Аңдатпа
Алма ағашы Қазақстан Республикасында негізгі жеміс дақылы. Халықты жыл бойы жеткілікті мөлшерде жемістермен қамтамасыз ету маңызды міндет болып табылады. Жеміс өнімдерінің сапасы мен санын арттыру жолдарының бірі аурулар мен зиянкестерден қорғау жүйесін жетілдіру болып табылады. Химиялық препараттарды қолданудың жыл сайынғы өсуі қоршаған ортаға теріс әсер етеді. Агроценоздағы экологиялық тепе-теңдіктің бұзылуы, төзімді ұрпақтардың пайда болуы туралы мәселе туындайды, бұл күресу санының артуына немесе препараттың дозасының жоғарылауына әкеледі. Қазіргі кездегі бақшаны қорғауда зиянды организмдерді белсенді түрде күресу басым, бұл қоршаған ортаға қауіпті, сонымен қатар қорғаныс шараларының шығындары азаяды. Сондықтан өсімдіктердің зиянды заттармен зақымдануының белгілі бір деңгейінде олармен күресу құралдарын қолдану қаншалықты орынды екенін білу маңызды. Әрине, зиянды организмдер келтіргенге дейін егіннің ықтимал шығындарының санын болжауға болады. Ол үшін зиянкестерді анықтау және есепке алу жүргізіледі. Алма жеміс жемірі бүкіл әлем бойынша 62 миллиард доллардан асатын жыл сайынғы шығынды тудырады. Еуропалық Одақта, Түркияда, АҚШ-та азинфосметилмен бүркуге тыйым салынады. Сондықтан биоагенттерді қолдану арқылы зиянкеспен күресу перспективалары талқыланады. Химиялық заттарды бақылаусыз қолдану кейбір пайдалы жәндіктердің жойылуына, бақтардағы қоректік тізбектердің бұзылуына әкелуі мүмкін.
Химиялық қорғаудың балама әдісі - бақшаны қорғаудың биологиялық жүйесін қолдану.
Алма жеміс жемірімен күресудің перспективалық әдісі гранулез вирустарын биоагент ретінде қолдану болып табылады, өйткені бұл микроорганизмдер пайдалы энтомофауна мен қоршаған ортаға теріс әсер етпейді. Қазақстанның оңтүстік-шығысында алма жеміс жемірінің дамуының биологиялық ерекшеліктерін және зияндылығын зерттеу негізінде зиянкеспен күресте қорғау іс-шараларын жүргізудің оңтайлы мерзімдері белгіленді. Жүргізілген зерттеулер нәтижесінде алма жеміс жемірімен (Cydia pomonella) күресте Вайрософт МС СР 4, с.к. жаңа препаратының жеткілікті жоғары биологиялық тиімділігі анықталды.
01 Кіріспе
Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.
02 Әдебиеттер тізімі
- 1.Asım Gümüşsoy,Ebubekir Yüksel, Göksel Özer,Mustafa İmren, Ramazan Canhilal ,Mohammed Amer. Identification and Biocontrol Potential of Entomopathogenic Nematodes and Their Endosymbiotic Bacteria in Apple Orchards against the Codling Moth, Cydia pomonella (L.) (Lepidoptera: Tortricidae) Insects 2022, 13(12) – P. 108 https://doi.org/10.3390/insects13121085
- 2.Maciej A. Pszczolkowski Prospects of Codling Moth Management on Apples with Botanical Antifeedants and Repellents Agriculture 2023, 13 – Р. 311. https://doi.org/10.3390/agriculture13020311
- 3.Fritsch, E., Undorf-Spahn, K., Kienzle, J., Zimmer, J., Benduhn, B., Adolphi, C., Zebitz, C.P.W., Jehle, J.A.Virulence management of codling moth resistance to Cydia pomonella granulovirus (CpGV) in organic fruit growing in Germany. Proceedings of the 20th International Conference on Organic Fruit-Growing, 2022.02.21-23. Ed. FOEKO e.V. 2022:Р–159-161 https://www.ecofruit.net/wp-content/uploads/2022/02/159_161_NN28-Short
- 4.Significance and interpretation of molecular diagnostics for insecticide resistance management of agricultural pests// T.Van Leeuwen, W.Dermauw, K. Mavridis, et al //Current Opinion in Insect Science. 2020 Vol.39 P–69-76. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32361620/
- 5.Назранов Х.М.,Ситников В. Н.,Бесланеев Б.Б и др. Биологизация интегрированной системы защиты плодового сада для повышения супрессивности почвенного биоценоза// Международный сельскохозяйственный журнал 2023 том 66 №2 (392) . 180-183с. https://cyberleninka.ru/article/n/biologizatsiya-integrirovannoy-sistemy-zaschity-plodovogo-sada-dlya-povysheniya-supressivnosti-pochvennogo-biotsenoza
- 6.Каширская Н.Я Кочкина А.М. Направления экологизации защиты яблони от вредителей и болезней // Селекция и сорторазведение садовых культур 2020 т.7 №1-2, 120-125 с
- 7.Исмаилов В.Я, Агасьева И.С., Habrobracon hebetor Say- эффективный паразит в борьбе с яблонной плодожоркой.// Садоводство и виноградарство 2020 №2, 52-57 с. https://www.doi.org/10.24411/2500-0454-2020-1122
- 8.Бондарчук Е.Ю. Асатурова А.М. Томашевич Н.С Биологический контроль численности яблонной плодожорки на основе энтомопатогенных микроорганизмов.// Достижение науки и техники АПК. 2020 Т.34 №11, 53-66 с.
- 9.В.Г. Коваленков Научный и практический опыт построения биоценотического контроля фитосанитарного состояния агроэкосистем //Агрохимия 2019 №6, 50-63 с.
- 10.В.Н. Яковчук, М.В. Пушня, Е.Ю. Родионова Анализ многолетнего мониторинга лета яблонной плодожорки как основа планирования защитных мероприятий. // Земледелие 2020 №7, 39-43 с.
- 11.Zhang J-H, Li N, Zhao H-Y, Wang Y-Q, Yang X-Q, Wu K-M Sterility of Cydia pomonella by X ray irradiation as an alternative to gamma radiation for the sterile insect technique. 2023 Bulletin of Entomological Research 113, 72–78 с. https://doi.org/10.1017/S0007485322000323
- 12.Г.Б. Тaнaбeковa,Р.В. Ящeнко, Лю Жаожи. Пοвpеждение яблoни сиверса боярышниковой листоверткой в илейскoм и жетысуйскοм Алатау, Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. №3 (103) 2024, 429-436,ISSN 2304-3334 https://doi.org/10.37884/3-2024/47
- 13.Skenderasi, Besnik Mero, Gjergji Codling moth (Cydia Pomonella) control using sex pheromones and environmentally friendly insecticides Scientific Horizons 2023 №3, Р 43 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32361620/