ҚАЗАҚСТАН СЕЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ ОТАНДЫҚ АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ  АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ  ӨНІМДІЛІГІНІҢ ӘЛЕУЕТІ

Сауле Казыбаева; Жанар  Кадирсизова; Светлана  Алексеенко; Бақытгүл Қасенова

doi:10.37884/2-2023/08

Аңдатпа

Мақалада, Алматы облысы Талғар ауданы «ҚазЖКҒЗИ» ЖШС Талғар аймақтық филиалында 15 отандық алма сорттарының Алматы облысы климаттық жағдайында жүргізілген агробиологиялық зерттеу қортындысы берілген. Зерттеудің мақсаты – селекцияға әрі қарай да пайдалану үшін, алма сорттарының биологиялық әлеуеттілігін зерттеу негізінде, бағалы шаруашылық-белгілерін бөліп алу. Жеміс өндірудің қажетті деңгейіне жету үшін ғалымдар өндірушілермен бірлесіп бірқатар мәселелерді шешуі керек, олардың ішінде ең маңыздысы жеміс-жидек дақылдарының барлық заманауи талаптарға жауап беретін жаңа бәсекеге қабілетті сорттарын жасау арқылы ассортиментін оңтайландыру болып табылады. Бұл мақалаға Мемлекеттік реестрге енгізілген жаңа алма сорттарымен қатар, сондай-ақ Қазақстандық селекцияның жаңа болашағы зор сорттарымен бирге өткізілген тәжірибе нәтижелері көрсетілген. Алма сорттарын зерттеу барысында жаңа болашағы зор сорттарынның көпшілігінде ақ ұнтақ пен таз қотырға күрделі төзімділік бар. Өнімділігін жағынан Әнель, Егемен, Айжан, Мақпал, Мақсат, Айзере, Нұрсәт, Подарок Нуртазиной, Көктөбе сорттары бөлініп шықты, бұл сорттардың өнімділігі гектарына 190-260 центнерді құрайды. Бұл мақалада жемістерінің ірілігі, аса дәмділігі, тартымдылығы және шаруашылықта құнды белгілерінің жиынтығы сипатталған. Зерттеу нәтижесінде отандық алма сорттары Айжан, Әнель, Егемен, Нұрсәт, Кәмиля, Мақпал, Асыл-Айым, Мақсат, Талгарское ақ ұнтақ пен таз қотырға төзімді және иммундық нысан ретінде ерекшеленді. Жемістердің ерте жетілу, өнімділік, тауарлық және тұтынушылық сапасы көрсеткіштеріне Айзере, Айжан, Даналық, Кәмила, Мақсат, Нұрсәт, Подарок Нуртазиной, Назгум сорттары бөлінген. Осы сорттарды құнды белгілердің негізі ретінде селекциялық процесстерге қатыстыру ұсынылады.

алма, сорт, қысқа төзімділігі, зең ауруларына төзімділігі, ерте жеміс беруі, өнімділік, сапа, дәм

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Мамалова, Х.Э. Оценка биологических особенностей сортов яблони в условиях Чеченской Республики [Электронный ресурс]/ Х.Э. Мамалова, Р.Ш. Заремук // Научный журнал СКЗНИИСиВ «Плодоводство и виноградарство Юга России». - Краснодар: СКЗНИИСиВ, 2014. - № 27 (03): Режим доступа: http://www.journal.kubansad.ru/pdf/14/03/05.pdf
2. Пшеноков, А.Х. Комплексная оценка исходного материала яблони для селекции сортов нового поколения [Электронный ресурс]/ А.Х. Пшеноков, Р.Ш. Заремук А.С. Шидакова, И.И. Супрун // Политематический сетевой электронный научный журнал Кубанского государственного аграрного университета (Научный журнал КубГАУ). - Краснодар: КубГАУ, 2013. - № 09 (093). - IDA [article ID]: 0931309030. - Режим доступа: http://ej.kubagro.ru/2013/09/pdf/30.pdf.
3. Еремин, Г.В. Ускорение и повышение эффективности селекции плодовых культур [Текст]/ Г.В. Еремин, Р.Ш. Заремук, И.И. Супрун, Е.В. Ульяновская. - Краснодар, 2010.- 55 с.
4. Джангалиев А.Д., Салова Т.Н., Туреханова Р.М. Дикие плодовые растения Казахстана. Алматы, 2001, 135 с.
5. Казыбаева С.Ж., Уразаева М.В., Борисова А.А. Cовременные системы ведения питомниководства республики Казахстан. /Ж: Плодоводство и ягодоводство России. ISSN: 2073-4948. Т: 66. 2021. –С. 89-95
6. Программа и методика сортоизучения плодовых, ягодных и орехоплодных культур [Текст] / под ред. Е.Н. Седова и Т.П. Огольцовой. - Орел,1999.- 607 с.
7. Программа Северо-Кавказского центра по селекции плодовых, ягодных, цветочно-декоративных культур и винограда на период до 2030 года [Текст]/ под ред Е.А. Егорова. - Краснодар, 2013.- 152 с.
8. Изучение устойчивости плодовых, ягодных и декоративных культур к заболеваниям // Методические указания. – Л.: ВИР, 1972. – 121 с
9. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта (С основами статистической обработки результатов исследований). – М.: Колос, 1985. – 208 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ҚАЗАҚСТАН СЕЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ ОТАНДЫҚ АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ӘЛЕУЕТІ. Izdenister natigeler. 2 (98) (Jun. 2023), 82–89. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2023/08.

(1)ҚАЗАҚСТАН СЕЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ ОТАНДЫҚ АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ӘЛЕУЕТІ. Izdenister natigeler 2023, No. 2 (98), 82-89. https://doi.org/10.37884/2-2023/08.

ҚАЗАҚСТАН СЕЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ ОТАНДЫҚ АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ӘЛЕУЕТІ. (2023). Izdenister Natigeler, 2 (98), 82-89. https://doi.org/10.37884/2-2023/08

ҚАЗАҚСТАН СЕЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ ОТАНДЫҚ АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ӘЛЕУЕТІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (98), p. 82–89, 2023. DOI: 10.37884/2-2023/08. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/299. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАЗАҚСТАН СЕЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ ОТАНДЫҚ АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ӘЛЕУЕТІ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 2 (98) (June): 82-89. https://doi.org/10.37884/2-2023/08.

“ҚАЗАҚСТАН СЕЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ ОТАНДЫҚ АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ӘЛЕУЕТІ” (2023) Izdenister natigeler, (2 (98), pp. 82–89. doi:10.37884/2-2023/08.

[1]“ҚАЗАҚСТАН СЕЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ ОТАНДЫҚ АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ӘЛЕУЕТІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (98), pp. 82–89, Jun. 2023, doi: 10.37884/2-2023/08.

“ҚАЗАҚСТАН СЕЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ ОТАНДЫҚ АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ӘЛЕУЕТІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (98), June 2023, pp. 82-89, https://doi.org/10.37884/2-2023/08.

“ҚАЗАҚСТАН СЕЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ ОТАНДЫҚ АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ӘЛЕУЕТІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (98) (June 29, 2023): 82–89. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/299.

1.ҚАЗАҚСТАН СЕЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ ОТАНДЫҚ АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ӘЛЕУЕТІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (98):82-9. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/299

1.ҚАЗАҚСТАН СЕЛЕКЦИЯСЫНДАҒЫ ОТАНДЫҚ АЛМА СОРТТАРЫНЫҢ АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ӨНІМДІЛІГІНІҢ ӘЛЕУЕТІ. Izdenister natigeler. 2023;(2 (98):82-89. doi:10.37884/2-2023/08

[1] 1. Мамалова, Х.Э. Оценка биологических особенностей сортов яблони в условиях Чеченской Республики [Электронный ресурс]/ Х.Э. Мамалова, Р.Ш. Заремук // Научный журнал СКЗНИИСиВ «Плодоводство и виноградарство Юга России». - Краснодар: СКЗНИИСиВ, 2014. - № 27 (03): Режим доступа: http://www.journal.kubansad.ru/pdf/14/03/05.pdf

[2] 2. Пшеноков, А.Х. Комплексная оценка исходного материала яблони для селекции сортов нового поколения [Электронный ресурс]/ А.Х. Пшеноков, Р.Ш. Заремук А.С. Шидакова, И.И. Супрун // Политематический сетевой электронный научный журнал Кубанского государственного аграрного университета (Научный журнал КубГАУ). - Краснодар: КубГАУ, 2013. - № 09 (093). - IDA [article ID]: 0931309030. - Режим доступа: http://ej.kubagro.ru/2013/09/pdf/30.pdf.

[3] 3. Еремин, Г.В. Ускорение и повышение эффективности селекции плодовых культур [Текст]/ Г.В. Еремин, Р.Ш. Заремук, И.И. Супрун, Е.В. Ульяновская. - Краснодар, 2010.- 55 с.

[4] 4. Джангалиев А.Д., Салова Т.Н., Туреханова Р.М. Дикие плодовые растения Казахстана. Алматы, 2001, 135 с.

[5] 5. Казыбаева С.Ж., Уразаева М.В., Борисова А.А. Cовременные системы ведения питомниководства республики Казахстан. /Ж: Плодоводство и ягодоводство России. ISSN: 2073-4948. Т: 66. 2021. –С. 89-95

[6] 6. Программа и методика сортоизучения плодовых, ягодных и орехоплодных культур [Текст] / под ред. Е.Н. Седова и Т.П. Огольцовой. - Орел,1999.- 607 с.

[7] 7. Программа Северо-Кавказского центра по селекции плодовых, ягодных, цветочно-декоративных культур и винограда на период до 2030 года [Текст]/ под ред Е.А. Егорова. - Краснодар, 2013.- 152 с.

[8] 8. Изучение устойчивости плодовых, ягодных и декоративных культур к заболеваниям // Методические указания. – Л.: ВИР, 1972. – 121 с

[9] 9. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта (С основами статистической обработки результатов исследований). – М.: Колос, 1985. – 208 с.