Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

БҰРМАЛЫ СҮЗГІШ СУ АЛҒЫШ: ҚҰРЫЛЫМЫ, ЖҰМЫСЫ ЖӘНЕ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР НӘТИЖЕЛЕРІ

Кудайберген Бейсембин 1 , Гульмира Койшибаева 1 , Шерхан Узенбеков 1 , Құрманбек Жанымхан 2 , Ербол Саркынов 2 , Жандос Жумагулов 2

1 Қазақ ұлттық су шаруашылығы және ирригация университеті; 2 "Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті" КеАҚ

doi.org/10.37884/4-2025/38 Бет. 364-373 Қабылданды 02.10.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Мақалада тоғансыз бүйірлік су алғыштың жаңа үлгісі ретінде ұсынылып отырған бұрмалы сүзгіш су алғыш құрылымының құрылымы, жұмыс істеу қағидаты және зертханалық жағдайда жүргізілген тәжірибелік зерттеулердің нәтижелері қарастырылады. Бұл су алғыш құрылым өзен ағысының табиғи жағдайларына әсер етпей, қажетті су көлемін сүзгіш дамба арқылы каналға өткізуге мүмкіндік береді. Құрылымның артықшылығы – өзен суымен бірге келетін құм-тас шөгінділерінің су алғыш арнаға түсуін азайтуы. Ұсынылған сүзбелі дамба ірі тастар мен темірбетон торкөздерінен жасалып, өзен жағалауының бөлігі ретінде орналастырылады. Су тазартқыш құрылым өздігінен тазаланатын резервуармен және қақпалы реттегішпен жабдықталған. Су дамба арқылы сүзіліп, сүзу кезінде шөгінділерден тазартылады да, резервуарға жиналып, кейін қақпа арқылы су алғыш каналға бағытталады. Құрылым Қарасу өзеніндегі каналдың иілген жағалауында орналасқан, бұл оның гидравликалық тиімділігін арттырып, ағын жылдамдығын тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Жұмыста сүзбелі дамбаның су тазалау, балық қорғау және шөгінділерден қорғану функциялары қарастырылып, зертханалық зерттеу нәтижелері графиктермен берілген. Бұл су алғыш типі экологиялық тұрғыдан тиімді және практикалық тұрғыдан қолдануға қолайлы шешім ретінде бағаланады.

Бұрылмалы сүзгіш су алғыш Су алу құрылымы Сүзбелі дамба Шөгінділерді азайту Тоғансыз су алу Бүйірлік су алғыш Экологиялық қауіпсіздік Су тазалау Балық қорғау Лабораториялық зерттеу

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. [1] Юсупов Ж.Е., Яковлев А.А., Саркынов Е.С., Зулпыхаров Б.А., Аманов Н.А.Обоснование технологии подъёма воды из водотоков с использованием усовершенствованного гидротаранного насосного устройства// Устойчивое развитие: региональные аспекты: Сборник материалов Х1 Международной научно-практической конференции молодых учёных. Брест, 24-26 апреля 2019г.-С.292-295 https://rep.bstu.by/bitstream/handle/data/7008/292-295.pdf?sequence=1
  2. [2] Zh.Yusupov, A.A. Yakovlev, E.S. Sarkynov, B.A.Zulpykharov Results of using the hudro-impakt metrohod of water lifting from watercourses. ICECAE 2020. Conf.Series: Earth and Environmental Science614 (2020)012023 doi: 10.1088/1755-1315/614/1/012023 – 2020 - Vol.11- Sci.614012023. https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1755-1315/614/1/012023
  3. [3] Сарқынов, Е., Яковлев, А., Трофимов, Г., Жакупова, Ж., Рыскулбекова , Л., Жанымхан , Қ., & Юсупов , Ж. (2024). ЖАЙЫЛЫМДАРДЫ СУЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЖЕРДІ СУАРУ ҮШІН СУ ЭНЕРГИЯСЫНАН ЖЕТЕГІ БАР СУ АҒЫНДАРЫНАН СУДЫ КӨТЕРУГЕ АРНАЛҒАН СОРҒЫ ҚОНДЫРҒЫЛАРЫНЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН АЙҚЫНДАУ ЖӨНІНДЕГІ ЕСЕП. Izdenister Natigeler, (3(103). https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/645
  4. [4] M. Mirdadayev, А. Basmanov, N. Balgabayev, B. Amanbayeva, A. Duisenkhan; RESEARCH OF HYDROGEOLOGICAL CONDITIONS AND ENERGY PARAMETERS OF ZONAL IRRIGATED SOILS WHEN OPTIMIZING ENERGY-EFFICIENT RECLAMATION TECHNOLOGIES IN THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN. NEWS of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan SERIES OF GEOLOGY AND TECHNICAL SCIENCES https://doi.org/10.32014/2518-170X.222
  5. [5] Ustabaev T, Mirdadayev M., Balgabaev N., Kudaibergenova I., Amanbayeva B. Research of the geological conditions of the pasture territories of the Zhambyl region for the purpose of desalination mineralized groundwater., NEWS of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan SERIES OF GEOLOGY AND TECHNICAL SCIENCES ISSN 2224-5278 Volume 4, Number 454 (2022), 227-239 https://doi.org/10.32014/2022.2518-170X.212
  6. [6] Zhuzbay K., Kulyash A., Galimzhan K. Study of the process of erosion of a micro hydroelectric power plant (hpp) turbines in the form of a hydrocyclone Periodico Tche Quimica, 2020, 17(36), p. 527–541 DOI: 10.52571/PTQ.v17.n36.2020.542_Periodico36_pgs_527_541.pdf
  7. [7] Zhurinov M., Kassymbekov Zh., Dyussembekova N., Siemens E., Kassymbekov G. Testing of the prototype of mini-hydro power plants of hydrocyclone type in production conditions News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan, Series of Geology and Technical Sciences, 2020, 1(439), p.48–55 http://www.geolog-technical.kz/images/pdf/20211/91-97.pdf
  8. [8] Evangelista, Stefania, Giuseppe Tortora, and Giacomo Viccione. 2023. "Experimental and Numerical CFD Modelling of the Hydrodynamic Effects Induced by a Ram Pump Waste Valve" Sustainability 15, no. 17: 13104. https://doi.org/10.3390/su151713104
  9. [9] El-Bayoumi, M., Abouel-Fotouh, A. M., Berry, A. E. (2023). LAB-SCALE SYSTEM FOR SMALL RAM PUMP’S TESTING AND PERFORMANCE EVALUATION. Frontiers in Heat and Mass Transfer, 20(1), 1–6. https://doi.org/10.5098/hmt.20.8
  10. [10] Brekke Hermod (2002) Design of hydraulic machinery working in sand laden water. Abrasive erosion and corrosion of hydraulic machinery, London. https://doi.org/10.1142/9781848160026_0004
  11. [11] Bergeron S.Y., Vu T.C., Vincent A.P. (2002) Silt erosion in hydraulic turbines: The need for real-time numerical simulations 10.1177/003754970007400201.
  12. [12] Buła, D.; Grabowski, D.; Lange, A.; Maciążek, M.; Pasko, M. Long- and Short-Term Comparative Analysis of Renewable Energy Sources. Energies 2020, 13, 3610. https://doi.org/10.3390/en13143610
  13. [13] Guan, X.; Jiang, P.; Meng, Y.; Qin, H.; Lv, H. Study on Production, Domestic and Ecological Benefits of Reservoir Water Supply Based on Emergy Analysis. Processes 2020, 8, 1435. https://doi.org/10.3390/pr8111435

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. БҰРМАЛЫ СҮЗГІШ СУ АЛҒЫШ: ҚҰРЫЛЫМЫ, ЖҰМЫСЫ ЖӘНЕ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР НӘТИЖЕЛЕРІ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 364–373. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/38.
(1)БҰРМАЛЫ СҮЗГІШ СУ АЛҒЫШ: ҚҰРЫЛЫМЫ, ЖҰМЫСЫ ЖӘНЕ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР НӘТИЖЕЛЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 364-373. https://doi.org/10.37884/4-2025/38.
БҰРМАЛЫ СҮЗГІШ СУ АЛҒЫШ: ҚҰРЫЛЫМЫ, ЖҰМЫСЫ ЖӘНЕ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР НӘТИЖЕЛЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 364-373. https://doi.org/10.37884/4-2025/38
БҰРМАЛЫ СҮЗГІШ СУ АЛҒЫШ: ҚҰРЫЛЫМЫ, ЖҰМЫСЫ ЖӘНЕ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР НӘТИЖЕЛЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 364–373, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/38. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1119. Acesso em: 15 sep. 2026.
“БҰРМАЛЫ СҮЗГІШ СУ АЛҒЫШ: ҚҰРЫЛЫМЫ, ЖҰМЫСЫ ЖӘНЕ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР НӘТИЖЕЛЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 364-73. https://doi.org/10.37884/4-2025/38.
“БҰРМАЛЫ СҮЗГІШ СУ АЛҒЫШ: ҚҰРЫЛЫМЫ, ЖҰМЫСЫ ЖӘНЕ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР НӘТИЖЕЛЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 364–373. doi:10.37884/4-2025/38.
[1]“БҰРМАЛЫ СҮЗГІШ СУ АЛҒЫШ: ҚҰРЫЛЫМЫ, ЖҰМЫСЫ ЖӘНЕ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР НӘТИЖЕЛЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 364–373, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/38.
“БҰРМАЛЫ СҮЗГІШ СУ АЛҒЫШ: ҚҰРЫЛЫМЫ, ЖҰМЫСЫ ЖӘНЕ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР НӘТИЖЕЛЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 364-73, https://doi.org/10.37884/4-2025/38.
“БҰРМАЛЫ СҮЗГІШ СУ АЛҒЫШ: ҚҰРЫЛЫМЫ, ЖҰМЫСЫ ЖӘНЕ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР НӘТИЖЕЛЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 364–373. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1119.
1.БҰРМАЛЫ СҮЗГІШ СУ АЛҒЫШ: ҚҰРЫЛЫМЫ, ЖҰМЫСЫ ЖӘНЕ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР НӘТИЖЕЛЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):364-73. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1119
1.БҰРМАЛЫ СҮЗГІШ СУ АЛҒЫШ: ҚҰРЫЛЫМЫ, ЖҰМЫСЫ ЖӘНЕ ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР НӘТИЖЕЛЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):364-373. doi:10.37884/4-2025/38