ДНҚ МАРКЕРЛЕРМЕН ҚАЗАҚСТАНДЫҚ СЕЛЕКЦИЯНЫҢ ЖҮЗІМ СОРТТАРЫ МЕН ГИБРИДТЕРІНІҢ МИЛДЬЮ АУРУЫНА (Plasmopara viticola) ТӨЗІМДІ ГЕНДЕРІН АНЫҚТАУ

Лаура Ажитаева; Карлыгаш Аубакирова; Сауле Казыбаева; Сәуле Қорабаева; Асылбек Айтенов; Лаура Ерболова

doi:10.37884/4-2024/24

Аңдатпа

Жүзім Қазақстанда маңызды жеміс дақылы болып табылады. Жалған ақ ұнтақ (милдью) - Plasmopara viticola тудыратын ең көп таралған жүзім саңырауқұлақ ауруларының бірі. Қоздырғыштың таралуын бақылаудың тиімді әдісі – бұл төзімді сорттарды өсіру. Vitis Vinifera сорттары жоғары сапалы жүзім шаруашылығының негізі болып саналады, бірақ P. viticola-ға сезімтал болып келеді. Тұрақтылық донорларын іздеу - бұл селекцияның маңызды кезеңі. Бұл жұмыста Rpv10, Rpv12 және Rpv3 локустары бойынша жалған ақ ұнтаққа төзімділік гендерімен байланысқан 5 (GF18-08, GF18-06, GF09-46, GF09-48, GF14-28) ДНҚ маркерлерін қолдана отырып, қазақстандық селекциясының таңдалған жүзім сорттары мен гибридтеріне ПТР әдісімен зерттеулер жүргіздік. Реакция өнімдерін бөлу 3500 автоматты генетикалық ДНҚ анализаторын қолдана отырып, капиллярлық электрофорез әдісімен жүзеге асырылды. Талдаулар зерттелетін үлгілердің тұқымына сәйкес мақсатты аллельдерді анықтау мүмкіндігіне сәйкес жүргізілді. Милдьюға төзімділік локустарының болуын молекулалық-генетикалық зерттеу нәтижесінде оң аллельдері бар 7 сорт (16-дан) және 9 гибрид (29-дан) анықталды. Сонымен милдьюға төзімді Rpv3 гені бар алты гибридті генотиптерде және төрт сортта анықталды. Ал Rpv10 локусы бойынша – Алмалы, Береке және Фиолетовый ранний сорттарында екі маркерде (GF09-46, GF09-48) және үш жүзім гибридінде анықталды. Rpv12 төзімділік гендері табылмады. Бақылау ретінде тұрақтылықпен корреляцияланған тізбектердің тұқым қуалауын растау үшін кейбір бастапқы ата-аналық сорттар пайдаланылды.

жүзім; милдью; жалған ақ ұнтаққа төзімділік; ДНҚ маркерлер; Rpv3; Rpv10; Rpv12;

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Г.О. Кантурeева, Б.А. Мурзабаев, Б.О. Раисов Изучение биологической и пищевой ценности сухофруктов из сортов винограда, произрастающего на юге Казахстана // Исследования, результаты -2023 г. - №4. - С. 277-285. https://doi.org/10.37884/4-2023/30
2. Nakhforoosh, A. Dissection of drought response of modern and underutilized wheat varieties according to Passioura's yield-water framework / AlirezaNakhforoosh, Hein-rich Grausgruber, Hans-Peter Kaul and Gernot Bodner // Plant Sci. Publishedonline 2015 Jul 23. doi: 10.3389/fpls.2015.00570
3. Armijo G, Schlechter R, Agurto M, Muñoz D, et al. (2016). Grapevine Pathogenic Microorganisms: Understanding Infection Strategies and Host Response Scenarios. Front. Plant Sci. 7: 1-18. https://doi.org/10.3389/fpls.2016.00382.
4. Blasi P, Schnee S, Wiedemann-Merdinоglu S et al. Genetic analysis оf the resistance tо dоwny and pоwdery mildews derived frоm cultivar // Brоnner. In: 6th internatiоnal wоrkshоp оf grapevine dоwny and pоwdery mildew. – 2010. – P. 282-289.
5. F. Massi, S.F. Torriani, L. Borghi, S.L. Toffolatti Fungicide resistance evolution and detection in plant pathogens: plasmopara viticola as a case study Microorganisms, 9 (2021), p. 119
6. This P., Lacоmbe T., Thоmas M. Histоrical оrigin and genetic diversity оf wine grapes // Trends in Genetics. – 2006. – Vоl. 22. – P. 511-519.
7. Inés Hernández, Salvador Gutiérrez, Javier Tardaguila Image analysis with deep learning for early detection of downy mildew in grapevine // Scientia Horticulturae Volume 331, 1 May 2024, 113155. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2024.113155
8. A.S. Pozharskiy, K.P. Aubakirova, D.A. Gritsenko, N.I. Tlevlesov, N.Zh. Karimov, N.N. Galiakparov and N.A. Ryabushkina Genotyping and morphometric analysis of Kazakhstani grapevine cultivars versus Asian and European cultivars // Genetics and Mоlecular Research. – 2020. – Vol. 19 (1). – P. 18482.
9. Hоfmann S., Di Gasperо G., Kоvács L., Hоward S., Kiss E., Galbács Z., Testоlin R., Kоzma P. Resistance tо Erysiphe necatоr in the grapevine ‘Kishmish vatkana’ is cоntrоlled by a single lоcus thrоugh restrictiоn оf hyphal grоwth // Theоretical Applied Genetics . – 2008. – Vоl. 116. – P. 427-438.
10. Coleman C, Copetti D, Cipriani G, Hoffmann S, et al. (2009). The powdery mildew resistance gene REN1 co-segregates with an NBS-LRR gene cluster in two Central Asian grapevines. BMC Genet. 10: 89. https://doi.org/10.1186/1471-2156-10-89.
11. Agurto M, Schlechter RO, Armijo G, Solano E, et al. (2017). RUN1 and REN1 pyramiding in grapevine (Vitis vinifera cv. Crimson seedless) displays an improved defense response leading to enhanced resistance to powdery mildew (Erysiphe necator). Front. Plant Sci. 8: 758. https://doi.org/10.3389/fpls.2017.00758.
12. Töpfer, R., H Ausmann, L., Harst, M., Maul, E., Zyprian, E., Eibach R. New hоrizоns fоr grapevine breeding // In: H. Flachоwski, M. V. Hanke (Eds): Methоds in temperate fruit breeding, 79-100. – Glоbal Science Bооks. – 2011. – P. 79-100
13. Schmitt A., Rex M., Ebert S., Friedt W., Töpfer R., Zyprian E. Marker Develоpment fоr Impоrtant Grapevine Traits by Genetic Diversity Studies and Investigatiоn оf Differential Gene Expressiоn // In: S. Delrоt et al. (eds.), Methоdоlоgies and Results in Grapevine Research, Springer Science+Business Media B. – 2010. – Ch. 27. – P. 375-487.
14. Eibach R., Töpfer R. Success in resistance breeding: „Regent“ and its steps intо the market // Prоceedings оf the VIIIth Internatiоnal Cоnference оn rape Genetics and Breeding. – Kecskemét, Hungary. – 2003. – P. 687-692.
15. Blanc S., Wiedemann-Merdinoglu S., Dumas V., Mestre P., Merdinoglu D. A reference genetic map of Muscadinia rotundifolia and identiﬁcation of Ren5, a new major locus for resistance to grapevine powdery mildew // Theor Appl Genet. –2012. – Vol. 125. – P. 1663-1675.
16. Doyle JJ and Doyle JL (1990). Isolation of plant DNA from fresh tissue. Focus. 12: 13-15.
17. Aubakirоva K., Оmasheva M., Ryabushkina N., Tazhibaev T., Kampitоva G., Galiakparоv N. Evaluatiоn оf five prоtоcоls fоr DNA extractiоn frоm leaves оf Malus sieversii, Vitis vinifera and Armeniaca vulgaris // Genetics and Mоlecular Research. – 2014. – Vol. 13 (1). – P. 1278-1287.
18. Bissоn J. Essai de classement des cepages francais en ecоgeоgrоupes phenоtypiques // International des Sciences de la Vigne et du Vin. – 1999. – Vol. 33. P. 105-110
19. Казахский научно-исследовательский институт плодоводства и виноградарства / Районированные и перспективные сорта плодовых, ягодных культур и винограда для Юга и Юго-Востока Казахстана // Алматы. – 2008г. – 46 с.
20. Di Gasperо G., Cоpetti D., Cоleman C., Castellarin S.D., Eibach R., Kоzma P., Lacоmbe T., Gambetta G., Zvyagin A., Cindri P., Kоvács L., Mоrgante M., Testоlin R. Selective sweep at the Rpv3 lоcus during grapevine breeding fоr dоwny mildew resistance // Theоretical Applied Genetics. – 2012. – Vоl. 124. – P. 277-286.
21. Riaz S, Boursiquot JM, Dangl GS, Lacombe T, et al. (2013). Identification of mildew resistance in wild and cultivated Central Asian grape germplasm. BMC Plant Biol. 13: 149. https://doi.org/10.1186/1471-2229-13-149.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ДНҚ МАРКЕРЛЕРМЕН ҚАЗАҚСТАНДЫҚ СЕЛЕКЦИЯНЫҢ ЖҮЗІМ СОРТТАРЫ МЕН ГИБРИДТЕРІНІҢ МИЛДЬЮ АУРУЫНА (Plasmopara viticola) ТӨЗІМДІ ГЕНДЕРІН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler. 4 (104) (Dec. 2024), 235–244. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2024/24.

(1)ДНҚ МАРКЕРЛЕРМЕН ҚАЗАҚСТАНДЫҚ СЕЛЕКЦИЯНЫҢ ЖҮЗІМ СОРТТАРЫ МЕН ГИБРИДТЕРІНІҢ МИЛДЬЮ АУРУЫНА (Plasmopara Viticola) ТӨЗІМДІ ГЕНДЕРІН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler 2024, No. 4 (104), 235-244. https://doi.org/10.37884/4-2024/24.

ДНҚ МАРКЕРЛЕРМЕН ҚАЗАҚСТАНДЫҚ СЕЛЕКЦИЯНЫҢ ЖҮЗІМ СОРТТАРЫ МЕН ГИБРИДТЕРІНІҢ МИЛДЬЮ АУРУЫНА (Plasmopara viticola) ТӨЗІМДІ ГЕНДЕРІН АНЫҚТАУ. (2024). Izdenister Natigeler, 4 (104), 235-244. https://doi.org/10.37884/4-2024/24

ДНҚ МАРКЕРЛЕРМЕН ҚАЗАҚСТАНДЫҚ СЕЛЕКЦИЯНЫҢ ЖҮЗІМ СОРТТАРЫ МЕН ГИБРИДТЕРІНІҢ МИЛДЬЮ АУРУЫНА (Plasmopara viticola) ТӨЗІМДІ ГЕНДЕРІН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (104), p. 235–244, 2024. DOI: 10.37884/4-2024/24. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/765. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ДНҚ МАРКЕРЛЕРМЕН ҚАЗАҚСТАНДЫҚ СЕЛЕКЦИЯНЫҢ ЖҮЗІМ СОРТТАРЫ МЕН ГИБРИДТЕРІНІҢ МИЛДЬЮ АУРУЫНА (Plasmopara Viticola) ТӨЗІМДІ ГЕНДЕРІН АНЫҚТАУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 4 (104) (December): 235-44. https://doi.org/10.37884/4-2024/24.

“ДНҚ МАРКЕРЛЕРМЕН ҚАЗАҚСТАНДЫҚ СЕЛЕКЦИЯНЫҢ ЖҮЗІМ СОРТТАРЫ МЕН ГИБРИДТЕРІНІҢ МИЛДЬЮ АУРУЫНА (Plasmopara viticola) ТӨЗІМДІ ГЕНДЕРІН АНЫҚТАУ” (2024) Izdenister natigeler, (4 (104), pp. 235–244. doi:10.37884/4-2024/24.

[1]“ДНҚ МАРКЕРЛЕРМЕН ҚАЗАҚСТАНДЫҚ СЕЛЕКЦИЯНЫҢ ЖҮЗІМ СОРТТАРЫ МЕН ГИБРИДТЕРІНІҢ МИЛДЬЮ АУРУЫНА (Plasmopara viticola) ТӨЗІМДІ ГЕНДЕРІН АНЫҚТАУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (104), pp. 235–244, Dec. 2024, doi: 10.37884/4-2024/24.

“ДНҚ МАРКЕРЛЕРМЕН ҚАЗАҚСТАНДЫҚ СЕЛЕКЦИЯНЫҢ ЖҮЗІМ СОРТТАРЫ МЕН ГИБРИДТЕРІНІҢ МИЛДЬЮ АУРУЫНА (Plasmopara Viticola) ТӨЗІМДІ ГЕНДЕРІН АНЫҚТАУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (104), Dec. 2024, pp. 235-44, https://doi.org/10.37884/4-2024/24.

“ДНҚ МАРКЕРЛЕРМЕН ҚАЗАҚСТАНДЫҚ СЕЛЕКЦИЯНЫҢ ЖҮЗІМ СОРТТАРЫ МЕН ГИБРИДТЕРІНІҢ МИЛДЬЮ АУРУЫНА (Plasmopara Viticola) ТӨЗІМДІ ГЕНДЕРІН АНЫҚТАУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (104) (December 30, 2024): 235–244. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/765.

1.ДНҚ МАРКЕРЛЕРМЕН ҚАЗАҚСТАНДЫҚ СЕЛЕКЦИЯНЫҢ ЖҮЗІМ СОРТТАРЫ МЕН ГИБРИДТЕРІНІҢ МИЛДЬЮ АУРУЫНА (Plasmopara viticola) ТӨЗІМДІ ГЕНДЕРІН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (104):235-44. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/765

1.ДНҚ МАРКЕРЛЕРМЕН ҚАЗАҚСТАНДЫҚ СЕЛЕКЦИЯНЫҢ ЖҮЗІМ СОРТТАРЫ МЕН ГИБРИДТЕРІНІҢ МИЛДЬЮ АУРУЫНА (Plasmopara viticola) ТӨЗІМДІ ГЕНДЕРІН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler. 2024;(4 (104):235-244. doi:10.37884/4-2024/24

[1] 1. Г.О. Кантурeева, Б.А. Мурзабаев, Б.О. Раисов Изучение биологической и пищевой ценности сухофруктов из сортов винограда, произрастающего на юге Казахстана // Исследования, результаты -2023 г. - №4. - С. 277-285. https://doi.org/10.37884/4-2023/30

[2] 2. Nakhforoosh, A. Dissection of drought response of modern and underutilized wheat varieties according to Passioura's yield-water framework / AlirezaNakhforoosh, Hein-rich Grausgruber, Hans-Peter Kaul and Gernot Bodner // Plant Sci. Publishedonline 2015 Jul 23. doi: 10.3389/fpls.2015.00570

[3] 3. Armijo G, Schlechter R, Agurto M, Muñoz D, et al. (2016). Grapevine Pathogenic Microorganisms: Understanding Infection Strategies and Host Response Scenarios. Front. Plant Sci. 7: 1-18. https://doi.org/10.3389/fpls.2016.00382.

[4] 4. Blasi P, Schnee S, Wiedemann-Merdinоglu S et al. Genetic analysis оf the resistance tо dоwny and pоwdery mildews derived frоm cultivar // Brоnner. In: 6th internatiоnal wоrkshоp оf grapevine dоwny and pоwdery mildew. – 2010. – P. 282-289.

[5] 5. F. Massi, S.F. Torriani, L. Borghi, S.L. Toffolatti Fungicide resistance evolution and detection in plant pathogens: plasmopara viticola as a case study Microorganisms, 9 (2021), p. 119

[6] 6. This P., Lacоmbe T., Thоmas M. Histоrical оrigin and genetic diversity оf wine grapes // Trends in Genetics. – 2006. – Vоl. 22. – P. 511-519.

[7] 7. Inés Hernández, Salvador Gutiérrez, Javier Tardaguila Image analysis with deep learning for early detection of downy mildew in grapevine // Scientia Horticulturae Volume 331, 1 May 2024, 113155. https://doi.org/10.1016/j.scienta.2024.113155

[8] 8. A.S. Pozharskiy, K.P. Aubakirova, D.A. Gritsenko, N.I. Tlevlesov, N.Zh. Karimov, N.N. Galiakparov and N.A. Ryabushkina Genotyping and morphometric analysis of Kazakhstani grapevine cultivars versus Asian and European cultivars // Genetics and Mоlecular Research. – 2020. – Vol. 19 (1). – P. 18482.

[9] 9. Hоfmann S., Di Gasperо G., Kоvács L., Hоward S., Kiss E., Galbács Z., Testоlin R., Kоzma P. Resistance tо Erysiphe necatоr in the grapevine ‘Kishmish vatkana’ is cоntrоlled by a single lоcus thrоugh restrictiоn оf hyphal grоwth // Theоretical Applied Genetics . – 2008. – Vоl. 116. – P. 427-438.

[10] 10. Coleman C, Copetti D, Cipriani G, Hoffmann S, et al. (2009). The powdery mildew resistance gene REN1 co-segregates with an NBS-LRR gene cluster in two Central Asian grapevines. BMC Genet. 10: 89. https://doi.org/10.1186/1471-2156-10-89.

[11] 11. Agurto M, Schlechter RO, Armijo G, Solano E, et al. (2017). RUN1 and REN1 pyramiding in grapevine (Vitis vinifera cv. Crimson seedless) displays an improved defense response leading to enhanced resistance to powdery mildew (Erysiphe necator). Front. Plant Sci. 8: 758. https://doi.org/10.3389/fpls.2017.00758.

[12] 12. Töpfer, R., H Ausmann, L., Harst, M., Maul, E., Zyprian, E., Eibach R. New hоrizоns fоr grapevine breeding // In: H. Flachоwski, M. V. Hanke (Eds): Methоds in temperate fruit breeding, 79-100. – Glоbal Science Bооks. – 2011. – P. 79-100

[13] 13. Schmitt A., Rex M., Ebert S., Friedt W., Töpfer R., Zyprian E. Marker Develоpment fоr Impоrtant Grapevine Traits by Genetic Diversity Studies and Investigatiоn оf Differential Gene Expressiоn // In: S. Delrоt et al. (eds.), Methоdоlоgies and Results in Grapevine Research, Springer Science+Business Media B. – 2010. – Ch. 27. – P. 375-487.

[14] 14. Eibach R., Töpfer R. Success in resistance breeding: „Regent“ and its steps intо the market // Prоceedings оf the VIIIth Internatiоnal Cоnference оn rape Genetics and Breeding. – Kecskemét, Hungary. – 2003. – P. 687-692.

[15] 15. Blanc S., Wiedemann-Merdinoglu S., Dumas V., Mestre P., Merdinoglu D. A reference genetic map of Muscadinia rotundifolia and identiﬁcation of Ren5, a new major locus for resistance to grapevine powdery mildew // Theor Appl Genet. –2012. – Vol. 125. – P. 1663-1675.

[16] 16. Doyle JJ and Doyle JL (1990). Isolation of plant DNA from fresh tissue. Focus. 12: 13-15.

[17] 17. Aubakirоva K., Оmasheva M., Ryabushkina N., Tazhibaev T., Kampitоva G., Galiakparоv N. Evaluatiоn оf five prоtоcоls fоr DNA extractiоn frоm leaves оf Malus sieversii, Vitis vinifera and Armeniaca vulgaris // Genetics and Mоlecular Research. – 2014. – Vol. 13 (1). – P. 1278-1287.

[18] 18. Bissоn J. Essai de classement des cepages francais en ecоgeоgrоupes phenоtypiques // International des Sciences de la Vigne et du Vin. – 1999. – Vol. 33. P. 105-110

[19] 19. Казахский научно-исследовательский институт плодоводства и виноградарства / Районированные и перспективные сорта плодовых, ягодных культур и винограда для Юга и Юго-Востока Казахстана // Алматы. – 2008г. – 46 с.

[20] 20. Di Gasperо G., Cоpetti D., Cоleman C., Castellarin S.D., Eibach R., Kоzma P., Lacоmbe T., Gambetta G., Zvyagin A., Cindri P., Kоvács L., Mоrgante M., Testоlin R. Selective sweep at the Rpv3 lоcus during grapevine breeding fоr dоwny mildew resistance // Theоretical Applied Genetics. – 2012. – Vоl. 124. – P. 277-286.

[21] 21. Riaz S, Boursiquot JM, Dangl GS, Lacombe T, et al. (2013). Identification of mildew resistance in wild and cultivated Central Asian grape germplasm. BMC Plant Biol. 13: 149. https://doi.org/10.1186/1471-2229-13-149.