СПОСОБЫ ПОВЫШЕНИЯ ЭФФЕКТИВНОСТИ  ОРОШАЕМЫХ ЗЕМЕЛЬ

Асанбай Тагаев; Аширали Сманов; Айдос Толеков

doi:10.37884/1-2025/52

Аңдатпа

Түркістан облысының суармалы егін шаруашылығында, соңғы жылдары жерді ұтымды пайдаланбау және мелиоративтік шараларды жүйелі жүргізбеу салдарынан минералданған жер асты сулары деңгейінің көтерілуі және топырақтың қайталама сортаңдануы байқалды, бұл жағдай мақта дақылының өнімділігіне кері әсер етті. Бұл аймақта сортаңданбаған топырақтардың көлемі жылдан жылға азайып, су ресурстарының тапшылығы да байқалады.

Егістік жағдайындағы алқаптардағы биік егістіктерде, өсімдіктер ылғалдың жетіспеушілігінен кеуіп қалады, ал сай жерлерде, судың толып қалуынан, өсімдіктер, топыраққа қолайсыз анаэробты жағдайлардың әсерінен тұншығып өспей қалады. Мұның бәрі түптеп келгенде, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігінің төмендеуіне әкеледі.

мақта, жерді лазермен тегістеу, cyapy суын үнемдеу, топырақтың тұздануы, мақта, өнімділік, экономикалық тиімділік

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Послание Президента Республики Казахстан Касым-Жомарта Токаева народу Казахстана. «Справедливое государство. Единая нация. Благополучное общество». 01.09. 2022 год. г. Астана.
2. Послание Президента Республики Казахстан Касым-Жомарта Токаева народу Казахстана «Экономический курс Справедливого Казахстана». 01.09.2023 год. Астана
3. Багров М.М., Кружилин И.П. Сельскохозяйственная мелиорация. М.:«Колос»,1985.
4. Терпигорев А.А., Грушин А.В., Жирнов А.Н.. Повышение санитарно-экологической безопасности орошаемых агроландшафтов// Проблемы и методы правления экономической безопасностью регионов: материалы межвузовской научной конференции профессорско-преподавательского состава. Коломна: 2006. - С. 160-163.
5. Abdullaev, I., M.U. Hassan, 2007 Water saving and economic impacts of land leveling: The case study of cotton production in Tajikistan. Irrigation Drainage System 21: 251–263.
6. Das, A., M. Lad, and A. Chalodia. 2018 Effect of laser land leveling on nutrient uptake and yield of wheat, water saving and water productivity. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry 7 (2): 73–78.
7. Shahani, W.A., F. Kaiwen, and A. Memon. 2016 Impact of laser leveling technology on water use efficiency and crop productivity in the cotton- wheat cropping system in Sindh. International Journal of Research Granthaalayah 4 (2): 220–231.
8. Akhtar, M.R. 2006 Impact of resource conservation technologies for sustainability of irrigated agriculture in Punjab-Pakistan. Journal of Agricultural Research 44 (3): 239–257.
9. Үмбетаев И. Қазақстанның мақта егетін аймақтарындағы суармалы егіншіліктің ғылыми негізделген жүйесі. – Алматы: Print-S. 2017. 169 б.
10. Сулейменов М.К. Основы ресурсосберегающей системы земледелия в Северном Казахстане – плодосмен и нулевая или минимальная обработка почвы. – Астана: Шортанды, 2011. С. 16-17.
11.Бараев А.И. Направление дальнейших исследований по защите почв от ветровой эрозии / Вопросы почвозащитного земледелия степеней засушливой зоны CCCP. Сб. науч. трудов. – Целиноград, 1973. С. 3 - 23.
12. Имамалиев А. Методика полевых и вегетационных опытов с хлопчатником в условиях орошения. - Ташкент. СоюзНИХИ. – 1981. – С. 18-27.
13 Атакулов Т. Сманов А. Ержанова К. Жунисхан Д. Толеков А. Назаров Х. Особенности возделывания гороха при промежуточном посеве Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. №2 (102) 2024, ISSN2304-3334. 313-319 с.
14 Атакулов Т. Сманов А. Ержанова К. Жунисхан Д. Толеков А. Назаров Х.Организация зеленого конвейера на Юго-Востоке Казахстана.Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. № 3 (99) 2023, ISSN 2304-3334., 219-227 с.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ ӘДІСТЕРІ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 490–497. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/52.

(1)СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ ӘДІСТЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 490-497. https://doi.org/10.37884/1-2025/52.

СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ ӘДІСТЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 490-497. https://doi.org/10.37884/1-2025/52

СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ ӘДІСТЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 490–497, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/52. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/874. Acesso em: 15 sep. 2026.

“СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ ӘДІСТЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 490-97. https://doi.org/10.37884/1-2025/52.

“СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ ӘДІСТЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 490–497. doi:10.37884/1-2025/52.

[1]“СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ ӘДІСТЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 490–497, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/52.

“СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ ӘДІСТЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 490-7, https://doi.org/10.37884/1-2025/52.

“СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ ӘДІСТЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 490–497. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/874.

1.СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ ӘДІСТЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):490-7. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/874

1.СУАРМАЛЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ ӘДІСТЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):490-497. doi:10.37884/1-2025/52

[1] 1. Послание Президента Республики Казахстан Касым-Жомарта Токаева народу Казахстана. «Справедливое государство. Единая нация. Благополучное общество». 01.09. 2022 год. г. Астана.

[2] 2. Послание Президента Республики Казахстан Касым-Жомарта Токаева народу Казахстана «Экономический курс Справедливого Казахстана». 01.09.2023 год. Астана

[3] 3. Багров М.М., Кружилин И.П. Сельскохозяйственная мелиорация. М.:«Колос»,1985.

[4] 4. Терпигорев А.А., Грушин А.В., Жирнов А.Н.. Повышение санитарно-экологической безопасности орошаемых агроландшафтов// Проблемы и методы правления экономической безопасностью регионов: материалы межвузовской научной конференции профессорско-преподавательского состава. Коломна: 2006. - С. 160-163.

[5] 5. Abdullaev, I., M.U. Hassan, 2007 Water saving and economic impacts of land leveling: The case study of cotton production in Tajikistan. Irrigation Drainage System 21: 251–263.

[6] 6. Das, A., M. Lad, and A. Chalodia. 2018 Effect of laser land leveling on nutrient uptake and yield of wheat, water saving and water productivity. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry 7 (2): 73–78.

[7] 7. Shahani, W.A., F. Kaiwen, and A. Memon. 2016 Impact of laser leveling technology on water use efficiency and crop productivity in the cotton- wheat cropping system in Sindh. International Journal of Research Granthaalayah 4 (2): 220–231.

[8] 8. Akhtar, M.R. 2006 Impact of resource conservation technologies for sustainability of irrigated agriculture in Punjab-Pakistan. Journal of Agricultural Research 44 (3): 239–257.

[9] 9. Үмбетаев И. Қазақстанның мақта егетін аймақтарындағы суармалы егіншіліктің ғылыми негізделген жүйесі. – Алматы: Print-S. 2017. 169 б.

[10] 10. Сулейменов М.К. Основы ресурсосберегающей системы земледелия в Северном Казахстане – плодосмен и нулевая или минимальная обработка почвы. – Астана: Шортанды, 2011. С. 16-17.

[11] 11.Бараев А.И. Направление дальнейших исследований по защите почв от ветровой эрозии / Вопросы почвозащитного земледелия степеней засушливой зоны CCCP. Сб. науч. трудов. – Целиноград, 1973. С. 3 - 23.

[12] 12. Имамалиев А. Методика полевых и вегетационных опытов с хлопчатником в условиях орошения. - Ташкент. СоюзНИХИ. – 1981. – С. 18-27.

[13] 13 Атакулов Т. Сманов А. Ержанова К. Жунисхан Д. Толеков А. Назаров Х. Особенности возделывания гороха при промежуточном посеве Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. №2 (102) 2024, ISSN2304-3334. 313-319 с.

[14] 14 Атакулов Т. Сманов А. Ержанова К. Жунисхан Д. Толеков А. Назаров Х.Организация зеленого конвейера на Юго-Востоке Казахстана.Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. № 3 (99) 2023, ISSN 2304-3334., 219-227 с.