Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ОТЫРҒЫЗУ СХЕМАЛАРЫНА ҚАРАЙ ЖӘНЕ СТЕРИЛЬДІ АНАЛЫҚ КОМПОНЕНТТЕРІНІҢ ТОЗАҢДАНДЫРҒЫШТАН АРА ҚАШЫҚТЫҒЫНЫҢ ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫНЫҢ ТҰҚЫМ БАЙЛАУЫНА ӘСЕРІН АНЫҚТАУ

Керімқұл Қонысбеков 1 , Лайла Табынбаева 1 , Жарас Алмабек 1

1 «Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС

doi.org/10.37884/1-2025/10 Бет. 80-89 Қабылданды 17.01.2025 Жарияланды 30.03.2025

Аңдатпа

Гибридті тұқымдарды өндірудегі маңызды фактор - бұл МС аналық компонент өсірудегі егіс көлемін барынша тиімді пайдалану. Бірақ жеткілікті тозаңдандырғыш компоненттері болмаса, тозаңдану және ұрықтандыру процестері сәтті болмайды. Құрамдас бөліктердің арақатынасы ұлғайған кезде және МС формасы алып жатқан жолақтар кеңейген сайын пайдалы аумақты пайдалану пайызы артады. Бірақ компоненттің МС жолағы тым кең болмауы мүмкін, өйткені бұл қалыпты тозаңдануды қиындатады, ал гибридті тұқымдардың саны азаяды, сондықтан зауыттық дақылдардағы гетероздың әсері төмендейді.

 Біздің зерттеулеріміздің негізгі мақсаты өнімділікті арттыруға және тұқым материалының сапасын жақсартуға бағытталған құрамдас бөліктерді орналастырудың негізгі схемаларын және тұқым шаруашылығының оңтайлы әдістерін әзірлеу және ғылыми негіздеу болды.

Мақалада Болашақ буданының тұқымын көбейту ұсақ мөлдекті далалық тәжірибелер негізінде Алматы облысы жағдайында тұқым материалының өнімділігін арттыруға және сапасын жақсартуға тұқым шаруашылығының оңтайлы тәсілдері мен компоненттерін орналастыру схемаларының әсері зерттелді. Буданның тұқымдық егіс алқабын фенологиялық бақылау жұмыстарын талдау нәтижесінде компонентердің синхронды өсу фазаларының дамуы, олардың биологиялық ерекшеліктеріне, сондай-ақ вегетация кезіндегі метеорологиялық жағдайлар айтарлықтай әсер ететіндігін көрсетті.

Талдау негізінде компоненттер бойынша тұқымдарды өсірудің ең қолайлы тәсілдері 16:4 және 6:2 қатынасында өсіру тиімдірек екендігі байқалды.

МС-компонент, гетерозды тозаңдандырғыштар, будан, отырғызу схемасы, қант қызылшасының аналық тамыржемістері.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Логвинов А.В. Экономическая эффективность производства сахарной свёклы по вариантам основной обработки почвы / А.В. Логвинов, В.А. Логвинов, А.Г. Шевченко, Д.Н. Записоцкий, А.В. Моисеев, В.В. Моисеев // Успехи современного естествознания. – 2016.- № 3-2. С.85-89.
  2. 2. Бартенев, И.И. Влияние площади питания на морфологические особенности семенных растений и посевные качества гибридных семян / И.И. Бартенев, В.И. Юров, И.И. Кислинский, О.М. Нечаева // Сахарная свекла. - № 10. - 2007. - С. 31-33.
  3. 3. Борзенков, С.П. Основные технологические приемы выращивания штеклингов компонентов гибридов сахарной свеклы в условиях ЦЧР / С.П. Борзенков, И.И. Бартенев, Л.Н. Путилина // Сахарная свекла. - № 7. - 2016. - С. 26-28.
  4. 4. Бартенев И.И. Характеристика различных способов выращивания свеклосемян / И.И. Бартенев, Н.А. Усанов, М.В. Кравец // Сахарная свекла. – 2011. - № 2. – С. 35-38.
  5. 5. Семыкин В.А. Пигорев И.Я. Продуктивность фабричной сахарной свеклыв зависимости от условий выращивания маточных корнеплодов и семенников //Журнал Современные наукоемкие технологии. – 2005. – № 7 – С. 64-70
  6. 6. Хмельницкий А. А. Выход маточных корнеплодов в зависимости от способов основной обработки почвы и минеральных удобрений / А. А. Хмельницкий, В. А. Мигунов, Н. К. Шаповалов // Сахарная свёкла. – 2008. – № 4. – С. 19-22.
  7. 7. Мигунов В. А. Влияние способов основной обработки почвы на урожайность и выход деловых корнеплодов маточной сахарной свёклы / В. А. Мигунов, А. А. Хмельницкий //Материалы международной студенческой научной конференции. – Белгород, 2008. – С.16.
  8. 8. Островский Л.Л. Биологические особенности компонентов и семеноводство гибридов сахарной свеклы, созданных на основе ЦМС [Текст] / Л.Л. Островский, В.И. Полищук // Пути повышения эффективности производства семян сахарной свеклы: Сб. науч. тр. / ВНИС. – Киев, 1982. – с. 52-59.
  9. 9. Чернышов А.Т. Семеноводство МС гибридов / А.Т. Чернышов // Сахарная свекла. — 2000. — № 7. — С. 20-21.
  10. 10. Л.К. Табынбаева, Н.Т. Мусагоджаев, Ф. Нусубалиева, А.О. Оспанбекова, Ж.Д. Алмабек, З.Е. Абдуллаева. Изучение и отбор исходного материала сахарной свеклы с использованием классических методов селекции // Ізденістер, нәтижелер, - 2024.- №2. -С.73-85
  11. 11. Бартенев И.И. Развитие и совершенствование приемов производства гибридных семян/ И.И. Бартенев, В.И. Юров, О.В. Лукъянова// Сахарная свекла. -2007. №6. –С. 20-23.
  12. 12. Асланова Д. Г. Влияние схем посадки и неорганических удобрений на вынос элементов питания корнеплодов сахарной свеклы // Бюллетень науки и практики. 2020. Т. 6. №10. С. 149-155. https://doi.org/10.33619/2414-2948/59/15 (дата обращения 05.01.2025г.)
  13. 13. Выращивание семян гибридов на ЦМС основе: рекомендации ВНИИСС // Сахарная свекла. — 2003. - № 4. - С. 22-24.
  14. 14. Гизбуллин Н.Г. Агроэкологические основы зонального семеноводства сахарной свеклы / Н.Г. Гизбуллин. - М., 1981. - 57 с.
  15. 15. Чернышов А.Т. Семеноводство МС гибридов / А.Т. Чернышов // Сахарная свекла. – 2000. - № 7. - С. 20-21.
  16. 16. Малецкий С.И. Инновационные технологии в селекции и семеноводстве сахарной свеклы / Труды Кубанского государственного аграрного университета. - 2016. - № 59. - С. 263-273.
  17. 17. Моисеев В. В. Семеноводство и технологические приемы производства семян сахарной свеклы в Краснодарском крае//Научный журнал КубГАУ, №143(09), 2018 года С.-1-15.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ОТЫРҒЫЗУ СХЕМАЛАРЫНА ҚАРАЙ ЖӘНЕ СТЕРИЛЬДІ АНАЛЫҚ КОМПОНЕНТТЕРІНІҢ ТОЗАҢДАНДЫРҒЫШТАН АРА ҚАШЫҚТЫҒЫНЫҢ ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫНЫҢ ТҰҚЫМ БАЙЛАУЫНА ӘСЕРІН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler. 1 (105) (Mar. 2025), 80–89. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2025/10.
(1)ОТЫРҒЫЗУ СХЕМАЛАРЫНА ҚАРАЙ ЖӘНЕ СТЕРИЛЬДІ АНАЛЫҚ КОМПОНЕНТТЕРІНІҢ ТОЗАҢДАНДЫРҒЫШТАН АРА ҚАШЫҚТЫҒЫНЫҢ ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫНЫҢ ТҰҚЫМ БАЙЛАУЫНА ӘСЕРІН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 1 (105), 80-89. https://doi.org/10.37884/1-2025/10.
ОТЫРҒЫЗУ СХЕМАЛАРЫНА ҚАРАЙ ЖӘНЕ СТЕРИЛЬДІ АНАЛЫҚ КОМПОНЕНТТЕРІНІҢ ТОЗАҢДАНДЫРҒЫШТАН АРА ҚАШЫҚТЫҒЫНЫҢ ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫНЫҢ ТҰҚЫМ БАЙЛАУЫНА ӘСЕРІН АНЫҚТАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 1 (105), 80-89. https://doi.org/10.37884/1-2025/10
ОТЫРҒЫЗУ СХЕМАЛАРЫНА ҚАРАЙ ЖӘНЕ СТЕРИЛЬДІ АНАЛЫҚ КОМПОНЕНТТЕРІНІҢ ТОЗАҢДАНДЫРҒЫШТАН АРА ҚАШЫҚТЫҒЫНЫҢ ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫНЫҢ ТҰҚЫМ БАЙЛАУЫНА ӘСЕРІН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (105), p. 80–89, 2025. DOI: 10.37884/1-2025/10. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/817. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ОТЫРҒЫЗУ СХЕМАЛАРЫНА ҚАРАЙ ЖӘНЕ СТЕРИЛЬДІ АНАЛЫҚ КОМПОНЕНТТЕРІНІҢ ТОЗАҢДАНДЫРҒЫШТАН АРА ҚАШЫҚТЫҒЫНЫҢ ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫНЫҢ ТҰҚЫМ БАЙЛАУЫНА ӘСЕРІН АНЫҚТАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 1 (105) (March): 80-89. https://doi.org/10.37884/1-2025/10.
“ОТЫРҒЫЗУ СХЕМАЛАРЫНА ҚАРАЙ ЖӘНЕ СТЕРИЛЬДІ АНАЛЫҚ КОМПОНЕНТТЕРІНІҢ ТОЗАҢДАНДЫРҒЫШТАН АРА ҚАШЫҚТЫҒЫНЫҢ ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫНЫҢ ТҰҚЫМ БАЙЛАУЫНА ӘСЕРІН АНЫҚТАУ” (2025) Izdenister natigeler, (1 (105), pp. 80–89. doi:10.37884/1-2025/10.
[1]“ОТЫРҒЫЗУ СХЕМАЛАРЫНА ҚАРАЙ ЖӘНЕ СТЕРИЛЬДІ АНАЛЫҚ КОМПОНЕНТТЕРІНІҢ ТОЗАҢДАНДЫРҒЫШТАН АРА ҚАШЫҚТЫҒЫНЫҢ ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫНЫҢ ТҰҚЫМ БАЙЛАУЫНА ӘСЕРІН АНЫҚТАУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (105), pp. 80–89, Mar. 2025, doi: 10.37884/1-2025/10.
“ОТЫРҒЫЗУ СХЕМАЛАРЫНА ҚАРАЙ ЖӘНЕ СТЕРИЛЬДІ АНАЛЫҚ КОМПОНЕНТТЕРІНІҢ ТОЗАҢДАНДЫРҒЫШТАН АРА ҚАШЫҚТЫҒЫНЫҢ ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫНЫҢ ТҰҚЫМ БАЙЛАУЫНА ӘСЕРІН АНЫҚТАУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (105), Mar. 2025, pp. 80-89, https://doi.org/10.37884/1-2025/10.
“ОТЫРҒЫЗУ СХЕМАЛАРЫНА ҚАРАЙ ЖӘНЕ СТЕРИЛЬДІ АНАЛЫҚ КОМПОНЕНТТЕРІНІҢ ТОЗАҢДАНДЫРҒЫШТАН АРА ҚАШЫҚТЫҒЫНЫҢ ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫНЫҢ ТҰҚЫМ БАЙЛАУЫНА ӘСЕРІН АНЫҚТАУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (105) (March 30, 2025): 80–89. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/817.
1.ОТЫРҒЫЗУ СХЕМАЛАРЫНА ҚАРАЙ ЖӘНЕ СТЕРИЛЬДІ АНАЛЫҚ КОМПОНЕНТТЕРІНІҢ ТОЗАҢДАНДЫРҒЫШТАН АРА ҚАШЫҚТЫҒЫНЫҢ ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫНЫҢ ТҰҚЫМ БАЙЛАУЫНА ӘСЕРІН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (105):80-9. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/817
1.ОТЫРҒЫЗУ СХЕМАЛАРЫНА ҚАРАЙ ЖӘНЕ СТЕРИЛЬДІ АНАЛЫҚ КОМПОНЕНТТЕРІНІҢ ТОЗАҢДАНДЫРҒЫШТАН АРА ҚАШЫҚТЫҒЫНЫҢ ҚАНТ ҚЫЗЫЛШАСЫНЫҢ ТҰҚЫМ БАЙЛАУЫНА ӘСЕРІН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler. 2025;(1 (105):80-89. doi:10.37884/1-2025/10