Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ КҮРІШ АЙНАЛЫМЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ӘСЕРІ

Raushan Nurymova 1 , Карима Мырзабек 2 , Гульнур Далдабаева 1 , Гульнара Оспанова 3 , Ермағанбет Ысқақ 1

1 «Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті» КЕАҚ; 2 "Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті" КеАҚ; 3 «Л.Н Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті»

doi.org/10.37884/4-2025/24 Бет. 234-245 Қабылданды 01.10.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Түйежоңышқа құрғақшылыққа төзімділігі мен топырақта биологиялық азотты сақтау қабілетінің арқасында жемшөп өндірісі үшін құнды көпжылдық бұршақ тұқымдас өсімдік. Топырақ тұздылығымен сипатталатын Қызылорда облысының күріш айналымы жағдайында түйежоңышқа агроэкожүйенің өнімділігі мен тұрақтылығын арттыруда шешуші рөл атқара алады.

Бұл зерттеудің мақсаты аймақтың тұзды шалғынды-батпақты топырақтарында түйежоңышқаның өсуіне, дамуына, өнімділігіне және жемшөп құндылығына органикалық және минералды тыңайтқыштардың әртүрлі дозалары мен комбинацияларының әсерін зерттеу болып табылады. Зерттеу әдістеріне фосфор тыңайтқыштарын Р60 және Р120 дозаларында қолдану бойынша далалық тәжірибелер, сондай-ақ олардың органикалық тыңайтқыштармен (15 т/га көң) комбинациясы кіреді. Қоректік заттардың құрамын бағалау үшін топырақ пен өсімдіктерге агрохимиялық талдаулар жүргізілді. Түйежоңышқаның өнімділігі жасыл массаның, жемшөптің және тұқымның өнімділігі, сондай-ақ сіңірілетін ақуыздың мөлшері бойынша бағаланды.

Нәтижелер фосфор тыңайтқыштарын Р60 және Р120 дозаларында бөлек және көңмен бірге қолдану түйежоңышқа өнімділігін айтарлықтай арттыратынын көрсетті. Ең үлкен әсерге көңмен бірге Р60 қолдану арқылы қол жеткізілді, бұл жасыл массаның максималды өнімділігін 376,6 ц/га дейін және шөптің 87,7 ц/га дейін, сондай-ақ сіңірілетін ақуыздың құрамын 608,4 кг/га дейін қамтамасыз ететіні қарастырылған.

Зерттеу нәтижелерін қолдану аясында құрғақ аймақтардың тұзды топырақтарында түйежоңышқа өнімділігін арттыру үшін тиімді агротехникалық шараларды әзірлеуді қамтиды, бұл мал шаруашылығы үшін жем-шөп базасын және агроэкожүйелердің тұрақтылығын жақсартуға ықпал етеді.

Түйежоңышқа көпжылдық дақыл органоминералды тыңайтқыштар фосфор өнімділік жемшөп құндылығы тұзды топырақ күріш ауыспалы егісі

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Nurymova R.D., Tokhetova L.A., Ospanova G.Sh., Budikova K.M., Demesinova A.A. KURISH AUYSPALY EGIS ZHAGDAIYNDA BURKEMELI EGILGEN TUYEZHONYSHQANYN ONIMDILIGINE ARPA SEBU NORMASY MEN TYNAYTQYSH MOLSHERININ ASERI. Qorkyt ata atyndagy Qyzylorda universitetinin khabarchy, №2 (65), 2023 zh., 7-15 b. https://vestnik.korkyt.kz/wp-content/uploads/2023/07/Vestnik2023_2_65.pdf
  2. 2. Nurymova R.D., Tokhetova L.A., Ospanova G.Sh., Demesinova A.A., Kenesalieva N.N. ARAL ONIRININ KURISH AUYSPALY EGISI ZHAGDAIYNDA TUYEZHONYSHQANYN MELILOTUS OFFICINALIS (L.) ONIMDILIGI MEN MINERALDYQ ZHANE ORGANIKALYQ TYNAYTQYSH MOLSHERININ ASERI. Qorkyt ata atyndagy Qyzylorda universitetinin khabarchy, №2 (69), 2024 zh., 6-17 b. https://vestnik.korkyt.kz/wp-content/uploads/2024/07/Agriculture-2024-2-69.pdf
  3. 3. Zhailybay K.N., Medeuova G.Zh., Myrzabek K.A., Nurmash N.K. AGROBIOLOGICHESKIE OSNOVY PRODUKTIVNOSTI DONNIKA. Issledovaniya, rezul’taty, №03 (079), 2018 g , str. 145-150 https://izdenister.kaznaru.edu.kz/files/full/2018_3.pdf
  4. 4. Ibraeva M.A., Suleimenova A.I., Duisekov S.N., Poshanov M.N., Vyrahmanova A.S. VLIYANIE PRIMENENIYA DIFFERENTSIROVANNOY SISTEMY MELIORATSII ZASOLENNYKH POCHV (NTOZ-2) NA PLODORODIE RISOVYKH POLEY I UROZHAINOST’ RISA. Nauchnyy zhurnal «Pochvovedenie i agrokhimiya», №1, 2021 g., str. 31–43. https://cyberleninka.ru/article/n/vliyanie-primeneniya-differentsirovannoy-sistemy-melioratsii-zasolennyh-pochv-ntoz-2-na-plodorodie-risovyh-poley-i-urozhaynost-risa
  5. 5. Abigail R. Bell., Nicholas G. Smith. SOIL SALINITY HAS SPECIES-SPECIFIC EFFECTS ON THE GROWTH AND NUTRIENT QUALITY OF FOUR TEXAS GRASSES. Rangeland Ecology & Management, Vol. 77, 2021, pages 39-45. https://doi.org/10.1016/j.rama.2021.03.004
  6. 6. Nichols P.H., Loi A., Nutt B.J. NEW ANNUAL AND SHORT-LIVED PERENNIAL PASTURE LEGUMES FOR AUSTRALIAN AGRICULTURE-15 YEARS OF REVOLUTION. Field Crops Research, Vol. 104, Issues 1-3, 2007, pages 10-23. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0378429007001062
  7. 7. Dzyubenko N.I., Duk O.V., Malyshev L.L., Prosvirin Yu.A., Kosareva I.A. SCREENING OF SWEET CLOVER (MELILOTUS ADANS.) SPECIES DIVERSITY FOR RESISTANCE TO CHLORIDE SALINIZATION. Agrocultural Biologiya, 2018, Vol. 53, №6, pages 1294-1302. http://www.agrobiology.ru/6-2018dzyubenko-eng.html
  8. 8. Zhumadilova Zh.Sh., Mukhambetov B., Abdieva K.M., Shorabaev E.Zh., Sadanov A.K. VLIYANIE DONNIKA NA SOLEVOY REZHIM I ORGANO-MINERALNYY SOSTAV POCHVY RISOVOGO SEVOOBOROTA V USLOVIYAKH PRIARALYA. Nauchnyy zhurnal «Uspekhi sovremennogo estestvoznaniya», №12(5), 2014 g., str. 546–549. http://natural-sciences.ru/ru/article/view?id=34661
  9. 9. Zi-Qiang Yuan, Kai-Liang Yu. EFFECTS OF LEGUME SPECIES INTRODUCTION ON VEGETATION AND SOIL NUTRIENT DEVELOPMENT ON ABANDONED CROPLANDS IN A SEMI-ARID ENVIRONMENT ON THE LOESS PLATEAU, CHINA. Science of The Total Environment. 2016, Vol. 541, рages 692-700. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv, 2015.09.108
  10. 10. Fan Wu., Daiyu Zhang, Jinxing Ma, Kai Luo, Hongyan Di, Zhipeng Liu, Jiyu Zhang, Yanrong Wang. ANALYSIS OF GENETIC DIVERSITY AND POPULATION STRUCTURE IN ACCESSIONS OF THE GENUS MELILOTUS. Industrial Crops and Products. 2016, Vol. 85, рages 84-92. https://doi.org/10.1016/j.indcrop,2016.02.055
  11. 11. Eleshov R.E. KHIMICHESKIY SOSTAV I MINERALNOE PITANIE RASTENIY. Uchebnoe posobie. Almaty: Al’manakh, 2022 g., 2-e izd., 162 s. https://e-lib.dulaty.kz/kk/lib/document/TARGU/775FA13A-7B0E-4301-A37D-0216C858C1AC/
  12. 12. Emad A. Al Sherif. MELILOTUS INDICUS (L.) ALL., A SALT-TOLERANT WILD LEGUMINOUS HERB WITH HIGH POTENTIAL FOR USE AS A FORAGE CROP IN SALT-AFFECTED SOILS. Flora-Morphology, Distribution, Functional Ecology of Plants. 2009, Vol. 204, рages 737-746. https://doi.org/10.1016/j.flora.2008.10.004
  13. 13. David G., Sharon E. BIOSALINE AGRICULTURE FOR FORAGE AND LIVESTOCK PRODUCTION. Agriculture, Ecosystems & Environment. 2007, Vol. 119, рages 234-248. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0167880906002994
  14. 14. Dospekhov B.A., Vasil’ev A.M., Tulikov A.M. PRAKTIKUM PO ZEMLEDELIIU. M.: Agropromizdat, 1987 g., 382 s. https://rusneb.ru/catalog/000200_000018_rc_425013/
  15. 15. Dospekhov B.A. METODIKA POLEVOGO OPYTA (s osnovami statisticheskoy obrabotki rezultatov issledovaniy). M.: Agropromizdat, 1985 g., 351 s. https://mf.bmstu.ru/assets/files/soil_books/uchebnik9.pdf
  16. 16. Sagalbekov U.M., Seitmaganbetova G.T., Ordabaev S.T. TEKHNOLOGIYA SOZDANIYA TRAVOSTOYA DONNIKA. Zhurnal NAU, 2015 g., №6-4(11). https://cyberleninka.ru/article/n/tehnologiya-sozdaniya-travostoya-donnika
  17. 17. Bruning B., R.S.P van Logtestijn, Broekman R.А., A.С. de Vos, A. Parra González, Rozema J. GROWTH AND NITROGEN FIXATION OF LEGUMES AT INCREASED SALINITY UNDER FIELD CONDITIONS: IMPLICATIONS FOR THE USE OF GREEN MANURES IN SALINE ENVIRONMENTS. Research portal, 2015, Vol. 7, pages 8. https://research.vu.nl/en/publications/growth-and-nitrogen-fixation-of-legumes-at-increased-salinity-und
  18. 18. Rogers M.E., Colmer,T.D., Frost K. et al. DIVERSITY IN THE GENUS MELILOTUS FOR TOLERANCE TO SALINITY AND WATERLOGGING. Plant Soil, 2008, Vol. 304, pages 89-101. https://link.springer.com/article/10.1007/s11104-007-9523-y

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ КҮРІШ АЙНАЛЫМЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 234–245. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/24.
(1)МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ КҮРІШ АЙНАЛЫМЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 234-245. https://doi.org/10.37884/4-2025/24.
МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ КҮРІШ АЙНАЛЫМЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ӘСЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 234-245. https://doi.org/10.37884/4-2025/24
МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ КҮРІШ АЙНАЛЫМЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 234–245, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/24. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1112. Acesso em: 15 sep. 2026.
“МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ КҮРІШ АЙНАЛЫМЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ӘСЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 234-45. https://doi.org/10.37884/4-2025/24.
“МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ КҮРІШ АЙНАЛЫМЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ӘСЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 234–245. doi:10.37884/4-2025/24.
[1]“МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ КҮРІШ АЙНАЛЫМЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ӘСЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 234–245, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/24.
“МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ КҮРІШ АЙНАЛЫМЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ӘСЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 234-45, https://doi.org/10.37884/4-2025/24.
“МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ КҮРІШ АЙНАЛЫМЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ӘСЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 234–245. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1112.
1.МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ КҮРІШ АЙНАЛЫМЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):234-45. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1112
1.МИНЕРАЛДЫ ЖӘНЕ ОРГАНИКАЛЫҚ ТЫҢАЙТҚЫШТАРДЫҢ КҮРІШ АЙНАЛЫМЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ТҮЙЕЖОҢЫШҚАНЫҢ ӨНІМДІЛІГІ МЕН САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІНЕ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):234-245. doi:10.37884/4-2025/24