ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КҮРІШТІҢ ЗИЯНКЕСТЕРІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ

Г.Ж. Жолдасбек *; Б.Т. Раимбекова; Ш.К. Шапалов

doi:10.37884/1-2021/13

Аңдатпа

Мақалада 2020 жылы Қызылорда облысы жағдайында күріштің зиянкестерінің кең таралуы зерттелген. Соған байланысты облыстағы кездесетін күріш зиянкестерінің түр құрамы мен зақымдау қарқындылығына баға беру шкаласы және де ауыспалы егіс туралы мәліметтер келтірілді. Қазақстанда Қызылорда облысы ірі күріш алқаптарының біріне жатады. Жалпы облыс территориясында вегетация кезінде +10°С-тан жоғары болатын температураның жинағы 3700-4100°С аралығында болады. Оның өсу процесіндегі көптеген өзгерістер ауаның, топырақ пен егістегі судың температурасына байланысты болады. Температура жоғарылаған сайын күріштің өсу қарқыны шапшаңдайды, даму кезеңдерінің арақашықтығы қысқарады, сөйтіп күріштің бүкіл өсіп жетілу мерзімі тездетіле түседі. Сондықтан да жылу қоры белгілі бір жердің күріш егу үшін қаншалықты қолайлы екендігін анықтайды. Ондағы температуралық жағдайларға сүйене отырып, келешектегі күріштің сапасы мен өнімін алдын-ала болжауға да болады. Қызылорда облысында күріш дақылының Маржан, Авангард, Солнечный, Үштөбе және Кубань сорттары кеңінен етек алған. Жыл сайын күріш егіс көлемдері өсуде, ол дақылға тұзды жерлерді қолдануға мәжбүр болады. Күріш алқаптарында су режімді бұзылудан, күріш егісінде жүретін кейбір агротехникалық шаралардың элементтері дұрыс өтпейді, осының нәтижесінен өнім 35-70% төмендейді, ал зиянкестер мен аурулардан келген шығын 15%-дан 30% жетеді. Күріш тұқымын Юнта, к.с. -1,5 л/т және 1,75 л/т (инсектицид) өңдеуішпен өңдеудің әсерінен жаға шыбынның 20 күн өткен соң өлгені 55,6-63,6%, күріш масасына биологиялық тиімділіктер – 57,0-63,0%; бұл көрсеткіштер Рич 350 к.с.- 1,0 л/га (эталон) нұсқасында қарағанда жоғары.

жаға шыбыны, күріш масасы, инсектицид, биологиялық тиімділік, ауыс-палы егіс, фенокүнтізбе.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Жайлыбай К.Н. Агроэкологические и морфологические основы оптимизации способов внесения минеральных удобрений в зависимости от сортовых особенностей риса// Известия НАН РК, Серия аграрных наук. 2016, №5. – С.54-62.
2. Таутенов И.А., Култасов Б.Ш., Сматов Р.Н., Шаймерденова А.К. Агроэкологиялық факторлардың күріш өнімділігіне жəне дəн сапасына əсері. // «Астық саласы: даму күйі мен келешегі – Зерновая отрасль: состояние и переспективы развития» Қазақстан республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі Ізтаев Əуелбек Ізтайұлының 70-шы жылдығына арналған халықар. тəжіриб. конф. материалдары (28 ақпан 2020 жыл) - Алматы: АТУ. – Б. 72-74.
3. Жұматаева Ж.Б., Тоқтамысов Ə.М., Бəкірұлы Қ., Шеуджен А.Х., Қаймолдаева Қ.А. Күріш сорттарының биохимиялық жəне технологиялық көрсеткіштеріне минералдық тыңайтқыштар мөлшерінің əсері // «Ізденістер, нəтижелер», Алматы, 2017.- №3(75). – С. 216-219.
4. Бəкірұлы Қ., Аймұхамбетов Ө., Оңдашев Р. Арал өңірі жағдайында Ресей селекциясы сорттарының экологиялық сортсынау нəтижелері. Сборник материалов Международной научно-практической конференции «Научно-инновационные основы развития рисоводства в Казахстане и странах зарубежья» посвященная 80-летию со дня организации КазНИИ рисоводства им. И. Жахаева. Кызылорда: Изд «Ақмешіт баспа үйі».- 2012.-С.66-69.
5. Таутенов И.А., Қаймолдаева Қ.А., Есеналиева Н., Білəлұлы. Арал өңірінде күріш дақылының өнімділік əлеуетін арттыру жолдары // «Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты», №3(71) 2016, Алматы, 214-217 б.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2021. ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КҮРІШТІҢ ЗИЯНКЕСТЕРІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler. 1 (89) (Mar. 2021), 119–127. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2021/13.

(1)ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КҮРІШТІҢ ЗИЯНКЕСТЕРІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler 2021, No. 1 (89), 119-127. https://doi.org/10.37884/1-2021/13.

ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КҮРІШТІҢ ЗИЯНКЕСТЕРІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ. (2021). Izdenister Natigeler, 1 (89), 119-127. https://doi.org/10.37884/1-2021/13

ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КҮРІШТІҢ ЗИЯНКЕСТЕРІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (89), p. 119–127, 2021. DOI: 10.37884/1-2021/13. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/29. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КҮРІШТІҢ ЗИЯНКЕСТЕРІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ”. 2021. Izdenister Natigeler, no. 1 (89) (March): 119-27. https://doi.org/10.37884/1-2021/13.

“ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КҮРІШТІҢ ЗИЯНКЕСТЕРІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ” (2021) Izdenister natigeler, (1 (89), pp. 119–127. doi:10.37884/1-2021/13.

[1]“ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КҮРІШТІҢ ЗИЯНКЕСТЕРІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ”, Izdenister natigeler, no. 1 (89), pp. 119–127, Mar. 2021, doi: 10.37884/1-2021/13.

“ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КҮРІШТІҢ ЗИЯНКЕСТЕРІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (89), Mar. 2021, pp. 119-27, https://doi.org/10.37884/1-2021/13.

“ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КҮРІШТІҢ ЗИЯНКЕСТЕРІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ”. Izdenister natigeler, no. 1 (89) (March 31, 2021): 119–127. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/29.

1.ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КҮРІШТІҢ ЗИЯНКЕСТЕРІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2021 Mar. 31 [cited 2026 Sep. 15];(1 (89):119-27. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/29

1.ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА КҮРІШТІҢ ЗИЯНКЕСТЕРІНІҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ, ЗИЯНДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОЛАРМЕН КҮРЕСУ ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler. 2021;(1 (89):119-127. doi:10.37884/1-2021/13

[1] 1. Жайлыбай К.Н. Агроэкологические и морфологические основы оптимизации способов внесения минеральных удобрений в зависимости от сортовых особенностей риса// Известия НАН РК, Серия аграрных наук. 2016, №5. – С.54-62.

[2] 2. Таутенов И.А., Култасов Б.Ш., Сматов Р.Н., Шаймерденова А.К. Агроэкологиялық факторлардың күріш өнімділігіне жəне дəн сапасына əсері. // «Астық саласы: даму күйі мен келешегі – Зерновая отрасль: состояние и переспективы развития» Қазақстан республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі Ізтаев Əуелбек Ізтайұлының 70-шы жылдығына арналған халықар. тəжіриб. конф. материалдары (28 ақпан 2020 жыл) - Алматы: АТУ. – Б. 72-74.

[3] 3. Жұматаева Ж.Б., Тоқтамысов Ə.М., Бəкірұлы Қ., Шеуджен А.Х., Қаймолдаева Қ.А. Күріш сорттарының биохимиялық жəне технологиялық көрсеткіштеріне минералдық тыңайтқыштар мөлшерінің əсері // «Ізденістер, нəтижелер», Алматы, 2017.- №3(75). – С. 216-219.

[4] 4. Бəкірұлы Қ., Аймұхамбетов Ө., Оңдашев Р. Арал өңірі жағдайында Ресей селекциясы сорттарының экологиялық сортсынау нəтижелері. Сборник материалов Международной научно-практической конференции «Научно-инновационные основы развития рисоводства в Казахстане и странах зарубежья» посвященная 80-летию со дня организации КазНИИ рисоводства им. И. Жахаева. Кызылорда: Изд «Ақмешіт баспа үйі».- 2012.-С.66-69.

[5] 5. Таутенов И.А., Қаймолдаева Қ.А., Есеналиева Н., Білəлұлы. Арал өңірінде күріш дақылының өнімділік əлеуетін арттыру жолдары // «Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты», №3(71) 2016, Алматы, 214-217 б.