L. Shaydayuk, M.N. Atishova, A. Madenova, A. Malysheva, K. Galymbek // Bull NAS RK. – 2020. – № 3. – P. 60–68
  10. 10 Kokhmetova A. Identification of Stripe Rust Resistance Genes in Common Wheat Cultivars and Breeding Lines from Kazakhstan [Text] / A. Kokhmetova, A. Rsaliyev, A. Malysheva, M. Atishova, M. Kumarbayeva, Z. Keishilov // Plants. – 2021. – № 10. – е. 2303.
  11. 11 Malysheva A.A. Identification of Carriers of Puccinia Striiformis Resistance Genes in the Population of Recombinant Inbred Wheat Lines [Text] / A.A. Malysheva, A.M. Kokhmetova, M.K. Kumarbayeva, D.K. Zhanuzak, A.A. Bolatbekova, Zh.S. Keishilov, E.I. Gultyaeva, A.M. Kokhmetova, V. Tsygankov, Y.B. Dutbayev, S.B. Dubekova // International Journal of Biology and Chemistry. – 2022. – № 15 (1). – P. 4-10.
  12. 12 Kokhmetova A.A.; Morgounov, S.; Rsaliev, A.; Rsaliev, G.; Yessenbekova, M.; Typina, L. Wheat germplasm screening for stem rust resistance using conventional and Rust resistance in wheat molecular techniques [Text] / A.A.Kokhmetova, S. Morgounov, A. Rsaliev, S. Rsaliev, M. Yessenbekova, L. Typina // Czech Journal of Genetics and Plant Breeding. – 2011. – № 47. – P. 146–154.
  13. 13 Кеишилов Ж.С., Кохметова А.М., Кумарбаева M.Т., Болатбекова А.А., Малышева А.А., Кохметова А.М. Жаздық бидайдың қоңыр тат (puccinia recondita) ауруына солтүстік Қазақстанда жүргізілген мониторингі 2019-2021 [Текст] / Ж.С. Кеишилов, А.М. Кохметова, M.Т. Кумарбаева, А.А. Болатбекова, А.А. Малышева, А.М. Кохметова // С.Сейфуллин атындағы Қазақ Агротехникалық Университетінің Ғылым Жаршысы. – 2022. – 1(112). – C. 930.
  14. 14 Peterson R.F. A Diagrammatic Scale for Estimating Rust Intensity on Leaves and Stems of Cereals [Text] / R.F Peterson, A. B. Campbell, A.E. Hannah // Canadian Journal of Research. – 1948. – № 26. – P. 496–500.
  15. 15 Михайлова Л.А. Методы исследований структуры популяции возбудителя бурой ржавчины пшеницы: сборник методических рекомендаций по защите растений [Текст] / Л.А. Михайлова, Е.И. Гультяева, Н.В. Мироненко. – СПб: ВИЗР, 1998. – C. 105–126
  16. 16 Mains E.B. Physiologic specialization in the leaf rust of wheat, Puccinia triticina [Text] / E.B. Mains, H.S. Jackson // Phytopthology. – 1926. – № 16. – P. 89–120
  17. 16 Chelkowski J. Application of STS markers for leaf rust resistance genes in near– isogenic lines of spring wheat cv. Thatcher [Text] / J. Chelkowski, L. Golka, L. Stepien // Journal of Applied Genetics. – 2003. – № 44. – P. 323–338.
  18. 18 Mago R. High-resolution mapping and mutation analysis separate the rust resistance genes Sr31, Lr26 and Yr9 on the short arm of rye chromosome 1 [Text] / R. Mago, H. Miah, G. J. Lawrence, C.R. Wellings, W. Spielmeyer, H.S. Bariana, J.G. Ellis // Theoretical and Applied Genetics. – 2005. – № 112(1). – P. 41–50.
  19. 19 Lagudah E.S. Molecular genetic characterization of the Lr34/Yr18 slow rusting resistance gene region in wheat [Text] / E.S. Lagudah, H. McFadden, R.P. Singh, J. Huerta-Espino, H.S. Bariana, W. Spielmeyer // Theoretical and Applied Genetics. – 2006. – №. 114. – P. 21–30.
  20. 20 William M. Molecular marker mapping of leaf rust resistance gene Lr46 and its association with stripe rust resistance gene Yr29 in wheat [Text] / M. William, R.P. Singh, J. Huerta-Espino, S.O. Islas, D. Hoisington // Phytopathology. – 2003. – № 93(2). – P. 153–159.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖҰМСАҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ҚОСЫЛУЫНДАҒЫ LR-РЕЗИСТЕНТТІЛІК ГЕНДЕРІНІҢ МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ СКРИНИНГІ. Izdenister natigeler. 3 (99) (Sep. 2023), 92–99. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2023/09.
(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖҰМСАҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ҚОСЫЛУЫНДАҒЫ LR-РЕЗИСТЕНТТІЛІК ГЕНДЕРІНІҢ МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ СКРИНИНГІ. Izdenister natigeler 2023, No. 3 (99), 92-99. https://doi.org/10.37884/3-2023/09.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖҰМСАҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ҚОСЫЛУЫНДАҒЫ LR-РЕЗИСТЕНТТІЛІК ГЕНДЕРІНІҢ МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ СКРИНИНГІ. (2023). Izdenister Natigeler, 3 (99), 92-99. https://doi.org/10.37884/3-2023/09
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖҰМСАҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ҚОСЫЛУЫНДАҒЫ LR-РЕЗИСТЕНТТІЛІК ГЕНДЕРІНІҢ МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ СКРИНИНГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (99), p. 92–99, 2023. DOI: 10.37884/3-2023/09. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/315. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖҰМСАҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ҚОСЫЛУЫНДАҒЫ LR-РЕЗИСТЕНТТІЛІК ГЕНДЕРІНІҢ МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ СКРИНИНГІ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 3 (99) (September): 92-99. https://doi.org/10.37884/3-2023/09.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖҰМСАҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ҚОСЫЛУЫНДАҒЫ LR-РЕЗИСТЕНТТІЛІК ГЕНДЕРІНІҢ МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ СКРИНИНГІ” (2023) Izdenister natigeler, (3 (99), pp. 92–99. doi:10.37884/3-2023/09.
[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖҰМСАҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ҚОСЫЛУЫНДАҒЫ LR-РЕЗИСТЕНТТІЛІК ГЕНДЕРІНІҢ МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ СКРИНИНГІ”, Izdenister natigeler, no. 3 (99), pp. 92–99, Sep. 2023, doi: 10.37884/3-2023/09.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖҰМСАҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ҚОСЫЛУЫНДАҒЫ LR-РЕЗИСТЕНТТІЛІК ГЕНДЕРІНІҢ МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ СКРИНИНГІ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (99), Sept. 2023, pp. 92-99, https://doi.org/10.37884/3-2023/09.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖҰМСАҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ҚОСЫЛУЫНДАҒЫ LR-РЕЗИСТЕНТТІЛІК ГЕНДЕРІНІҢ МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ СКРИНИНГІ”. Izdenister natigeler, no. 3 (99) (September 29, 2023): 92–99. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/315.
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖҰМСАҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ҚОСЫЛУЫНДАҒЫ LR-РЕЗИСТЕНТТІЛІК ГЕНДЕРІНІҢ МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ СКРИНИНГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Sep. 29 [cited 2026 Sep. 15];(3 (99):92-9. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/315
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ ЖҰМСАҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙДЫҢ ҚОСЫЛУЫНДАҒЫ LR-РЕЗИСТЕНТТІЛІК ГЕНДЕРІНІҢ МОЛЕКУЛАЛЫҚ-ГЕНЕТИКАЛЫҚ СКРИНИНГІ. Izdenister natigeler. 2023;(3 (99):92-99. doi:10.37884/3-2023/09