АГРОБИОЛОГИЧЕСКАЯ ОЦЕНКА МОРФОЛОГИЧЕСКИХ И ХОЗЯЙСТВЕННО-ЦЕННЫХ ПРИЗНАКОВ СЕЛЕКЦИОННЫХ ОБРАЗЦОВ БЕЛОКОЧАННОЙ КАПУСТЫ В ПИТОМНИКЕ КОНКУРСНОГО СОРТОИСПЫТАНИЯ

Меруерт Кошмагамбетова; Ляйля Мендыгулова; Айгул Нусупова; Бакыт Сейтмуратов

doi:10.37884/3-2025/19

Аңдатпа

Мақалада аққауданды қырыққабаттың жеті үлгісінің стандартты Неженка сортымен салыстырғандағы конкурсстық сортсынақ нәтижелері келтірілген. Зерттеулер ашық танап жағдайында үш қайталаныммен жүргізілді. Үлгілер морфологиялық, шаруашылық-құндылық және тауарлық белгілер бойынша бағаланды. Талдау нәтижесінде Кб 00-06 және Кб 00-02 үлгілері ең жоғары өнімділік көрсетті – сәйкесінше 48,4 және 47,8 т/га, бұл стандартты сорттың өнімділігінен (38,4 т/га) едәуір жоғары. Сонымен қатар, бұл үлгілер қауданының тығыздығы мен дәмдік сапасының жоғары болуымен ерекшеленді, ол 5 баллдық бағамен бағаланды. Тауарлы өнім шығымдылығы бойынша да Кб 00-06 (85,9%) және Кб 00-02 (82,7%) стандартты сорттан асып түсті. Зерттеу барысында бұл сорттардың ауруларға жоғары төзімділігі сияқты басқа да жағымды қасиеттері анықталды. Алынған нәтижелер бұл үлгілерді болашақ селекциялық жұмыстарда қолдануға ұсынуға болатынын дәлелдейді және жаңа қырыққабат сорттарын шығару кезінде әртүрлі агрономиялық және тауарлық белгілерді кешенді бағалаудың маңыздылығын көрсетеді.

ақ қауданды қырыққабат сортсынақ өнімділік тауарлық өнім селекция

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1.Лизгунова, Т.В. Культурная флора СССР. Т. XI. Капуста. Л.: Колос. 1984. – 328 с.
2.Чернышева Н.Н. Перспективный по хозяйственно ценным признакам селекционный материал капусты белокочанной / Материалы междунар. научно-практ. конф. «Селекция и семеноводство овощных культур в ХХI веке». - М., 2000. Т. II. - С.327-329
3.Борисов, В.А. Качество и лежкость овощей / В.А. Борисов, С.С. Литвинов, А.В. Романова. – М., 2003. – С. 16-20, 97-99.
4.Пушкарев В. Г., Котов В. А. Урожайность капусты белокочанной при использовании гербицидов // The Scientific Heritage. 2021. №58-1.
5.Госреестр - 2023
6.Мамонов, В. Ю. Опыт применения биопрепаратов на капусте белокочанной / В. Ю. Мамонов // Интеллектуальный потенциал молодых ученых как драйвер развития АПК: материалы международной научно-практической конференции молодых ученых и обучающихся, Санкт-Петербург - Пушкин, 16–18 марта 2022 года / Санкт-Петербургский государственный аграрный университет. Том Часть I. – Санкт-Петербург: Санкт-Петербургский государственный аграрный университет, 2022. – С. 127-130.
7.Баутин В. М. и др. Селекция и семеноводство капусты в России на современном этапе //Картофель и овощи. – 2013. – №. 2. – С. 2-3.
8.Маслова А. А., Ушаков А. А., Бондарева Л. Л. Исходный материал для селекции капусты белокочанной с устойчивостью к болезням //Селекция и семеноводство овощных культур. – 2014. – №. 45. – С. 399-405.
9.Мамонов, В. Ю. Опыт применения биопрепаратов на капусте белокочанной / В. Ю. Мамонов // Интеллектуальный потенциал молодых ученых как драйвер развития АПК: материалы международной научно-практической конференции молодых ученых и обучающихся, Санкт-Петербург - Пушкин, 16–18 марта 2022 года / Санкт-Петербургский государственный аграрный университет. Том Часть I. – Санкт-Петербург: Санкт-Петербургский государственный аграрный университет, 2022. – С. 127-130.
10.Чернышева Н.Н., Кашнова Е.В. Современные аспекты селекции капусты белокочанной на Алтае / Современные аспекты развития плодоводства, овощеводства и лесного хозяйства Западной Сибири / Материалы научно-практ. конф. - Барнаул. 2005. - С.207-213
11.Методические указания и рекомендации по селекции и семеноводству капустных культур. -Москва.2007
12.Методика опытного дела в овощеводстве и бахчеводстве /Под ред. В.Ф.Белика.- М., 1992.- 319 с
13.Доспехов Б.А. Методика полевого опыта – М., 1985. -372 с
14.Методические указания и рекомендации по селекции и семеноводству капустных культур. - М.: ВНИИССОК, 2007. - 280 с
15.Бондарева Л. Л. и др. Методические указания по апробации овощных и бахчевых культур. – 2018
16.Губашева Л. Т., Копжасаров Б., Есжанов Т., Айтбаева Б. У. Оценка различных защитно-стимулирующих составов для оздоровления семян и рассады капусты // Іzdenister – Natigeler. - 2022. - № 1 (93). - С. 46–52. - DOI: https://doi.org/10.37884/1-2022/06.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. КОНКУРСТЫҚ СОРТСЫНАҚ КӨШЕТТІГІНДЕ АҚҚАУДАНДЫ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРУАШЫЛЫҚ-ҚҰНДЫ БЕЛГІЛЕРІНЕ АГРОБИОЛОГИЯЛЫҚ БАҒА БЕРУ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 206–215. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/19.

(1)КОНКУРСТЫҚ СОРТСЫНАҚ КӨШЕТТІГІНДЕ АҚҚАУДАНДЫ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРУАШЫЛЫҚ-ҚҰНДЫ БЕЛГІЛЕРІНЕ АГРОБИОЛОГИЯЛЫҚ БАҒА БЕРУ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 206-215. https://doi.org/10.37884/3-2025/19.

КОНКУРСТЫҚ СОРТСЫНАҚ КӨШЕТТІГІНДЕ АҚҚАУДАНДЫ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРУАШЫЛЫҚ-ҚҰНДЫ БЕЛГІЛЕРІНЕ АГРОБИОЛОГИЯЛЫҚ БАҒА БЕРУ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 206-215. https://doi.org/10.37884/3-2025/19

КОНКУРСТЫҚ СОРТСЫНАҚ КӨШЕТТІГІНДЕ АҚҚАУДАНДЫ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРУАШЫЛЫҚ-ҚҰНДЫ БЕЛГІЛЕРІНЕ АГРОБИОЛОГИЯЛЫҚ БАҒА БЕРУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 206–215, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/19. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1013. Acesso em: 15 sep. 2026.

“КОНКУРСТЫҚ СОРТСЫНАҚ КӨШЕТТІГІНДЕ АҚҚАУДАНДЫ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРУАШЫЛЫҚ-ҚҰНДЫ БЕЛГІЛЕРІНЕ АГРОБИОЛОГИЯЛЫҚ БАҒА БЕРУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 206-15. https://doi.org/10.37884/3-2025/19.

“КОНКУРСТЫҚ СОРТСЫНАҚ КӨШЕТТІГІНДЕ АҚҚАУДАНДЫ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРУАШЫЛЫҚ-ҚҰНДЫ БЕЛГІЛЕРІНЕ АГРОБИОЛОГИЯЛЫҚ БАҒА БЕРУ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 206–215. doi:10.37884/3-2025/19.

[1]“КОНКУРСТЫҚ СОРТСЫНАҚ КӨШЕТТІГІНДЕ АҚҚАУДАНДЫ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРУАШЫЛЫҚ-ҚҰНДЫ БЕЛГІЛЕРІНЕ АГРОБИОЛОГИЯЛЫҚ БАҒА БЕРУ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 206–215, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/19.

“КОНКУРСТЫҚ СОРТСЫНАҚ КӨШЕТТІГІНДЕ АҚҚАУДАНДЫ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРУАШЫЛЫҚ-ҚҰНДЫ БЕЛГІЛЕРІНЕ АГРОБИОЛОГИЯЛЫҚ БАҒА БЕРУ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 206-15, https://doi.org/10.37884/3-2025/19.

“КОНКУРСТЫҚ СОРТСЫНАҚ КӨШЕТТІГІНДЕ АҚҚАУДАНДЫ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРУАШЫЛЫҚ-ҚҰНДЫ БЕЛГІЛЕРІНЕ АГРОБИОЛОГИЯЛЫҚ БАҒА БЕРУ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 206–215. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1013.

1.КОНКУРСТЫҚ СОРТСЫНАҚ КӨШЕТТІГІНДЕ АҚҚАУДАНДЫ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРУАШЫЛЫҚ-ҚҰНДЫ БЕЛГІЛЕРІНЕ АГРОБИОЛОГИЯЛЫҚ БАҒА БЕРУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):206-15. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1013

1.КОНКУРСТЫҚ СОРТСЫНАҚ КӨШЕТТІГІНДЕ АҚҚАУДАНДЫ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ СЕЛЕКЦИЯЛЫҚ ҮЛГІЛЕРІНІҢ МОРФОЛОГИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ШАРУАШЫЛЫҚ-ҚҰНДЫ БЕЛГІЛЕРІНЕ АГРОБИОЛОГИЯЛЫҚ БАҒА БЕРУ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):206-215. doi:10.37884/3-2025/19

[1] 1.Лизгунова, Т.В. Культурная флора СССР. Т. XI. Капуста. Л.: Колос. 1984. – 328 с.

[2] 2.Чернышева Н.Н. Перспективный по хозяйственно ценным признакам селекционный материал капусты белокочанной / Материалы междунар. научно-практ. конф. «Селекция и семеноводство овощных культур в ХХI веке». - М., 2000. Т. II. - С.327-329

[3] 3.Борисов, В.А. Качество и лежкость овощей / В.А. Борисов, С.С. Литвинов, А.В. Романова. – М., 2003. – С. 16-20, 97-99.

[4] 4.Пушкарев В. Г., Котов В. А. Урожайность капусты белокочанной при использовании гербицидов // The Scientific Heritage. 2021. №58-1.

[5] 5.Госреестр - 2023

[6] 6.Мамонов, В. Ю. Опыт применения биопрепаратов на капусте белокочанной / В. Ю. Мамонов // Интеллектуальный потенциал молодых ученых как драйвер развития АПК: материалы международной научно-практической конференции молодых ученых и обучающихся, Санкт-Петербург - Пушкин, 16–18 марта 2022 года / Санкт-Петербургский государственный аграрный университет. Том Часть I. – Санкт-Петербург: Санкт-Петербургский государственный аграрный университет, 2022. – С. 127-130.

[7] 7.Баутин В. М. и др. Селекция и семеноводство капусты в России на современном этапе //Картофель и овощи. – 2013. – №. 2. – С. 2-3.

[8] 8.Маслова А. А., Ушаков А. А., Бондарева Л. Л. Исходный материал для селекции капусты белокочанной с устойчивостью к болезням //Селекция и семеноводство овощных культур. – 2014. – №. 45. – С. 399-405.

[9] 9.Мамонов, В. Ю. Опыт применения биопрепаратов на капусте белокочанной / В. Ю. Мамонов // Интеллектуальный потенциал молодых ученых как драйвер развития АПК: материалы международной научно-практической конференции молодых ученых и обучающихся, Санкт-Петербург - Пушкин, 16–18 марта 2022 года / Санкт-Петербургский государственный аграрный университет. Том Часть I. – Санкт-Петербург: Санкт-Петербургский государственный аграрный университет, 2022. – С. 127-130.

[10] 10.Чернышева Н.Н., Кашнова Е.В. Современные аспекты селекции капусты белокочанной на Алтае / Современные аспекты развития плодоводства, овощеводства и лесного хозяйства Западной Сибири / Материалы научно-практ. конф. - Барнаул. 2005. - С.207-213

[11] 11.Методические указания и рекомендации по селекции и семеноводству капустных культур. -Москва.2007

[12] 12.Методика опытного дела в овощеводстве и бахчеводстве /Под ред. В.Ф.Белика.- М., 1992.- 319 с

[13] 13.Доспехов Б.А. Методика полевого опыта – М., 1985. -372 с

[14] 14.Методические указания и рекомендации по селекции и семеноводству капустных культур. - М.: ВНИИССОК, 2007. - 280 с

[15] 15.Бондарева Л. Л. и др. Методические указания по апробации овощных и бахчевых культур. – 2018

[16] 16.Губашева Л. Т., Копжасаров Б., Есжанов Т., Айтбаева Б. У. Оценка различных защитно-стимулирующих составов для оздоровления семян и рассады капусты // Іzdenister – Natigeler. - 2022. - № 1 (93). - С. 46–52. - DOI: https://doi.org/10.37884/1-2022/06.