ӘРТҮРЛІ ГЕНОТИПТІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЗЫЛАРДЫҢ ӨСІП-ДАМУЫ ЖӘНЕ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ

Ляззат Муканова; Тулеухан  Садықұлов; Шолпан  Адылканова; Нұрлан Малмаков

doi:10.37884/2-2023/06

Аңдатпа

. Етті-майлы бағыттағы құйрықты қойлар Қазақстанның мал шаруашылығының тарихында ежелден қалыптасқан жетекші салаларының бірі. Отандық құйрықты қойлар популяциясының ішінде халық селекциясымен шығарылған еділбай тұқымы ерекше назар аударуға тұрарлық. Еділбай тұқымы гиссар қойы сияқты (Тәджікстанда шығарылған) – жыл бойы жайылымдық ұстау жағдайында тез жетілу және етті-майлы өнімділігі бойынша әлемдік қой шаруашылығында бар тұқымдардың ішінде алғашқы орындардың бірін алады. Сондықтан бұл қойларды басқа тұқымдармен шағылыстыру қауіпті – жоғарыда айтқан ең басты селекциялық белгінің төмендеуіне алып келеді. Тек бұл қой тұқымдарын өзара бір-бірімен шағылыстыру әрқайсысына оң нәтиже бере алады.Осы тұрғыда еділбай қойының тез өсіп-жетілгіштігін және етті-майлы өнімділіктерін арттыру мақсатында осы қой тұқымының саулықтарын гиссар қошқарымен шағылыстыру бойынша жүргізілген зерттеу үлкен қызығушылық тудырып, негізгі зерттеу жұмысының жаңалығы болып табылады.Алынған ұрпақтың туғанда және 4 айлығында, яғни енесінен бөлген кезде тірі салмағын және сыртқы дене бітімінің экстерьерлік өлшемдерін зерттедік, сонымен қатар 4 айлық еркек қозылардың ет-май өнімін зерттеу мақсатында бақылау сойыс жұмысын жүргіздік. Будан еркек және ұрғашы қозылар 4 айлық кезінде өздерінің таза тұқымды (бақылау топ) құрдастарынан –тірілей салмағы бойынша 3,6 және 5,5 кг-ға, ал сойыс салмағы бойынша 2,0 кг-ға асып түсетіні анықталды.

қой шаруашылығы, тұқым, еділбай, гиссар, қолдан ұрықтандыру, дене индексі, экстерьер, сойыс

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Садыкұлов Т.С. Ауыл шаруашылық малдарын өсіру. – Алматы: Телеарна, 2003. 375 б.
2. Канапин К.К. Методы совершенствование едильбайских и казахских грубошерстных курдючных овец. В кн.: «Едилбайская овца». – Алматы, 2017. 136-138 с.
3. Gorlov I.F., Slozhenkina M.I., Shakhbazova O.P. Meat productivity and interior features of the different genotypes of the rams Edilbaev breed IOP Conference Series: Earth and Environmental Science / 3rd International Conference on Agribusiness, Environmental Engineering and Biotechnologies, AGRITECH-III, 2020
4. Liu, Ting / Early feeding strategies in lambs affect rumen development and growth performance, with advantages persisting for two weeks after the transition to fattening diets Frontiers in Veterinary Science Тоm 928 July 2022
5. Садыкулов Т., Адылканова Ш.Р. Перспективы развития отечественных мясо-сальных курдючных пород овец.//– Тр. XII межд. Научно-практ. Конф.: «Аграрная наука – сельскохозяйственному производству Казахстана, Сибири и Монголии», Т.II. Шымкент, 2009. С. 217-220
6. Садыкұлов Т.C., Смагулов Д.Б., Адылканова Ш.Р. Әртүрлі генотипті қылшық жүнді құйрықты қой төлдерінің өсуі және дамуы.// Қазақстанның ауылшаруашылығы ғылымдарының хабаршысы. – Алматы: Бастау, 2018. №1.– 71-76 б.
7. Плохинский Н.А. Тұқым қуалаушылық. – СО АН СССР, 1999, - 196 б.
8. Бегімқұл Б.К. Биометрия – Алматы: Нұр Принт, 2017. -347 б.
9. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/issue/view/3/8 №4 (88) 2020.
10. Осипов В.А. Әртүрлі конституциональды типті гиссар қойының биологиялық және шаруашылық ерекшеліктері: Алматы, Нұр Принт, 20016.– 26 б.
11. Садыкулов Т., Ким Г., Адылканова Ш. Проблемы использования генофонда мясо-сально-курдючных пород в отечественном овцеводстве.//– Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана, №7. Алматы: Бастау, 2000
12. Мырзабеков С., Ерохин А. Овцеводство Казахстана. Алматы, 2005.–305 с.
13. Садыкулов Т., Адылканова Ш. Генетико-селекционные аспекты совершенствования курдючных овец разных генотипов.//- Межд. Научно-практ. Конф.: «Животноводство и ветеринария в ХХ веке». Семей, 2002.– C. 36-38
14. Канапин К., Ахатов А. Курдючные грубошерстные овцы Казахстана. Алматы, 2000.–196 с.
15. Садыкулов Т., Смагулов Д., Адылканова Ш. Рост и развитие молодняка грубошерстных курдючных овец разных генотипов.//- Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана, №1. Алматы: Бастау, 2014.– С. 71-76

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ӘРТҮРЛІ ГЕНОТИПТІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЗЫЛАРДЫҢ ӨСІП-ДАМУЫ ЖӘНЕ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2 (98) (Jun. 2023), 60–68. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2023/06.

(1)ӘРТҮРЛІ ГЕНОТИПТІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЗЫЛАРДЫҢ ӨСІП-ДАМУЫ ЖӘНЕ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2023, No. 2 (98), 60-68. https://doi.org/10.37884/2-2023/06.

ӘРТҮРЛІ ГЕНОТИПТІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЗЫЛАРДЫҢ ӨСІП-ДАМУЫ ЖӘНЕ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ. (2023). Izdenister Natigeler, 2 (98), 60-68. https://doi.org/10.37884/2-2023/06

ӘРТҮРЛІ ГЕНОТИПТІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЗЫЛАРДЫҢ ӨСІП-ДАМУЫ ЖӘНЕ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (98), p. 60–68, 2023. DOI: 10.37884/2-2023/06. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/255. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ӘРТҮРЛІ ГЕНОТИПТІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЗЫЛАРДЫҢ ӨСІП-ДАМУЫ ЖӘНЕ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 2 (98) (June): 60-68. https://doi.org/10.37884/2-2023/06.

“ӘРТҮРЛІ ГЕНОТИПТІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЗЫЛАРДЫҢ ӨСІП-ДАМУЫ ЖӘНЕ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ” (2023) Izdenister natigeler, (2 (98), pp. 60–68. doi:10.37884/2-2023/06.

[1]“ӘРТҮРЛІ ГЕНОТИПТІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЗЫЛАРДЫҢ ӨСІП-ДАМУЫ ЖӘНЕ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (98), pp. 60–68, Jun. 2023, doi: 10.37884/2-2023/06.

“ӘРТҮРЛІ ГЕНОТИПТІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЗЫЛАРДЫҢ ӨСІП-ДАМУЫ ЖӘНЕ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (98), June 2023, pp. 60-68, https://doi.org/10.37884/2-2023/06.

“ӘРТҮРЛІ ГЕНОТИПТІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЗЫЛАРДЫҢ ӨСІП-ДАМУЫ ЖӘНЕ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (98) (June 29, 2023): 60–68. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/255.

1.ӘРТҮРЛІ ГЕНОТИПТІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЗЫЛАРДЫҢ ӨСІП-ДАМУЫ ЖӘНЕ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (98):60-8. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/255

1.ӘРТҮРЛІ ГЕНОТИПТІ ҚҰЙРЫҚТЫ ҚОЗЫЛАРДЫҢ ӨСІП-ДАМУЫ ЖӘНЕ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2023;(2 (98):60-68. doi:10.37884/2-2023/06

[1] 1. Садыкұлов Т.С. Ауыл шаруашылық малдарын өсіру. – Алматы: Телеарна, 2003. 375 б.

[2] 2. Канапин К.К. Методы совершенствование едильбайских и казахских грубошерстных курдючных овец. В кн.: «Едилбайская овца». – Алматы, 2017. 136-138 с.

[3] 3. Gorlov I.F., Slozhenkina M.I., Shakhbazova O.P. Meat productivity and interior features of the different genotypes of the rams Edilbaev breed IOP Conference Series: Earth and Environmental Science / 3rd International Conference on Agribusiness, Environmental Engineering and Biotechnologies, AGRITECH-III, 2020

[4] 4. Liu, Ting / Early feeding strategies in lambs affect rumen development and growth performance, with advantages persisting for two weeks after the transition to fattening diets Frontiers in Veterinary Science Тоm 928 July 2022

[5] 5. Садыкулов Т., Адылканова Ш.Р. Перспективы развития отечественных мясо-сальных курдючных пород овец.//– Тр. XII межд. Научно-практ. Конф.: «Аграрная наука – сельскохозяйственному производству Казахстана, Сибири и Монголии», Т.II. Шымкент, 2009. С. 217-220

[6] 6. Садыкұлов Т.C., Смагулов Д.Б., Адылканова Ш.Р. Әртүрлі генотипті қылшық жүнді құйрықты қой төлдерінің өсуі және дамуы.// Қазақстанның ауылшаруашылығы ғылымдарының хабаршысы. – Алматы: Бастау, 2018. №1.– 71-76 б.

[7] 7. Плохинский Н.А. Тұқым қуалаушылық. – СО АН СССР, 1999, - 196 б.

[8] 8. Бегімқұл Б.К. Биометрия – Алматы: Нұр Принт, 2017. -347 б.

[9] 9. https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/issue/view/3/8 №4 (88) 2020.

[10] 10. Осипов В.А. Әртүрлі конституциональды типті гиссар қойының биологиялық және шаруашылық ерекшеліктері: Алматы, Нұр Принт, 20016.– 26 б.

[11] 11. Садыкулов Т., Ким Г., Адылканова Ш. Проблемы использования генофонда мясо-сально-курдючных пород в отечественном овцеводстве.//– Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана, №7. Алматы: Бастау, 2000

[12] 12. Мырзабеков С., Ерохин А. Овцеводство Казахстана. Алматы, 2005.–305 с.

[13] 13. Садыкулов Т., Адылканова Ш. Генетико-селекционные аспекты совершенствования курдючных овец разных генотипов.//- Межд. Научно-практ. Конф.: «Животноводство и ветеринария в ХХ веке». Семей, 2002.– C. 36-38

[14] 14. Канапин К., Ахатов А. Курдючные грубошерстные овцы Казахстана. Алматы, 2000.–196 с.

[15] 15. Садыкулов Т., Смагулов Д., Адылканова Ш. Рост и развитие молодняка грубошерстных курдючных овец разных генотипов.//- Вестник сельскохозяйственной науки Казахстана, №1. Алматы: Бастау, 2014.– С. 71-76