ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫМЕН ӨСІРІЛГЕН ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ ӨСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

А.С. Сембаева *; Ж. Оспанбаев; С.Б. Кененбаев; К.М. Ержанова

doi:10.37884/1-2021/17

Аңдатпа

Бұл мақалада, еліміздің оңтүстік-шығыс аймағы жағдайында тамшылатып суғару технологиясымен өсірілген жүгері будандарының өсіп-даму ерекшеліктері қарастырылған. Вегетациялық кезеңінде тәжірибе нұсқалары бойынша топырақтағы қоректену элемент-терінің құрамының өзгеруі, тамшылатып суғару жағдайында әртүрлі биологиялық тыңайт-қыштармен өсірілген жүгері будандарының биомассалық салмақтары, будандардың құрыл-ымдық талдауы, фотосинтетикалық қасиеттері мен дәндік жүгері будандарының дәнінің ылғалдылығы және өнімділігі зерттелген. Жүгерінің вегетациялық кезеңі бойынша орташа тәуліктік температура 3160,7°С құрады. Орташа кеш пісетін жүгері буданының Порумбень 458 вегетациялық кезеңде күн энергиясы 1485 МДж/м2 дейін келіп түсті. Нәтижесінде, 151,62 ц/га құрғақ биомассаның жинақталуына әсерін тигізді. Франциялық LG 305.00 буданының вегетациялық кезеңінің ұзақ болуына байланысты күн радиациясының түсуі ең жоғары 1576 МДж/м2 болып 248,76 ц/га құрғақ биологиялық массаны қалыптастыруға мүмкіндік берді. Жүгері егістігінде топырақта жеңіл гидролизденетін азоттың құрамын анықтау оның мөлшері ерте көктемнен бастап вегетацияның ортасына қарай 52 мг/кг-нан 68 мг/кг-ға дейін көтерілгенін және жинауға 59 мг/кг-ға дейін төмендегенін көрсетті. Демек, Вегетация кезінде жеңіл гидролизденетін азот - 52-68 мг/кг, жылжымалы фосфор – 47-57 мг/кг, алмасатын калий-313-386 мг/кг болғанда оңтайлы деп есептеледі, өйткені қоректендіру элементтерінің осындай көрсеткіштері кезінде көрсетілген өнімділік – 9,0-12,9 т/га құрады.

жүгері, будан, тамшылатып суғару, топырақ, ылғалдылық, биомасса, тыңайтқыш, агротехника, фотосинтез.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1.Стратегия «Казахстан-2050». mvd.gov.kz/portal
2.Государственная программа развития агропромышленного комплекса РеспубликиКазахстан на 2017 – 2021 годы. – Астана, 2016 г.
3.Оспанбаев Ж., Калашников П.А., Досжанова А.С., Елназаркызы Р. Использованиевозобновляемой энергии воды для создания самонапорной системы капельного орошения.// Материалы Всемирного конгресса инженеров и ученых «Энергия будущего: инновационные сценарии и методы их реализации WSEC-2017. 19-20 июня 2017, том 2, Астана. – С. 251-258.
4.Suresh Kulkarni. Innovative Technologies for Water Saving in Irrigated Agriculture //International Journal of Water Resources and Arid Environments 1(3): 226-231, 2017.
5.Khattaba N.M., Badrb M.A., El Shenawya E.T., Sharawyc H.H., Shalabyc M.S.Feasibility of Hybrid Renewable Energy Water Pumping System for a Small Farm in Egypt//International Journal of Applied Engineering Research ISSN 0973-4562 Volume 11, Number 11 (2016) pp 7406-7414 © Research India Publications. http://www.ripublication.com
6.Shifrath Y., Narayana P.B., Thirumalasetty S., Narsayah E.L. Desing & Integration ofWind-Solar Hybrid Energy System for Drip Irrigation Pumping Application //International Journal of Modern Engineering Research (IJMER). Vol.2, Issue, 4, July-Aug 2016 pp-2497-2950.http://www.researchgate.net/publication/230669403.
7.Абдикаримова А.К., Ержанова К.М. Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы жағдайындажүгері дақылының өнімділігіне суғару режимінің әсері // «Ізденістер, нәтижелер», 2020. - №2. – Б.216-222.
8.Атакулов Т., Ержанова К., Сманов А., Мамашалиева А. Алматы облысы тау бөктеріжағдайында суғармалы жерлерді тиімді пайдалану жолдары // «Ізденістер, нәтижелер», Алматы, 2019. - №4. – С.102-106.
9.Vassilina T.K., Umbetov A.K., Balgabaev A.M., Zhamangaraeva A.N. Effect of mineraland organic fertilizers on yield of fodder beet in the southeast of Kazakhstan./ «Исследования, результаты». 2019. - №1(81). – С.112-116.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2021. ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫМЕН ӨСІРІЛГЕН ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ ӨСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler. 1 (89) (Mar. 2021), 156–166. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2021/17.

(1)ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫМЕН ӨСІРІЛГЕН ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ ӨСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler 2021, No. 1 (89), 156-166. https://doi.org/10.37884/1-2021/17.

ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫМЕН ӨСІРІЛГЕН ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ ӨСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. (2021). Izdenister Natigeler, 1 (89), 156-166. https://doi.org/10.37884/1-2021/17

ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫМЕН ӨСІРІЛГЕН ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ ӨСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (89), p. 156–166, 2021. DOI: 10.37884/1-2021/17. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/34. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫМЕН ӨСІРІЛГЕН ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ ӨСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. 2021. Izdenister Natigeler, no. 1 (89) (March): 156-66. https://doi.org/10.37884/1-2021/17.

“ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫМЕН ӨСІРІЛГЕН ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ ӨСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ” (2021) Izdenister natigeler, (1 (89), pp. 156–166. doi:10.37884/1-2021/17.

[1]“ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫМЕН ӨСІРІЛГЕН ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ ӨСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 1 (89), pp. 156–166, Mar. 2021, doi: 10.37884/1-2021/17.

“ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫМЕН ӨСІРІЛГЕН ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ ӨСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (89), Mar. 2021, pp. 156-6, https://doi.org/10.37884/1-2021/17.

“ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫМЕН ӨСІРІЛГЕН ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ ӨСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 1 (89) (March 31, 2021): 156–166. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/34.

1.ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫМЕН ӨСІРІЛГЕН ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ ӨСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2021 Mar. 31 [cited 2026 Sep. 15];(1 (89):156-6. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/34

1.ТАМШЫЛАТЫП СУҒАРУ ТЕХНОЛОГИЯСЫМЕН ӨСІРІЛГЕН ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ ӨСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler. 2021;(1 (89):156-166. doi:10.37884/1-2021/17

[1] 1.Стратегия «Казахстан-2050». mvd.gov.kz/portal

[2] 2.Государственная программа развития агропромышленного комплекса РеспубликиКазахстан на 2017 – 2021 годы. – Астана, 2016 г.

[3] 3.Оспанбаев Ж., Калашников П.А., Досжанова А.С., Елназаркызы Р. Использованиевозобновляемой энергии воды для создания самонапорной системы капельного орошения.// Материалы Всемирного конгресса инженеров и ученых «Энергия будущего: инновационные сценарии и методы их реализации WSEC-2017. 19-20 июня 2017, том 2, Астана. – С. 251-258.

[4] 4.Suresh Kulkarni. Innovative Technologies for Water Saving in Irrigated Agriculture //International Journal of Water Resources and Arid Environments 1(3): 226-231, 2017.

[5] 5.Khattaba N.M., Badrb M.A., El Shenawya E.T., Sharawyc H.H., Shalabyc M.S.Feasibility of Hybrid Renewable Energy Water Pumping System for a Small Farm in Egypt//International Journal of Applied Engineering Research ISSN 0973-4562 Volume 11, Number 11 (2016) pp 7406-7414 © Research India Publications. http://www.ripublication.com

[6] 6.Shifrath Y., Narayana P.B., Thirumalasetty S., Narsayah E.L. Desing & Integration ofWind-Solar Hybrid Energy System for Drip Irrigation Pumping Application //International Journal of Modern Engineering Research (IJMER). Vol.2, Issue, 4, July-Aug 2016 pp-2497-2950.http://www.researchgate.net/publication/230669403.

[7] 7.Абдикаримова А.К., Ержанова К.М. Жамбыл облысы, Жамбыл ауданы жағдайындажүгері дақылының өнімділігіне суғару режимінің әсері // «Ізденістер, нәтижелер», 2020. - №2. – Б.216-222.

[8] 8.Атакулов Т., Ержанова К., Сманов А., Мамашалиева А. Алматы облысы тау бөктеріжағдайында суғармалы жерлерді тиімді пайдалану жолдары // «Ізденістер, нәтижелер», Алматы, 2019. - №4. – С.102-106.

[9] 9.Vassilina T.K., Umbetov A.K., Balgabaev A.M., Zhamangaraeva A.N. Effect of mineraland organic fertilizers on yield of fodder beet in the southeast of Kazakhstan./ «Исследования, результаты». 2019. - №1(81). – С.112-116.