ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ЖЕМІС АҒАШТАРЫНДАҒЫ АҚ ҰНТАҚ АУРУЫНЫҢ ТАРАЛУЫ МЕН ДАМУЫ, ҚОЗДЫРҒЫШТЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАСЫ

Б.М. Бейсекина*; Б.К. Копжасаров

doi:10.37884/2-2021/12

Аңдатпа

Мақалада Түркістан облысы жағдайында жеміс ағаштарының ақ ұнтақ ауруы қоздырғышының биологиялық ерекшеліктері, аурудың таралуы мен дамуы зерттелді. Ауруға қарсы фунгицидтер қолданылып, олардың биологиялық тиімділіктері туралы мəліметтер келтірілді. Түркістан облысының негізгі жеміс аймақтарының – Темірлан, Қазығұрт, Келес аудандарында орналасқан алма бақтарына маршрутты тексеру жүргізілді. Тексеру жұмыстары жемістің тауарлық пісіп-жетілу кезеңінде фитопатологиядағы және өсімдік қорғаудағы жалпылама қабылданған әдістер бойынша орындалды. Келес ауданы «Абай» шаруақожалығында 2 гектар алма бағын тексеру барысында, алма жапырақтарында ақ ұнтақ ауруының таралуы 60,8%, ал даму деңгейі 38,0% көрсетті. Алма жемістерінде таралуы 44,2 көрсетсе, даму денгейі 25,6% көрсетті. Қазығұрт ауданы «Ерімбетова» шаруақожалығында 3 гектар алма бағын тексеру нәтижесинде ақ ұнтақ ауруының жапырақтарындағы таралуы 63,4%, ал даму деңгейі 42,1% көрсетті. Жемістерінде ақ ұнтақ ауруының таралуы 58,8% көрсетсе, даму денгейі 26,2% құрады. Түркістан облысы Темірлан, Қазығұрт, Келес аудандары шаруақожалықтарында алманың вегетация кезінде ақ ұнтақ ауруына қарсы Топаз 100, к.э., шығу мөлшері гектарына 0,4 л (эталон), байлетон, 25% с.ұ. шығу мөлшері гек-тарына 0,2 кг фунгицидтерімен 3 қайтара; триафол, 25% с.к шығу мөлшері гектарына 0,15л фунгицидтерімен 2 қайтара бүрку жүргізілді: біріншісі - гүл түйіні қызғылттана бастағанда; екіншісі - гүлдеуден кейін; үшіншісі - екінші өңдеуден 10-15 күн өткен соң қолданылады. Алманың ақ ұнтақ ауруына қарсы ең тиімді фунгицид Триафол, 25% с.к 0,15 л/га болды. Биологиялық тиімділігі 97,8%, ал эталон, Топаз 100 к.э 65,3 % құрады. Демек, алманың ақ ұнтағымен күресуде Триафол, 25% с.к фунгициді, өте жоғары тиімділік көрсетті.

ақ ұнтақ, даму деңгейі, әдістер, фунгицид, эталон, саңырауқұлақ, жеміс ағаштары, биологиялық тиімділік, триафол.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Mishurin I.V. Jurnal «Progressivnoe sadovodstvo i ogorodnishestvo», №49 b. 1914 g.
2. Bezruchenok N.N., Budnaya T.N., Narbutovich O.V., Derevinsky A.V. Osnovu selskogo hozyastva: ovoshevodstvo, plodovodstvo: praktikum. Minsk: BGPU, 2008.-58 s.
3. Doroshenko T.N. Ustoishivost plodovyh i dekorativnyh rastenii k temperaturnum stressorom: diagnostika i puti povusheniya: Monografiya / T.N. Doroshenko, N.V. Zakharchuk, D.V. Maksimtsov. – Krosnodar: Kubanskii GAU, 2014. – 174 s.
4. Kairova G.N., Isaev S.I., Urazaeva M.V. Perspective clonal rootstocks of apple trees for the development of intensive horticulture in Kazakhstan. Pomiculture and small fruits culture in Russia. 2018; 52:57-61.
5. Dzhumabaeva Zh.M., Dzhaimurzina A.A., Rvaidarova G.O., Faskhuddinov M.F., Dzhumakhan D.M. Bakteriostidnue svoistva med I stink soderzhashih preparatov k bakterii erwinia amylovora (вurrill), winslow et al., vozbuditelyu ozhoga plodovuh kultur // «Іzdenister, natigeler». - 2017. - №3(76). - С. 286-290.
6. Egorov E.A. Ekologo-ekonomisheskaya effektivnost intensifikastii plodovodstva / E.A. Egorov // naush.tr. GNU SKZNIISiB. – 2013. – Т. 2. – С. 7–21.
7. Beisekina B.M. Turkistan oblusu zhagdaiunda zhemis agashtardun aq untaq auruinun damu erekshelikteri zhane zamanaui fungistidterdi qoldanu tiimdiligi // «Іzdenister, natigeler». - 2020. - №4(88). -C. 206-213.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2021. ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ЖЕМІС АҒАШТАРЫНДАҒЫ АҚ ҰНТАҚ АУРУЫНЫҢ ТАРАЛУЫ МЕН ДАМУЫ, ҚОЗДЫРҒЫШТЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАСЫ. Izdenister natigeler. 2 (90) (Jun. 2021), 112–123. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2021/12.

(1)ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ЖЕМІС АҒАШТАРЫНДАҒЫ АҚ ҰНТАҚ АУРУЫНЫҢ ТАРАЛУЫ МЕН ДАМУЫ, ҚОЗДЫРҒЫШТЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАСЫ. Izdenister natigeler 2021, No. 2 (90), 112-123. https://doi.org/10.37884/2-2021/12.

ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ЖЕМІС АҒАШТАРЫНДАҒЫ АҚ ҰНТАҚ АУРУЫНЫҢ ТАРАЛУЫ МЕН ДАМУЫ, ҚОЗДЫРҒЫШТЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАСЫ. (2021). Izdenister Natigeler, 2 (90), 112-123. https://doi.org/10.37884/2-2021/12

ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ЖЕМІС АҒАШТАРЫНДАҒЫ АҚ ҰНТАҚ АУРУЫНЫҢ ТАРАЛУЫ МЕН ДАМУЫ, ҚОЗДЫРҒЫШТЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАСЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (90), p. 112–123, 2021. DOI: 10.37884/2-2021/12. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/41. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ЖЕМІС АҒАШТАРЫНДАҒЫ АҚ ҰНТАҚ АУРУЫНЫҢ ТАРАЛУЫ МЕН ДАМУЫ, ҚОЗДЫРҒЫШТЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАСЫ”. 2021. Izdenister Natigeler, no. 2 (90) (June): 112-23. https://doi.org/10.37884/2-2021/12.

“ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ЖЕМІС АҒАШТАРЫНДАҒЫ АҚ ҰНТАҚ АУРУЫНЫҢ ТАРАЛУЫ МЕН ДАМУЫ, ҚОЗДЫРҒЫШТЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАСЫ” (2021) Izdenister natigeler, (2 (90), pp. 112–123. doi:10.37884/2-2021/12.

[1]“ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ЖЕМІС АҒАШТАРЫНДАҒЫ АҚ ҰНТАҚ АУРУЫНЫҢ ТАРАЛУЫ МЕН ДАМУЫ, ҚОЗДЫРҒЫШТЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАСЫ”, Izdenister natigeler, no. 2 (90), pp. 112–123, Jun. 2021, doi: 10.37884/2-2021/12.

“ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ЖЕМІС АҒАШТАРЫНДАҒЫ АҚ ҰНТАҚ АУРУЫНЫҢ ТАРАЛУЫ МЕН ДАМУЫ, ҚОЗДЫРҒЫШТЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАСЫ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (90), June 2021, pp. 112-23, https://doi.org/10.37884/2-2021/12.

“ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ЖЕМІС АҒАШТАРЫНДАҒЫ АҚ ҰНТАҚ АУРУЫНЫҢ ТАРАЛУЫ МЕН ДАМУЫ, ҚОЗДЫРҒЫШТЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАСЫ”. Izdenister natigeler, no. 2 (90) (June 30, 2021): 112–123. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/41.

1.ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ЖЕМІС АҒАШТАРЫНДАҒЫ АҚ ҰНТАҚ АУРУЫНЫҢ ТАРАЛУЫ МЕН ДАМУЫ, ҚОЗДЫРҒЫШТЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАСЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2021 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (90):112-23. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/41

1.ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ЖЕМІС АҒАШТАРЫНДАҒЫ АҚ ҰНТАҚ АУРУЫНЫҢ ТАРАЛУЫ МЕН ДАМУЫ, ҚОЗДЫРҒЫШТЫҢ БИОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ЖӘНЕ ХИМИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ШАРАСЫ. Izdenister natigeler. 2021;(2 (90):112-123. doi:10.37884/2-2021/12

[1] 1. Mishurin I.V. Jurnal «Progressivnoe sadovodstvo i ogorodnishestvo», №49 b. 1914 g.

[2] 2. Bezruchenok N.N., Budnaya T.N., Narbutovich O.V., Derevinsky A.V. Osnovu selskogo hozyastva: ovoshevodstvo, plodovodstvo: praktikum. Minsk: BGPU, 2008.-58 s.

[3] 3. Doroshenko T.N. Ustoishivost plodovyh i dekorativnyh rastenii k temperaturnum stressorom: diagnostika i puti povusheniya: Monografiya / T.N. Doroshenko, N.V. Zakharchuk, D.V. Maksimtsov. – Krosnodar: Kubanskii GAU, 2014. – 174 s.

[4] 4. Kairova G.N., Isaev S.I., Urazaeva M.V. Perspective clonal rootstocks of apple trees for the development of intensive horticulture in Kazakhstan. Pomiculture and small fruits culture in Russia. 2018; 52:57-61.

[5] 5. Dzhumabaeva Zh.M., Dzhaimurzina A.A., Rvaidarova G.O., Faskhuddinov M.F., Dzhumakhan D.M. Bakteriostidnue svoistva med I stink soderzhashih preparatov k bakterii erwinia amylovora (вurrill), winslow et al., vozbuditelyu ozhoga plodovuh kultur // «Іzdenister, natigeler». - 2017. - №3(76). - С. 286-290.

[6] 6. Egorov E.A. Ekologo-ekonomisheskaya effektivnost intensifikastii plodovodstva / E.A. Egorov // naush.tr. GNU SKZNIISiB. – 2013. – Т. 2. – С. 7–21.

[7] 7. Beisekina B.M. Turkistan oblusu zhagdaiunda zhemis agashtardun aq untaq auruinun damu erekshelikteri zhane zamanaui fungistidterdi qoldanu tiimdiligi // «Іzdenister, natigeler». - 2020. - №4(88). -C. 206-213.