Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ГИДРОГЕЛЬДІҢ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІН ТАЛДАУ

Нұрлыбай Манабаев 1 , Шамшиддин Юсупов 2 , Азимов Абдуғани 3 , Зауре Ибрагимова 4 , Руслан Манабаев 1 , Алтынбек Усеров 1

1 «INNIOVTECHPRODUCT» ЖШС; 2 «М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті» КЕАҚ; 3 «М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан университеті» КЕАҚ, Шымкент қ, Қазақстан Республикасы; 4 М.Әуезов атындағы ОҚУ

doi.org/10.37884/2-2025/30 Бет. 308-315 Қабылданды 10.04.2025 Жарияланды 30.06.2025

Аңдатпа

Бұл мақалада гидрогель қоспасының әртүрлі нормаларының су ресурстарын пайдалану тиімділігіне және күздік бидайдың өнімділігін арттыруға әсері талданады. Зерттеулер Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы «Айтубай» егістік шаруашылығында жүргізілді. Тәжірибе 2024 жылдың қаңтарынан шілдесіне дейін аймақтың метеостанцияларының деректері негізінде климаттық жағдайларды бағалады. Зерттелетін учаскеде жауын-шашынның жалпы мөлшері 412,7 мм, ауа температурасының жалпы сомасы 1020С-қа жетті, ал топырақтың ылғалдылығы 23,86% құрады. Жауын-шашынның жылдық мөлшері көпжылдық мәліметтерге сәйкес келгеніне қарамастан, маусым мен шілдеде күздік бидайдың белсенді өсуі кезінде жаңбырдың болмауына байланысты ылғал тапшылығы байқалды.

Зерттеулер гидрогельді қоспай-ақ, оның қатысуымен барлық нұсқалардан едәуір төмен екенін көрсетті. Үшінші нұсқада 25 кг/га гидрогель қоспасы қолданылды. Топырақтың жоғарғы қабатында (0-10 см) ылғалдылық 9,7%, ал 10-20 см қабатта 18,5% болды. Бақылау нұсқасы үшін бұл мәндер сәйкесінше 9,5% және 15,9% болды. Жоғарғы қабатта 35 кг/га гидрогель қосылған кезде ылғалдылық 11,6%, ал төменгі қабатта 19,5% жетті. Бұл топырақтың ылғалмен жоғары қанықтылығын көрсетеді.

Сондай-ақ, 35 кг/га гидрогельді қолдану топырақтағы қоректік заттардың деңгейін жоғарылататыны анықталды. Гидрогель тыңайтқыштардан немесе табиғи көздерден азот, фосфор және калий сияқты суда еріген қоректік заттарды сіңіру және ұстау арқылы резервуар ретінде әрекет етеді. Топырақ құрғаған сайын гидрогель бұл элементтерді біртіндеп топыраққа қайта шығарады, бұл оларды өсімдіктерге ұзақ уақыт бойы қол жетімді етеді. Бұл жуу және булану арқылы қоректік заттардың жоғалуын азайтады. 1000 бидай тұқымының Салмағы 48 граммды құрады, ал өнімділігі гектарына 36,1 центнерге жетіп, өнімділігін 10,1 ц/га арттырды.Түркістан облысы Қазығұрт ауданы жағдайында 35 кг/га енгізу ұсынылады. осылайша, гидрогель дозасын дұрыс таңдау климаттың өзгеруі жағдайында табысты ауыл шаруашылығы үшін өте маңызды болуы мүмкін.

топырақ гидрогель ылғалдылық технология құрғақшылық бидай өнімділікті жоғарлату

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 Manabaev N. T. Investigation of the Soil Translocation Process Depending on the Angle of Setting the Leveler MoldboardRussian Agricultural Sciences, 2013 – Vol. 39 – № 3 – P. 287–289. DOI: org/10.3103/S1068367413030142
  2. 2 Rau1 A.G., Kalybekova Ye.M., Seitasanov I.S., Zulpibekova S.B., Arystanov M.B. The role of groundwater ın cotton crop rotatıon crops of the Shardara irrigation massif. IzdenisterNatigeler, 2024 – (1 (101) – 210-220.DOI: org/10.37884/1-2024/21
  3. 3 Sabagh El.A., Hossain A., Barutcular C. et al. Wheat (Triticumaestivum L.) production under drought and heat stress – adverse effects, mechanisms and mitigation: a review // Appl. Ecol. Environ. Res, 2019 – Vol.17 – P. 8307–8332. DOI: 10.15666/aeer/1704_83078332
  4. 4 Sallam A., Alqudah A.M., Dawood M.F. et al. Drought Stress Tolerance in Wheat and Barley: Advances in Physiology, Breeding and Genetics Research // Int. J. Mol. Sci, 2019 – Vol. 20 – Article: 3137. DOI: 10.3390/ijms20133137
  5. 5 Sattar S., Afzal R., Bashir I., Shahid A. Biochemical, molecular and morpho-physiological attributes of wheat to upgrade grain production and compete with water stress // Int. J. Innov. Appr. Agricult. Res, 2019. – Vol.3. – No.3. P.510-528. DOI: 10.29329/ijiaar.2019.206.16
  6. 6 Yadav A.K., Carroll A.J., Estavillo G.M. et al. Wheat drought tolerance in the field is predicted by amino acid responses to glasshouse-imposed drought // Oxford University Press on behalf of the Society for Experimental Biology. –2019 – Sep 24;70(18):4931-4948.DOI: 10.1093/jxb/erz224.
  7. 7 Falaknaz M., Aalami A., Mehrabi A.A. et al. Assessing Aegilopstauschii genotypes to drought stress using tolerance indices//Cereal Res, 2019 –Vol.8 – P.483-494DOI: 10.22124/c.2019.10113.1391
  8. 8 Некрасов Е.И., Ионова Е. В. Результаты изучения изменения массы 1000 зерен сортов озимой мягкой пшеницы в условиях провокационного фона «засушник»//Зерновое хозяйство России, 2018 – № 3(57) – С.57-59. DOI: 10.31367/2079-8725-2018-57-3-57-59.
  9. 9 Рсалиев Ш.С., Уразалиев Р.А., Куттымбетова Н.Т., Әбуғали Ғ.Р., Абдикадирова А.К. Результаты изучения засухоустойчивости Казахстанских сортов озимой пшеницы//Вестник Кызылординского университета имени КоркытАта. Сельскохозяйственные науки. 2023 – №1 – С. 18-28.DOI:org/10.52081/bkaku.2023.v64.i1.002
  10. 10 Мирзадинов Р., Исаходжаев Р., Усен К., Юлдашев А., Эргашев М., Атамырадов Н., Умаров С., Иноземцева А., Киктенко Л., Бекмухамедов Н. Региональные подходы в борьбе с песчаными и пыльными бурями и засухой в Центральной Азии / Ситуационный анализ. Засуха в Центральной Азии. – Алматы, 2021. – 132 с.
  11. 11 Манабаев Н.Т., Ахилбеков М.Н., Култасов Б.Ш., Манабаев Р.Н. Внедрение влагосберегающих технологий для повышения продуктивности зерновых культур в степных засушливых районах Казахстана // Innovativesolutions for creating highly efficient agricultural machinery and increasing theefficiency of use oftechnicalmeans. scientific-researc hinstituteo fagricultural mechanization (srima). International scientific and technical conference. Collection of scientific articles. Гулбаҳор – 2023, С-201-204.
  12. 12 Kovtunova N.A., Kovtunov V.V., Romanyukin A.E., Ermolina G.M. Grass sorghum productivity depending on meteorological conditions. Agrarnaya nauka Evro-Severo-Vostoka// Agricultural Science Euro-North-East. 2022 – 23(3) – Р.334-342. DOI: DOI:org/10.30766/2072-9081.2022.23.3.334-342
  13. 13 Matthew P. Reynolds, Janet M. Lewis, Karim Ammar. Harnessing translational research in wheat for climate resilience. Journal of Experimental Botany., 2021 – Vol.72 – No.14 – P.5134-5157. DOI: org/10.1093/jxb/erab256
  14. 14 Программа НИР на 2016-2020 годы «Разработка инновационных технологий орошения сельскохозяйственных культур и водонормирования в условиях климатических изменений Таджикистана». ГР№ 0116 TJ00580, ГУ «ТаджикНИИГиМ», Душанбе, 2015, 17с.
  15. 15 Manabayev N. T., Azimov А.M., Ibragimova Z. A., Manabayev R. N. «Development of highly effective milling chisel ploughwith simultaneous local application of hydrogel» // НаукаитехникаКазахстана, 2024 –№ 3 – С. 65-70.DOI:10.48081/NOJG7591

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ГИДРОГЕЛЬДІҢ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 308–315. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/30.
(1)ГИДРОГЕЛЬДІҢ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 308-315. https://doi.org/10.37884/2-2025/30.
ГИДРОГЕЛЬДІҢ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІН ТАЛДАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 308-315. https://doi.org/10.37884/2-2025/30
ГИДРОГЕЛЬДІҢ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 308–315, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/30. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/933. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ГИДРОГЕЛЬДІҢ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІН ТАЛДАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 308-15. https://doi.org/10.37884/2-2025/30.
“ГИДРОГЕЛЬДІҢ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІН ТАЛДАУ” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 308–315. doi:10.37884/2-2025/30.
[1]“ГИДРОГЕЛЬДІҢ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІН ТАЛДАУ”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 308–315, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/30.
“ГИДРОГЕЛЬДІҢ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІН ТАЛДАУ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 308-15, https://doi.org/10.37884/2-2025/30.
“ГИДРОГЕЛЬДІҢ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІН ТАЛДАУ”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 308–315. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/933.
1.ГИДРОГЕЛЬДІҢ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):308-15. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/933
1.ГИДРОГЕЛЬДІҢ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚҰРҒАҚ АЙМАҚТАРЫНДАҒЫ БИДАЙ ӨНІМДІЛІГІНЕ ӘСЕРІН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):308-315. doi:10.37884/2-2025/30