Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ШАРЫН ӨЗЕНІ ТОҒАЙ ОРМАНДАРЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАБИҒИ ЖАҢАРТУ БОЙЫНША ҚАЖЕТТІ ШАРАЛАР

Талғат Кертешев 1 , Мұрат Шыныбеков 1 , Дархан Акимжанов 1 , Наталья Огарь 2 , Мухимжан Жумаров 3 , Дилшат Нурумов 3

1 КЕАҚ «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті»; 2 «Терра-Природа» ЖШС ; 3 Шарын мемлекеттік ұлттық табиғи паркі

doi.org/10.37884/4-2023/22 Бет. 199-214 Қабылданды 30.10.2023 Жарияланды 06.12.2023

Аңдатпа

Шарын өзені – Ілe өзеннің ең үлкен сағасы болып табылады. Өзен алабының ауданы 7720 км2, ұзындығы 427 км. Өзеннің бастаулары мен оның оң жағалауындағы салалары Кетмен жотасының оңтүстік беткейінде орналасқан. Оның ең көп тараған сол жағалау саласы болып табылатын Қарқара өзені Тескей-Алатау мен Күнгей-Алатаудың солтүстік-шығыс сілемдерінен ағып жатыр. Шарын – әр түрлі биіктік белдеулерінде қардың еруіне байланысты көктемгі-жазғы (сәуір-шілде) су тасқыны ұзаққа созылатын аралас типті өзен. Су ағынының түзілу негізінен су бассейнінің биік және орта таулы белдеуінде болады.

Шарын өзенінің жоғарғы бөлігінде орналасқан Мойнақ су электр станциясы 2012 жылы пайдалануға берілген. Су электр станциясының орнатылуы Шарын өзенінің ағынын өзгертті, нысаннан төмен қарай өскен 5014 га аумақтағы соғды шағанының тоғайына оның әсері бар. Осы шаған тоғайы республикалық маңызы бар табиғи ескерткіш мәртебесіне ие. Мұнда соғды шағанынан басқа терек, тораңғы, қарағаш, бөріқарақат, шырғанақ және т.б. өседі.

 Су ресурстарын басқару бойынша біршама жұмыстар атқарылғанымен, Шарын өзенінің су шаруашылығын басқару жоспары әлі жасалмаған. Зерттеулер шеңберінде 2000-2018 жылдарға динамикада жайылма ормандардың ағымдағы жай-күйіне, өсімдік жамылғысының дәрежесіне және жайылма ылғалдылығының деңгейіне баға берілді.

Қолда бар материалдарды талдау және зерттеу нәтижелері негізінде өзеннің гидрологиялық режимін және соғды шағаны популяциясының негізгі түр ретінде жай-күйін бақылау бойынша шаралар ұсынылып, өсімдіктердің тұрақты дамуына жағдай жасайтын  жайылманың мезгілінде су басуын қамтамасыз ету ұсынылды.

қашықтықтан зондтау, спутниктік сурет, дешифрлеу, Landsat, географиялық ақпараттық жүйе (ГАЖ), спектрлік көрсеткіш, геодеректер базасы, соғды шағаны

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Современное экологическое состояние бассейна озера Балхаш / Под ред. Т.К. Кудекова. – А.: Каганат, 2002. –388 с.
  2. 2. Основные положения организациии ведения лесного хозяйства Алматинской области. – Алматы: ГРКПКазЛесПроект, 2005. – 246с
  3. 3. Огарь Н.П. Растительность долин рек // В кн.: Ботаническая география Казахстана и Средней Азии (в пределах пустынной области). – СПб., 2003. – 424
  4. 4. MODIS Overview [Elektronnyj resurs]: MODIS Vegetation Indices. – Rezhim dostupa:
  5. https://lpdaac.usgs.gov/dataset_discovery/modis (data obrashcheniya: 25.03.2018).
  6. 5. Nouri, Н., Anderson, S., Sutton, P., Beecham, S., Naglere, P., Jarchow, C., Roberts, D.
  7. (2017) NDVI, scale invariance and the modifiable areal unit problem: An assessment of vegetation in the Adelaide Parklands. Science of The Total Environment. Elsevier. Vol. 584–585, 11-18.
  8. 6. Jönsson, A., Eklundh, L., Hellström, M., Bärring, L., Jönsson, P. (2010). Annual changes
  9. in MODIS vegetation indices of Swedish coniferous forests in relation to snow dynamics and tree phenology. Remote Sensing of Environment. Vol. 114, 2719–2730.
  10. 7. Ceccato, P., Flasse, S., Tarantola, S., Jacquemond, S., and Gregoire, J.M. 2001. Detecting vegetation water content using reflectance in the optical domain. Remote Sensing of Environment 77: 22–33.
  11. 8. Мойнакская ГЭС на р. Чарын. Правила эксплуатации Бестюбинского водохранилища. Общая пояснительная записка. ТОО «Казгидро». Алматы 2011. – 76 с.
  12. 9. Мойнакская ГЭС на р.Чарын. Правила эксплуатации контррегулятора. Общая пояснительная записка. ТОО «Казгидро». Алматы 2011. – 60 с.
  13. 10. Национальный атлас Республики Казахстан. Том 1 Природные условия и ресурсы. Алматы, 2006 г. 125 с.
  14. 11. Справочник по климату Казахстана. Раздел 2. Вып. 14. – Алматы, 2004. – 71 с.
  15. 12. Глушков В.Г. Географо-гидрологический метод // Известия ГГИ. – 1993. – № 57-58. – С. 5–10.
  16. 13. Андреянов В.Г. Внутригодовое распределение речного стока. Л.: Гидрометеоиздат, 1960. – 327 с. 43
  17. 14. Пальгов Н.Н. Реки Казахстана. –Алма-Ата: АН Каз ССР, 1959. – 99 с.
  18. 15. Никитина О. Экологический сток и его значение для пресноводных экосистем. Экологический сток в бассейне Амура. – Москва, Россия, 2015. – 97 с.
  19. 16. Шыныбеков М.К., Ахметов Е.М., Сартбаев Ж.Т., Абаева Қ.Т., Борисова Ю.С. Алматы облысы Шарын өзені жағалауындағы соғды шағанының табиғи жаңаруын зерттеу. Ізденістер, нәтижелер.№4, (88) 2020ж. ҚазҰАУ. Алматы. 177-185 б.
  20. 17. Murat K. Shynybekov1 , Kurmankul T. Abayeva1 , Zhandos K. Rakymbekov1 , Andiya T. Serikbayea1 , Faruza A. Toktasinova1,*Study of Natural Regeneration of Sogdian Ash (Fraxinus Sogdiana Bunge) and Silvicultural Measures to Promote it in the Sharyn River Floodplain of Almaty Region. 1Department of Wood Resources and Hunting Maintaining, Kazakh National Agrarian Research UniversityAlmaty, Republic of Kazakhstan. EVERGREEN Joint Journal of Novel Carbon Resource Sciences & Green Asia Strategy, Vol. 10, Issue 02, pp820-829, June 2023

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ШАРЫН ӨЗЕНІ ТОҒАЙ ОРМАНДАРЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАБИҒИ ЖАҢАРТУ БОЙЫНША ҚАЖЕТТІ ШАРАЛАР. Izdenister natigeler. 4 (100) (Dec. 2023), 199–214. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2023/22.
(1)ШАРЫН ӨЗЕНІ ТОҒАЙ ОРМАНДАРЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАБИҒИ ЖАҢАРТУ БОЙЫНША ҚАЖЕТТІ ШАРАЛАР. Izdenister natigeler 2023, No. 4 (100), 199-214. https://doi.org/10.37884/4-2023/22.
ШАРЫН ӨЗЕНІ ТОҒАЙ ОРМАНДАРЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАБИҒИ ЖАҢАРТУ БОЙЫНША ҚАЖЕТТІ ШАРАЛАР. (2023). Izdenister Natigeler, 4 (100), 199-214. https://doi.org/10.37884/4-2023/22
ШАРЫН ӨЗЕНІ ТОҒАЙ ОРМАНДАРЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАБИҒИ ЖАҢАРТУ БОЙЫНША ҚАЖЕТТІ ШАРАЛАР. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (100), p. 199–214, 2023. DOI: 10.37884/4-2023/22. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/430. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ШАРЫН ӨЗЕНІ ТОҒАЙ ОРМАНДАРЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАБИҒИ ЖАҢАРТУ БОЙЫНША ҚАЖЕТТІ ШАРАЛАР”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 4 (100) (December): 199-214. https://doi.org/10.37884/4-2023/22.
“ШАРЫН ӨЗЕНІ ТОҒАЙ ОРМАНДАРЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАБИҒИ ЖАҢАРТУ БОЙЫНША ҚАЖЕТТІ ШАРАЛАР” (2023) Izdenister natigeler, (4 (100), pp. 199–214. doi:10.37884/4-2023/22.
[1]“ШАРЫН ӨЗЕНІ ТОҒАЙ ОРМАНДАРЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАБИҒИ ЖАҢАРТУ БОЙЫНША ҚАЖЕТТІ ШАРАЛАР”, Izdenister natigeler, no. 4 (100), pp. 199–214, Dec. 2023, doi: 10.37884/4-2023/22.
“ШАРЫН ӨЗЕНІ ТОҒАЙ ОРМАНДАРЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАБИҒИ ЖАҢАРТУ БОЙЫНША ҚАЖЕТТІ ШАРАЛАР”. Izdenister Natigeler, no. 4 (100), Dec. 2023, pp. 199-14, https://doi.org/10.37884/4-2023/22.
“ШАРЫН ӨЗЕНІ ТОҒАЙ ОРМАНДАРЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАБИҒИ ЖАҢАРТУ БОЙЫНША ҚАЖЕТТІ ШАРАЛАР”. Izdenister natigeler, no. 4 (100) (December 6, 2023): 199–214. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/430.
1.ШАРЫН ӨЗЕНІ ТОҒАЙ ОРМАНДАРЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАБИҒИ ЖАҢАРТУ БОЙЫНША ҚАЖЕТТІ ШАРАЛАР. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Dec. 6 [cited 2026 Sep. 15];(4 (100):199-214. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/430
1.ШАРЫН ӨЗЕНІ ТОҒАЙ ОРМАНДАРЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНА БАҒА БЕРУ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАБИҒИ ЖАҢАРТУ БОЙЫНША ҚАЖЕТТІ ШАРАЛАР. Izdenister natigeler. 2023;(4 (100):199-214. doi:10.37884/4-2023/22