Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АГРАРЛЫҚ-ӨНЕРКӘСІПТІК КЕШЕН ЭКОНОМИКАСЫ

ТАМАҚ ӨНЕРКӘСІБІ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСІНЕ ИННОВАЦИЯНЫҢ ӘСЕРІ

Жадыра Мухаметжанова 1 , Асима Дауренбекова 2 , Мадина Каримова 3 , Гульфира Жолдасова 4 , Жанар Мухаметжанова 5

1 Университет Нархоз; 2 Тұран Университеті; 3 Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті; 4 Абай атындағы Казақ ұлттық педагогикалық университеті; 5 Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті

doi.org/10.37884/2-2023/42 Бет. 423-434 Қабылданды 13.04.2023 Жарияланды 29.06.2023

Аңдатпа

Мақалада Қазақстандағы тамақ өнеркәсібі кәсіпорындарындағы инновациялардың (өндірістік, процесстік, ұйымдастырушылық, маркетингтік) еңбек өнімділігіне әсері қарастырылған. Жалпы елімізде тамақ өнеркәсібінің кәсіпорындарында инновация мен кәсіпорын өндірісі арасындағы байланысқа жеткіліксіз көңіл бөлінген.

Зерттеу және талдау кезінде пайдаланылған деректер Бизнес ортасы мен кәсіпорынның тиімділігіне сауалнамадан (BEEPS V) және Еуропалық қайта құру және даму банкінен  алынған. Сондай-ақ 2016-2018 жылдарға арналған Қазақстанның тамақ өнеркәсібінің шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері арасында жүргізілген сауалнама нәтижелері назарға алынды.

Мақалада заманауи аналитикалық зерттеу әдістері, оның ішінде эконометрикалық және статистикалық әдістер, алынған нәтижелерді талдау және салыстыру әдістері қолданылады. Мақалада эконометрикалық талдау, модельдеу және бағалау нәтижелері қарастырылды. Қазақстандағы тамақ өнеркәсібінің шағын және орта кәсіпорындарының (ШОК) өнімділігіне инновацияның, инвестицияның, сондай-ақ ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстардың (ҒЗТКЖ) оң әсері анықталды.

Gretl бағдарламасы арқылы құрылған эконометриялық модель негізінде инновациялар (өнімдік және процесстік) ішкі шығындар ҒЗТКЖ-ға, патенттерге және фирма көлеміне оң әсер етеді. Сонымен қатар, фирманың көлеміне оң (әлсіз) әсер ететін инновациялар (ұйымдастырушылық және маркетингтік) анықталды.

Е­лімізде и­нновациялық б­елсенділік д­еңгейін а­рттыру ү­шін т­амақ ө­неркәсібі к­әсіпорындары ө­з қ­ызметін ж­аңа н­емесе ж­етілдірілген ө­німдерді ш­ығаруды к­еңейтуге,  ж­аңа т­ехнологияларды қ­олдану а­рқылы н­арықта б­әсекеге қ­абілетті ж­оғары с­апалы ө­нім ө­ндіруге  б­ағытталуы қ­ажет.

Түйін сөздер: инновация, еңбек өнімділігі, инновациялық белсенділік, тамақ өнеркәсібі, ҒЗТКЖ, инвестиция, шағын және орта кәсіпкерлік, эконометрикалық модель

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 Мухаметжанова Ж.С. Экономический анализ инновационной деятельности предприятий Казахстана // Современные исследования основных направлений гуманитарных и естественных наук: материалы международной научно-практической конференции / Под редакцией Насредтинова И.Т. Казань: Изд-во «Печать сервис XXI век», 2017. С. 684-687.
  2. 2 Hall B. H., Lotti F. & Mairesse J. Innovation and Productivity in SMEs: Empirical Evidence for Italy // Small Business Economics. 2009. Vol. 33. P. 13-33.
  3. 3 Mukhametzhanova Z. S, Daurenbekova A.N., Zhanibekova G.K., Syzdykova K.S. & Kaliakparova G. Evaluation of influence of innovation on enterprise productivity // Space and Culture. 2019. Vol. 7(1). P.186-193. Doi.org/10.20896/saci.v7i1.527
  4. 4 Hoffman K., Parejo M., Bessant J. & Perren L. Small firms, R&D, technology and innovation in the UK: A literature review // Technovation. 1998. Vol. 18(1). P. 39–55.
  5. 5 Griffith R., Huergo E., Mairesse J. & Peters B. Innovation and productivity across four European countries. Oxford Review of Economic Policy. 2006. Vol. 22(4). P. 483–498.
  6. 6 Hall B. H. Innovation and Productivity // Working Paper. 2011. No.17178 URL: http://www.nber.org/papers/w17178 (дата обращения: 16.06.2018)
  7. 7 Hadhri W., Arvanitis R. & M’Henni H. Determinants of innovation activities in small and open economies: the Lebanese business sector // Journal of Innovation Economics & Management. 2016. Vol. 3 (21). P. 77-107.
  8. 8 Parisi M. L., Schiantarelli F. & Sembenelli A. Productivity innovation and R&D: Micro evidence for Italy. European Economic Review. 2006. Vol. 50. P. 2037–2061.
  9. 9 Jaroslav B., Ashiqur R., Twyeafur R. & Jaroslav S. Financial Constraints on Innovative SMEs: Empirical Evidence from the Visegrad Countries // Ekonomika-Engineering Economics. 2017. Vol. 28(5). P. 552–563.
  10. 10 Acs Z. J., Audretsch D. B. Innovation in large and small firms: An empirical analysis // American Economic Review. 1988. Vol. 78(4). P. 678–690.
  11. 11 Sandven T. Typologies of Innovation in Small and Medium Sized Enterprises in Norway // STEP Project Group, Oslo. 1996. Vol. 0155. P.1-66.
  12. 12 Куфель Т. Эконометрика / Решение задач с применением пакета программ GRETL: пер.с.польск. И.Д. Рудинского. М.: Горячая линия-Телеком, 2007. 200 с.
  13. 13 Елисеева И.И. Эконометрика. М.: Финансы и статистика, 2005. 576 с.
  14. 14 Доугерти К. Введение в эконометрику / Учебник: пер. с англ. 2-е изд. М.: ИНФРА-М, 2007. 432 с.
  15. 15 Muratova R.A., Mukhametzhanova Zh.S., Kurbanova K.A. & Mukhametzhanova Zh.S. Prospects of industrial and innovative development of the economy of Kazakhstan in modern conditions // Bulletin of the Karaganda University. Economy Series. 2020. Vol. 4(100). P. 104-113.
  16. 16 Қалықова Б.Б., Саяпил Ә. Ұлттық экономиканы дамытудағы шағын және орта бизнестің маңызы // Ізденістер, нәтижелер. 2018. № 1(77). Б. 336-340.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ТАМАҚ ӨНЕРКӘСІБІ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСІНЕ ИННОВАЦИЯНЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2 (98) (Jun. 2023), 423–434. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2023/42.
(1)ТАМАҚ ӨНЕРКӘСІБІ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСІНЕ ИННОВАЦИЯНЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler 2023, No. 2 (98), 423-434. https://doi.org/10.37884/2-2023/42.
ТАМАҚ ӨНЕРКӘСІБІ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСІНЕ ИННОВАЦИЯНЫҢ ӘСЕРІ. (2023). Izdenister Natigeler, 2 (98), 423-434. https://doi.org/10.37884/2-2023/42
ТАМАҚ ӨНЕРКӘСІБІ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСІНЕ ИННОВАЦИЯНЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (98), p. 423–434, 2023. DOI: 10.37884/2-2023/42. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/300. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ТАМАҚ ӨНЕРКӘСІБІ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСІНЕ ИННОВАЦИЯНЫҢ ӘСЕРІ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 2 (98) (June): 423-34. https://doi.org/10.37884/2-2023/42.
“ТАМАҚ ӨНЕРКӘСІБІ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСІНЕ ИННОВАЦИЯНЫҢ ӘСЕРІ” (2023) Izdenister natigeler, (2 (98), pp. 423–434. doi:10.37884/2-2023/42.
[1]“ТАМАҚ ӨНЕРКӘСІБІ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСІНЕ ИННОВАЦИЯНЫҢ ӘСЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (98), pp. 423–434, Jun. 2023, doi: 10.37884/2-2023/42.
“ТАМАҚ ӨНЕРКӘСІБІ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСІНЕ ИННОВАЦИЯНЫҢ ӘСЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (98), June 2023, pp. 423-34, https://doi.org/10.37884/2-2023/42.
“ТАМАҚ ӨНЕРКӘСІБІ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСІНЕ ИННОВАЦИЯНЫҢ ӘСЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (98) (June 29, 2023): 423–434. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/300.
1.ТАМАҚ ӨНЕРКӘСІБІ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСІНЕ ИННОВАЦИЯНЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (98):423-34. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/300
1.ТАМАҚ ӨНЕРКӘСІБІ КӘСІПОРЫНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСІНЕ ИННОВАЦИЯНЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2023;(2 (98):423-434. doi:10.37884/2-2023/42