EFFICIENCY OF LAND USE BY PEASANT FARMS IN THE SOUTHERN REGION OF KAZAKHSTAN

А.Н. Жилдикбаева; Д.К. Молжигитова; С.Р. Турганалиев; С.К. Елемесов; N. Ashimkhan

doi:10.37884/1-2023/13

Аңдатпа

Мақалада жеміс-жидек және көкөніс шаруашылығы салаларында жерді пайдалануды зерттеу нәтижелері келтірілген. Мақала жазудың мақсаты, ауылшаруашылық жерлерін пайдаланудың қазіргі жағдайын талдау және оларды елдің оңтүстік аймағында тиімсіз пайдалану себептерін анықтау.

Оңтүстік Қазақстан облыстары бөлінісінде шаруашылықтардың санаттары бойынша жеміс шаруашылығында жерді пайдалану құрылымына талдау жүргізілді, жалпы және тауарлық өнім көрсеткіштері бойынша жеміс шаруашылығы мен көкөніс шаруашылығы саласының тиімділігінің есептік деңгейі айқындалды. Алматы облысының Еңбекшіқазақ ауданында жеміс өсірудің қарқынды технологиясының әдісі, сондай-ақ инновациялық технологиялардың, әсіресе тамшылатып суару жүйесінің артықшылықтары қарастырылды. Сондай-ақ, ауыл шаруашылығы дақылдарымен қамтылған егіс алқаптарының құрылымы талданды. Жүргізілген талдау негізінде жер ресурстарын оңтайлы пайдалану жолдары ұсынылды, оның ішінде ауыл шаруашылығы алқаптарын тиімді пайдалануға көбірек көңіл бөлінді.

Ауылшаруашылық жерлерін ұтымды пайдалану үшін агротехникалық, технологиялық, құрылымдық және ұйымдастырушылық сияқты барлық талаптар сақталуы керек. Бүгінгі таңда дақылдарды өсіруде ауыспалы егістер сақталмайды, органикалық және минералды тыңайтқыштар қолданылмайды, бұл топырақтың деградациясына және олардың өнімділігінің төмендеуіне әкеледі. Оңтүстік аймақтарда топырақтың қайталама тұздануы байқалады, көптеген жерлер су, жел эрозиясына ұшырайды. Бұл өңірде ауыл шаруашылығы жерлерінің пайдаланылуын бақылау үшін, мысалы, ғарыштық мониторинг сияқты бақылаудың заманауи әдістері енгізіледі, бұл шаруашылық жүргізуші субъектілерден тиімсіз пайдаланылған жерлерді уақтылы анықтауға және алып қоюға мүмкіндік береді.

жерді бағалау, жеміс-көкөніс шаруашылығы, шаруашылық нысандары, тиімділігі, ауыл шаруашылығы алқаптары, жерді ұтымды пайдалану, жерді пайдалану

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Land Code of the Republic of Kazakhstan dated June 20, 2003 No. 442.
2. Tokareva O.S. Processing and interpretation of Earth remote sensing data: textbook / Tomsk Polytechnic University. - Tomsk: Publishing House of Tomsk Polytechnic University, 2010. - 148 p.
3. Molzhigitova D.K., Zher resourcesstaryn baskarudy zhetyldilirudin masseleleri men neigizgі bagytary. іzdenіster, natіzeler. Journal. –Almaty, 2014. –№3. –pp. 313- 316.
4. Consolidated analytical report “On the state and use of lands of the Republic of Kazakhstan. Land Management Committee. – Astana, 2018.– P.275.
5. Data of the Statistical Agency of the Republic of Kazakhstan according to f. 29 CX, 1 CX of the study areas, 2019.
6. Law of the Republic of Kazakhstan "On Peasant and Farming» dated March 24, 2011 No. 420-IV. –[Electronic resource].–2011.–URL: https://www.adiet.zan.kz
7. The strategy of development of fruit growing and preservation of biodiversity of ecosystems of wild fruit species in the south and south-east of Kazakhstan // Recommendations of the Kazakh Research Institute of fruit growing and viticulture. – Almaty, 2015. – 45 p.
8. State program for the development of the agro-industrial complex of the Republic of Kazakhstan for 2017-2021. [Electronic resource]. –2018.–URL: https://adilet.zan.kz
9. Drip irrigation of solanaceous vegetable crops in the south-east of Kazakhstan (tomato, pepper, eggplant). – Almaty: « Kazakh Research Institute of Potato and Vegetable Growing ”. – 2014.–36 p.
10. Moldashev A.B., Sabirova A.I. [et al]. - Methodological recommendations for establishing the maximum (minimum) size of peasant farms of fruit and vegetable specialization in the southern region of Kazakhstan. - Almaty: Kazakh Research Institute AIC economics and development of rural areas, 2017. – 39 p.
11. Karychev, R.K. Increasing the sustainability of fruit growing based on the use of the adaptive potential of variety-rootstock combinations and optimizing the design of commercial apple orchards in Kazakhstan / R.K. Karychev, V.M. Yakushkina, K.S. Sergaziev // Scientific works of SKZ-NIISiV. - Krasnodar, 2015. - T. 8. - S. 19-24.
12. Recommendations for cultivation of high-density intensive apple orchards on clonal rootstocks in the south and south-east of Kazakhstan. – Almaty: Non-commercial JSC "National Agrarian Science and Educational Centre", 2007. –20p.
13. Statistical collection: "Agriculture of the Republic of Kazakhstan» [Electronic resource]. -2011-2016. -URL: WWW.stat.kz. (date of access: 10.12.2022).
14. Allakhverdiyev A.I., Kamilov M.K., Khababaev T.G., Dogeyev G.D. Effectiveness of land use and land relations in the region // Regional problems of economic transformation. –2016. –№2. – pp. 33-39.
15. Data on farms growing vegetables using intensive technology on drip irrigation under the project "Chilik Farmers» with the participation of the Local Communities Fund (LCF) on support measures, 2019.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРІНДЕ ШАРУА ҚОЖАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЖЕРЛЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 1 (97) (Mar. 2023), 110–118. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2023/13.

(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРІНДЕ ШАРУА ҚОЖАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЖЕРЛЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2023, No. 1 (97), 110-118. https://doi.org/10.37884/1-2023/13.

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРІНДЕ ШАРУА ҚОЖАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЖЕРЛЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. (2023). Izdenister Natigeler, 1 (97), 110-118. https://doi.org/10.37884/1-2023/13

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРІНДЕ ШАРУА ҚОЖАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЖЕРЛЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (97), p. 110–118, 2023. DOI: 10.37884/1-2023/13. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/218. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРІНДЕ ШАРУА ҚОЖАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЖЕРЛЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 1 (97) (March): 110-18. https://doi.org/10.37884/1-2023/13.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРІНДЕ ШАРУА ҚОЖАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЖЕРЛЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ” (2023) Izdenister natigeler, (1 (97), pp. 110–118. doi:10.37884/1-2023/13.

[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРІНДЕ ШАРУА ҚОЖАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЖЕРЛЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, no. 1 (97), pp. 110–118, Mar. 2023, doi: 10.37884/1-2023/13.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРІНДЕ ШАРУА ҚОЖАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЖЕРЛЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (97), Mar. 2023, pp. 110-8, https://doi.org/10.37884/1-2023/13.

“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРІНДЕ ШАРУА ҚОЖАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЖЕРЛЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister natigeler, no. 1 (97) (March 30, 2023): 110–118. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/218.

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРІНДЕ ШАРУА ҚОЖАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЖЕРЛЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (97):110-8. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/218

1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК ӨҢІРІНДЕ ШАРУА ҚОЖАЛЫҚТАРЫНЫҢ ЖЕРЛЕРІН ПАЙДАЛАНУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2023;(1 (97):110-118. doi:10.37884/1-2023/13

[1] 1. Land Code of the Republic of Kazakhstan dated June 20, 2003 No. 442.

[2] 2. Tokareva O.S. Processing and interpretation of Earth remote sensing data: textbook / Tomsk Polytechnic University. - Tomsk: Publishing House of Tomsk Polytechnic University, 2010. - 148 p.

[3] 3. Molzhigitova D.K., Zher resourcesstaryn baskarudy zhetyldilirudin masseleleri men neigizgі bagytary. іzdenіster, natіzeler. Journal. –Almaty, 2014. –№3. –pp. 313- 316.

[4] 4. Consolidated analytical report “On the state and use of lands of the Republic of Kazakhstan. Land Management Committee. – Astana, 2018.– P.275.

[5] 5. Data of the Statistical Agency of the Republic of Kazakhstan according to f. 29 CX, 1 CX of the study areas, 2019.

[6] 6. Law of the Republic of Kazakhstan "On Peasant and Farming» dated March 24, 2011 No. 420-IV. –[Electronic resource].–2011.–URL: https://www.adiet.zan.kz

[7] 7. The strategy of development of fruit growing and preservation of biodiversity of ecosystems of wild fruit species in the south and south-east of Kazakhstan // Recommendations of the Kazakh Research Institute of fruit growing and viticulture. – Almaty, 2015. – 45 p.

[8] 8. State program for the development of the agro-industrial complex of the Republic of Kazakhstan for 2017-2021. [Electronic resource]. –2018.–URL: https://adilet.zan.kz

[9] 9. Drip irrigation of solanaceous vegetable crops in the south-east of Kazakhstan (tomato, pepper, eggplant). – Almaty: « Kazakh Research Institute of Potato and Vegetable Growing ”. – 2014.–36 p.

[10] 10. Moldashev A.B., Sabirova A.I. [et al]. - Methodological recommendations for establishing the maximum (minimum) size of peasant farms of fruit and vegetable specialization in the southern region of Kazakhstan. - Almaty: Kazakh Research Institute AIC economics and development of rural areas, 2017. – 39 p.

[11] 11. Karychev, R.K. Increasing the sustainability of fruit growing based on the use of the adaptive potential of variety-rootstock combinations and optimizing the design of commercial apple orchards in Kazakhstan / R.K. Karychev, V.M. Yakushkina, K.S. Sergaziev // Scientific works of SKZ-NIISiV. - Krasnodar, 2015. - T. 8. - S. 19-24.

[12] 12. Recommendations for cultivation of high-density intensive apple orchards on clonal rootstocks in the south and south-east of Kazakhstan. – Almaty: Non-commercial JSC "National Agrarian Science and Educational Centre", 2007. –20p.

[13] 13. Statistical collection: "Agriculture of the Republic of Kazakhstan» [Electronic resource]. -2011-2016. -URL: WWW.stat.kz. (date of access: 10.12.2022).

[14] 14. Allakhverdiyev A.I., Kamilov M.K., Khababaev T.G., Dogeyev G.D. Effectiveness of land use and land relations in the region // Regional problems of economic transformation. –2016. –№2. – pp. 33-39.

[15] 15. Data on farms growing vegetables using intensive technology on drip irrigation under the project "Chilik Farmers» with the participation of the Local Communities Fund (LCF) on support measures, 2019.