RESEARCH TO SUBSTANTIATE THE MAIN PARAMETERS AND OPERATING MODES OF THE SOLAR DRYING MODULE AS PART OF A GREENHOUSE FACILITY

Bekbossyn Kassymbayev; Kanat Khazimov; Kabdyrakhim Kalym; Zhandos Zhumagulov; Zhasulan Mustafin

doi:10.37884/1-2025/42

Аңдатпа

Күн энергиясын пайдалану және энергияны үнемдеу барлық уақытта өзекті болды, бірақ қазіргі уақытта энергия бағалары 2-4 есе өсіп, экологиялық талаптар күшейтілген кезде қажет болып отыр. Жеміс-көкөніс өнімдерін өндіруге арналған жылыжай құрылымының құрамында гелиокептіру модулін жасауға арналған мақала өзекті болып табылады.

Кептіру процесін зерттеу - процестің ұтымды әдістері мен оңтайлы режимдерін, сондай-ақ кептіру қондырғыларын жобалау және есептеу үшін қажетті формулалар мен теңдеулер таңдауды ғылыми негіздеу мақсатында жүргізіледі. Бұл жұмыста жылыжай құрылымының жоғарғы жағында орналастырылған гелиокептіру модулі қарастырылады. Құрылымның жоғарғы жағында гелиокептіру модулін орналастырудың мақсаты күндізгі уақытта көлеңкелі әсерді болдырмау болып табылады. Жылыжайдың ішінде ауаның ылғалдылығы жоғары болғандықтан, гелиокептіру модулін камерасына кептіргіш түріндегі ауа құрылымнан ыстық түрде шығады.

Күн энергиясы шегіне жеткен жаз мезгілінде жылыжай құрылымының гелиокептіру модулімен біріктіру арқылы белгілі бір артықшылықтарға жетуге болады. Қазақстан Республикасының оңтүстік өңірлері жылыжайларда және кептіру құрылғыларында күн энергиясын кеңінен қолдану үшін қолайлы мүмкіндіктерге ие. Бұл жазғы және көктемгі-күзгі уақыттарда күн белсенділігінің жоғары болуына ықпал етеді.

Қазақстанның оңтүстік-шығысында әртүрлі ауылшаруашылығы дақылдарын кептіруге арналған ұсынылатын гелиокептіргіш модулінің негізгі параметрлері мен жұмыс режимдерін негіздеу бойынша теориялық және эксперименттік зерттеулер жүргізілді.

жылыжай, гелиокептіргіш, гелиокептіргіш модуль, ылғалдылық, күн энергиясы, кептіру, конвекция, жылу алмасу, жылу сыйымдылығы, энтальпия.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1 Kassymbayev B.M., Kurpenov B.K., Kalym K., Kashagan B.Ye., Bakytova M.B. Issledovaniye izmeneniya vlagosoderzhaniya yablok v geliosushil'nom module. Kazakhskiy natsional'nyy agrarnyy universitet, Nauchnyy zhurnal «Ízdeníster, nətizheler, Issledovaniya, rezul'taty» № 4(84), -Almaty, 2019. –S.321-331. https://izdenister.kaznau.kz/files/full/2019_4.pdf
2 Kassymbayev B.M., Atykhanov A.K. i dr. Patent. Avtorskoye svidetel'stvo RK na izobreteniye. №76665. Geliosushilka dlya fruktov i ovoshchey. Komitet po pravam intellektual'noy sobstvennosti Ministerstva yustitsii RK. Astana. 15.12.2011.
3 Kassymbayev B.M. Issledovaniye i razrabotka polifunktsional'noy geliosushilki-teplitsy dlya proizvodstva plodoovoshchnoy produktsii: dis. … uch. st. doktora filosofii (PhD). - Almaty, 2016. - 173 s.
4 Khazimov M.ZH., Khazimov ZH.M., Sagyndykova A.D. Vliyaniye tekhnologicheskikh parametrov na protsess sushki i kachestvennyye pokazateli produkta // Mater. mezhdunar. nauch. prak. konf. «Ot teorii k praktike».- Novosibirsk: Sib AK, 2015.- № 1 (38).- S. 88-95.
5 Pravenkumar D. Suitability of thin layer models for infrared-hot air drying of onion slices. Lebensmittel-Wissenschaft and Technologie. – New York, NY. Journ.
6 Kassymbayev B.M., Kalym K, Niyazbayev A.K. Opredeleniya skorosti vozdukha i raskhoda sushil'nogo agenta na vkhode i na vykhode geliosushil'nogo modulya. KazNARU, Ízdeníster, nətizheler – Issledovaniya, rezul'taty. №4 (104) 2024, ISSN 2304-3334, - Almaty, – S.422-433. DOI: https://doi.org/10.37884/4-2024/44
7 Kassymbayev B.M., Kalym K., Bakytova M.B. Ratsional'noye ispol'zovaniye geliosushilki-teplitsy. Рациональное использование гелиосушилки-теплицы. KazNARU, Ízdeníster, nətizheler – Issledovaniya, rezul'taty. №2 2018, - Almaty, – S.383-389. DOI: https://izdenister.kaznaru.edu.kz/files/parts/2018_2/2018_2-383-389.pdf
8 Spravochnik energetika: v 9 t. // pod red. S. Stoyanov, N. Kaloyanov. – Sofiya: AVS Tekhnika, 1999. – T. 8, ch. 2. – 145 s.
9 Gosreyestr sredstv izmereniy Respubliki Kazakhstan KZ.02.03.00640-2004/25188-03 №1740.
10 GOST R 55262-2012. Sushil'nyye mashiny i ustanovki sel'skokhozyaystvennogo naznacheniya. Metody ispytaniya. - M.: Standartinform, 2015. – 127 s.
11 Lebedev P.D. Raschet i proyektirovaniye sushil'nykh ustanovok: ucheb. dlya vyssh. tekhn. ucheb. zavedeniy. – M. – L., Gosenergoizdat, 1962. – 320 s.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ЖЫЛЫЖАЙ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ГЕЛИОКЕПТІРГІШ МОДУЛІНІҢ НЕГІЗГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ МЕН ЖҰМЫС РЕЖИМДЕРІН НЕГІЗДЕУ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУЛЕР. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 390–401. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/42.

(1)ЖЫЛЫЖАЙ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ГЕЛИОКЕПТІРГІШ МОДУЛІНІҢ НЕГІЗГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ МЕН ЖҰМЫС РЕЖИМДЕРІН НЕГІЗДЕУ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУЛЕР. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 390-401. https://doi.org/10.37884/1-2025/42.

ЖЫЛЫЖАЙ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ГЕЛИОКЕПТІРГІШ МОДУЛІНІҢ НЕГІЗГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ МЕН ЖҰМЫС РЕЖИМДЕРІН НЕГІЗДЕУ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУЛЕР. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 390-401. https://doi.org/10.37884/1-2025/42

ЖЫЛЫЖАЙ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ГЕЛИОКЕПТІРГІШ МОДУЛІНІҢ НЕГІЗГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ МЕН ЖҰМЫС РЕЖИМДЕРІН НЕГІЗДЕУ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУЛЕР. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 390–401, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/42. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/853. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ЖЫЛЫЖАЙ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ГЕЛИОКЕПТІРГІШ МОДУЛІНІҢ НЕГІЗГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ МЕН ЖҰМЫС РЕЖИМДЕРІН НЕГІЗДЕУ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУЛЕР”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 390-401. https://doi.org/10.37884/1-2025/42.

“ЖЫЛЫЖАЙ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ГЕЛИОКЕПТІРГІШ МОДУЛІНІҢ НЕГІЗГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ МЕН ЖҰМЫС РЕЖИМДЕРІН НЕГІЗДЕУ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУЛЕР” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 390–401. doi:10.37884/1-2025/42.

[1]“ЖЫЛЫЖАЙ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ГЕЛИОКЕПТІРГІШ МОДУЛІНІҢ НЕГІЗГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ МЕН ЖҰМЫС РЕЖИМДЕРІН НЕГІЗДЕУ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУЛЕР”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 390–401, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/42.

“ЖЫЛЫЖАЙ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ГЕЛИОКЕПТІРГІШ МОДУЛІНІҢ НЕГІЗГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ МЕН ЖҰМЫС РЕЖИМДЕРІН НЕГІЗДЕУ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУЛЕР”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 390-01, https://doi.org/10.37884/1-2025/42.

“ЖЫЛЫЖАЙ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ГЕЛИОКЕПТІРГІШ МОДУЛІНІҢ НЕГІЗГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ МЕН ЖҰМЫС РЕЖИМДЕРІН НЕГІЗДЕУ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУЛЕР”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 390–401. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/853.

1.ЖЫЛЫЖАЙ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ГЕЛИОКЕПТІРГІШ МОДУЛІНІҢ НЕГІЗГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ МЕН ЖҰМЫС РЕЖИМДЕРІН НЕГІЗДЕУ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУЛЕР. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):390-401. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/853

1.ЖЫЛЫЖАЙ ҚҰРАМЫНДАҒЫ ГЕЛИОКЕПТІРГІШ МОДУЛІНІҢ НЕГІЗГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ МЕН ЖҰМЫС РЕЖИМДЕРІН НЕГІЗДЕУ БОЙЫНША ЗЕРТТЕУЛЕР. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):390-401. doi:10.37884/1-2025/42

[1] 1 Kassymbayev B.M., Kurpenov B.K., Kalym K., Kashagan B.Ye., Bakytova M.B. Issledovaniye izmeneniya vlagosoderzhaniya yablok v geliosushil'nom module. Kazakhskiy natsional'nyy agrarnyy universitet, Nauchnyy zhurnal «Ízdeníster, nətizheler, Issledovaniya, rezul'taty» № 4(84), -Almaty, 2019. –S.321-331. https://izdenister.kaznau.kz/files/full/2019_4.pdf

[2] 2 Kassymbayev B.M., Atykhanov A.K. i dr. Patent. Avtorskoye svidetel'stvo RK na izobreteniye. №76665. Geliosushilka dlya fruktov i ovoshchey. Komitet po pravam intellektual'noy sobstvennosti Ministerstva yustitsii RK. Astana. 15.12.2011.

[3] 3 Kassymbayev B.M. Issledovaniye i razrabotka polifunktsional'noy geliosushilki-teplitsy dlya proizvodstva plodoovoshchnoy produktsii: dis. … uch. st. doktora filosofii (PhD). - Almaty, 2016. - 173 s.

[4] 4 Khazimov M.ZH., Khazimov ZH.M., Sagyndykova A.D. Vliyaniye tekhnologicheskikh parametrov na protsess sushki i kachestvennyye pokazateli produkta // Mater. mezhdunar. nauch. prak. konf. «Ot teorii k praktike».- Novosibirsk: Sib AK, 2015.- № 1 (38).- S. 88-95.

[5] 5 Pravenkumar D. Suitability of thin layer models for infrared-hot air drying of onion slices. Lebensmittel-Wissenschaft and Technologie. – New York, NY. Journ.

[6] 6 Kassymbayev B.M., Kalym K, Niyazbayev A.K. Opredeleniya skorosti vozdukha i raskhoda sushil'nogo agenta na vkhode i na vykhode geliosushil'nogo modulya. KazNARU, Ízdeníster, nətizheler – Issledovaniya, rezul'taty. №4 (104) 2024, ISSN 2304-3334, - Almaty, – S.422-433. DOI: https://doi.org/10.37884/4-2024/44

[7] 7 Kassymbayev B.M., Kalym K., Bakytova M.B. Ratsional'noye ispol'zovaniye geliosushilki-teplitsy. Рациональное использование гелиосушилки-теплицы. KazNARU, Ízdeníster, nətizheler – Issledovaniya, rezul'taty. №2 2018, - Almaty, – S.383-389. DOI: https://izdenister.kaznaru.edu.kz/files/parts/2018_2/2018_2-383-389.pdf

[8] 8 Spravochnik energetika: v 9 t. // pod red. S. Stoyanov, N. Kaloyanov. – Sofiya: AVS Tekhnika, 1999. – T. 8, ch. 2. – 145 s.

[9] 9 Gosreyestr sredstv izmereniy Respubliki Kazakhstan KZ.02.03.00640-2004/25188-03 №1740.

[10] 10 GOST R 55262-2012. Sushil'nyye mashiny i ustanovki sel'skokhozyaystvennogo naznacheniya. Metody ispytaniya. - M.: Standartinform, 2015. – 127 s.

[11] 11 Lebedev P.D. Raschet i proyektirovaniye sushil'nykh ustanovok: ucheb. dlya vyssh. tekhn. ucheb. zavedeniy. – M. – L., Gosenergoizdat, 1962. – 320 s.