Аңдатпа
Арпаның халық шаруашылық маңызы оның жан-жақты қолданылуымен анықталады. Арпа көптеген жапырақ дақ ауруларымен залалданады. Саңырауқұлақ ауруларынан теңбіл дақ (Pyrenophora teres) және ақ ұнтақ (Blumeria graminis f.sp. hordei) қоздырғыштары арпаның өнімділігі мен сапасына айтарлықтай әсер етеді. Арпаның ауруларға төзімділігі полигенді, яғни арнайы емес горизанталды және олигогенді, арнайы расаға тән вериткалды төзімділік арқылы бағаланады. Селекцияның маңызды міндеттерінің бірі ауруларға төзімді сорттарды шығару болып табылады.
2020-2023 жылдар аралығында «Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы» ғылыми-зерттеу институтының жасанды індет аясында күздік және жаздық арпаның конкурстық сорт сынау питомнигінің коммерциялық және коллекциялық 216 сорт-үлгілері зерттеліп, олардың шаруашылық-құнды белгілері егістік және зертханалық жағдайда бағаланды. Зерттеу барысында арпаның ауруларға төзімді сорт-үлгілерінің өнім құрылымының элементтері (1000 дәннің салмағы, масақ өнімділігі, масақтың дәнділігі, бір масақтағы дән салмағы және мөлдектен алынған өнім) салыстырмалы түрде зерттелді.
Мақаланың негізгі мақсаты мен міндеті саңырауқұлақ ауруларына төзімді арпа сорт-үлгілерінің шаруашылық-құнды белгілерін талдауға бағытталған. Шаруашылық-құнды белгілері бойынша таңдалған сорт-үлгілерді селекцияда пайдалануға ұсыну.
01 Кіріспе
Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.
02 Әдебиеттер тізімі
- 1. Репко Н.В., Подоляк К.В., Смирнова Е.В., Острожная Ю.В. Статистические исследования мирового производства зерна ячменя. // Научный журнал КубГАУ. – 2015. – 106(02). – С.1-9.
- 2. Площади ячменя в Казахстане увеличили на 187 тыс. га [Электрон.ресурс]. - URL: https://eldala.kz/novosti/zerno/9728-ploshchadi-yachmenya-v-kazahstane-uvelichili-na-187-tys-ga (дата обращения 13 июня 2022 г).
- 3. Чудинов В.А. Приоритетные направления и результаты селекции ярового ячменя на Карабалыкской СХОС [Электрон.ресурс]. - URL:
- https://agrobilim.kz/articles_item/prioritetnie-napravlenija-i-rezultati-selektsii-jarovogo-jachmenja-na-karabalikskoy-shos (дата обращения 13 ноября 2019 г).
- 4. Анализ отрасли растениеводства РК // Аналитическая служба – рейтингового агентства РФЦА (главный аналитик: Тлеппаев А.М.) – Алматы, 2013. – 57 с.
- 5. Dreiseitl A., Kosman E. Virulence phenotypes of Blumeria graminis f. sp. hordei in South Africa. // Eur. J. Plant Pathol. – 2013. – Vol.136. – P.113–121.
- 6. Akhavan A., Turkington T.K., Askarian H., Tekauz A., Xi K., Tucker J.R., Kutcher H.R., Strelkov S.E. Virulence of Pyrenophora teres populations in western Canada. // Can. J. Plant Pathol. – 2016. – Vol. 38. – P. 183–196.
- https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/07060661.2016.1159617
- 7. A.S. Zhunussova, A.S.Rsaliyev, A.T.Sarbayev, K.R.Khidirov Ізденістер, нәтижелер . №3 (103) 2024, ISSN 2304-3334 https://www.researchgate.net/publication/384963800
- 8. Рсалиев А.С., Амирханова Н.Т. Теңбіл дақ және ақ ұнтақ ауруларына арпаның төзімділік көздерін табу // Ізденістер, нәтижелер. - 2016. - №3. – С.199-205.
- 9. Рсалиев А.С., Амирханова Н.Т., Пахратдинова Ж.У. Внутривидовая дифференциация популяций Рyrenophora teres в Казахстане и Омской области России. // Микология и фитопатология. 2018. – Т.52. Вып.1. – С.55-65.
- 10. Лоскутов И.Г., Ковалева О.Н., Блинова Е.В. Методические указания по изучению мировой коллекции ячменя и овса // СПб.: ВИР. – 2012. – 63 с.
- 11. Zadoks J.C., Chang T.T., Konzak C.F. A decimal code for the growth stages of cereals. // Weed Res. – 1974. – Vol.14. – Р. 415–421.
- 12. Афанасенко О.С. Методическое указания по диагностике и методам полевой оценки устойчивости ячменя к возбудителям пятнистостей листьев. Л.: ВИЗР. – 1987. – 20 с.
- 13. Saari E.E., Prescott J.M. A scale for appraising the foliar intensity of wheat disease //Plant disease reporter. – 1975. – Vol. 59. – № 5. – P. 377-380.
- 14. James W.C. A manual of disease assessment keys for plant diseases. // Can. Dep. Agric. Publ. – 1971. – No. 1458. – 88 pp.