МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ТАБИҒИ СОРБЕНТТЕРМЕН АҒЫНДЫ  СУЛАРДЫ ТАЗАЛАУ

Мырзабай Джетимов; Лаура Ыбраймжанова; Эльмира Камбарова; Айнур Игембаева; Курманкуль Абаева; Наурузбай Тажетдинов

doi:10.37884/4-2024/33

Аңдатпа

Бұл мақалада Жетісу (Жоңғар) Алатауының аласа таулы алқаптарында түзілетін цеолит, бентонит сазы және диатомит негізіндегі табиғи минералды сорбенттерді ауыз су мен өндірістің ағынды ақаба суларын нитраттар, ауыр металл иондары және сульфаттардан, бикарбонаттардан, тазарту және кондициялау үшін пайдаланудың тиімділігін зерттеу нәтижелері берілген.

Табиғи сорбенттердің физика-химиялық, минералдық құрамы және алынған құрамдастырылған сорбенттердің адсорбциялық тиімділігі зерттелді. Сорбенттің құрамына және күйдіру температурасы мен құрамдастыру әдістерінің сорбциялық белсенділігін арттыруға тигізетін әсері зерделенді.

Жүргізілген зерттеудің ғылыми-тәжірибелік құндылығы-өндірістің ағынды ақаба суларын тазарту үшін құрамдастырылған сорбентті алу, судың құрамындағы химиялық және микробиологиялық ластаушы заттарды бір мезгілде сорбциялау, суды дезинфекциялауға және жұмсартуға ықпал ету, тазартылған судың кальций, магний тұздарымен және микроэлементтермен қанығу дәрежесін арттыру үшін күрделі жабдықты қажет етпейтінділігі қарастырылған.

Зерттеудің техникалық нәтижесі химиялық және микробиологиялық ластаушы заттарды сорбциялау қабілеті бар құрамдастырылған табиғи адсорбенттердің кешенін құрудан, суды залалсыздандырудан және жұмсартудан, оны кальций, магний, натрий, калий иондарымен, сонымен қатар микроэлементтермен байытудан тұрады.

Суды ластаушы заттардан тазарту үрдісінде қолдану бойынша жүргізілген эксперименттік зерттеулер барысында алынған нәтижелер минералдық құрамы, микроқұрылымы, сорбциялық қабілетімен және катализатрлық белсенділігінің болуымен ерекшеленетіні қарастырылған, табиғи минералды сорбенттердің тиімділігінде айтарлықтай айырмашылықтарды анықтадық.

цеолит, бентонит, диатомит, сорбенттер, адсорбция, ауыр металдар.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Kaya A., Ören A. H. Adsorption of zinc from aqueous solutions to bentonite //Journal of hazardous materials. – 2005. – Т. 125. – №. 1-3. – С. 183-189.
2. Алтынбеков Ф. Е. Гигиеническая оценка цеолитов закавказских месторождений, предлагаемых для совершенствования технологических схем обработки воды хозяйственнопитьевых водоисточников/Автореф. дисс. канд. мед. наук //Алматы.—1985.-21 с. – 1985.
3. Kaušpėdienė D. et al. Comparison of the efficiency of activated carbon and neutral polymeric adsorbent in removal of chromium complex dye from aqueous solutions //Journal of Hazardous Materials. – 2010. – Т. 179. – №. 1-3. – С. 933-939.
4. Ковалевского В.В. Об использовании углеродистых сорбентов на основе природных минеральных пород для очистки питьевых и сточных вод // Мат. конф. «Акватерра». — СПб. — 1999. С. 40.
5. Bhatnagar A., Sillanpää M. Utilization of agro-industrial and municipal waste materials as potential adsorbents for water treatment—a review //Chemical engineering journal. – 2010. – Т. 157. – №. 2-3. – С. 277-296.
6. Khan S. A. et al. Adsorption of chromium (III), chromium (VI) and silver (I) on bentonite //Waste Management. – 1995. – Т. 15. – №. 4. – С. 271-282.
7. M.Jetimov, E.Andasbayev, A.Sataeva Efficiency of using a complex of modified natural adsorbents for wastewater treatment. In the collection: The Europe and the Turkic World: Science, Engineering and Technology. Materials of the III International Scientific-Practical Conference. 2018. С. 447-452.
8. Жетимов М. А. и др. Значение комплексных природных адсорбентов, состоящих из цеолита, бентонита и диатомита, для очистки питьевых и сточных вод //Наука и образование: новое время. – 2019. – №. 1. – С. 24-28.
9. ЕспеноваМ.М., ЖапаркуловаЕ.Д., НусипбековМ.Ж. Агрохимическая характеристика сточных вод г. Талдыкоргана и возможности использования их для орошения // «Ізденістер, нəтижелер», №2 (74) 2017. - 192-198 стр.
10. БайжигитА., АнуарбековК.К., АлдияроваА.Е., ЗубаировО.З. Changes in the salt composition of the sierozem soils during watering with wastewater in the conditions of south Kazakhstan // «Ізденістер, нəтижелер», №1 (77) 2018. - 144-148 стр.
11. Doula M. K. Removal of Mn2+ ions from drinking water by using Clinoptilolite and a Clinoptilolite–Fe oxide system //Water research. – 2006. – Т. 40. – №. 17. – С. 3167-3176.
12. Xu H. Y. et al. Kinetic research on the sorption of aqueous lead by synthetic carbonate hydroxyapatite //Journal of Environmental Management. – 2008. – Т. 86. – №. 1. – С. 319-328.
13. Комарова Л.Ф. Физико-химические основы применения природных и модифицированных сорбентов в процессах очистки воды // Химия и технология воды- 1998. — Т. 20, № 1. С.42-51.
14. Wang S., Peng Y. Natural zeolites as effective adsorbents in water and wastewater treatment //Chemical engineering journal. – 2010. – Т. 156. – №. 1. – С. 11-24.
15. Harutyunyan L. R., Pirumyan G. P. Purification of waters from anionic and cationic surfactants by natural zeolites //Proceedings of the YSU B: Chemical and Biological Sciences. – 2015. – Т. 49. – №. 1 (236). – С. 21-28.
16. Bourliva A. et al. Municipal wastewater treatment with bentonite from Milos Island, Greece //Bulletin of the Geological Society of Greece. – 2010. – Т. 43. – №. 5. – С. 2532-2539.
17. Chatterjee T., Chatterjee S., Woo S. H. Enhanced coagulation of bentonite particles in water by a modified chitosan biopolymer //Chemical Engineering Journal. – 2009. – Т. 148. – №. 2-3. – С. 414-419.
18. Jetimov M. et al. Sorption characteristics of zeolite and bentonite natural adsorbents modified complex //News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan Series of Geology and Technical Sciences. – 2020. – Т. 4. – С. 138-146.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ТАБИҒИ СОРБЕНТТЕРМЕН АҒЫНДЫ СУЛАРДЫ ТАЗАЛАУ. Izdenister natigeler. 4 (104) (Dec. 2024), 316–326. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2024/33.

(1)МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ТАБИҒИ СОРБЕНТТЕРМЕН АҒЫНДЫ СУЛАРДЫ ТАЗАЛАУ. Izdenister natigeler 2024, No. 4 (104), 316-326. https://doi.org/10.37884/4-2024/33.

МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ТАБИҒИ СОРБЕНТТЕРМЕН АҒЫНДЫ СУЛАРДЫ ТАЗАЛАУ. (2024). Izdenister Natigeler, 4 (104), 316-326. https://doi.org/10.37884/4-2024/33

МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ТАБИҒИ СОРБЕНТТЕРМЕН АҒЫНДЫ СУЛАРДЫ ТАЗАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (104), p. 316–326, 2024. DOI: 10.37884/4-2024/33. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/727. Acesso em: 15 sep. 2026.

“МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ТАБИҒИ СОРБЕНТТЕРМЕН АҒЫНДЫ СУЛАРДЫ ТАЗАЛАУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 4 (104) (December): 316-26. https://doi.org/10.37884/4-2024/33.

“МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ТАБИҒИ СОРБЕНТТЕРМЕН АҒЫНДЫ СУЛАРДЫ ТАЗАЛАУ” (2024) Izdenister natigeler, (4 (104), pp. 316–326. doi:10.37884/4-2024/33.

[1]“МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ТАБИҒИ СОРБЕНТТЕРМЕН АҒЫНДЫ СУЛАРДЫ ТАЗАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (104), pp. 316–326, Dec. 2024, doi: 10.37884/4-2024/33.

“МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ТАБИҒИ СОРБЕНТТЕРМЕН АҒЫНДЫ СУЛАРДЫ ТАЗАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (104), Dec. 2024, pp. 316-2, https://doi.org/10.37884/4-2024/33.

“МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ТАБИҒИ СОРБЕНТТЕРМЕН АҒЫНДЫ СУЛАРДЫ ТАЗАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (104) (December 30, 2024): 316–326. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/727.

1.МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ТАБИҒИ СОРБЕНТТЕРМЕН АҒЫНДЫ СУЛАРДЫ ТАЗАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (104):316-2. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/727

1.МОДИФИКАЦИЯЛАНҒАН ТАБИҒИ СОРБЕНТТЕРМЕН АҒЫНДЫ СУЛАРДЫ ТАЗАЛАУ. Izdenister natigeler. 2024;(4 (104):316-326. doi:10.37884/4-2024/33

[1] 1. Kaya A., Ören A. H. Adsorption of zinc from aqueous solutions to bentonite //Journal of hazardous materials. – 2005. – Т. 125. – №. 1-3. – С. 183-189.

[2] 2. Алтынбеков Ф. Е. Гигиеническая оценка цеолитов закавказских месторождений, предлагаемых для совершенствования технологических схем обработки воды хозяйственнопитьевых водоисточников/Автореф. дисс. канд. мед. наук //Алматы.—1985.-21 с. – 1985.

[3] 3. Kaušpėdienė D. et al. Comparison of the efficiency of activated carbon and neutral polymeric adsorbent in removal of chromium complex dye from aqueous solutions //Journal of Hazardous Materials. – 2010. – Т. 179. – №. 1-3. – С. 933-939.

[4] 4. Ковалевского В.В. Об использовании углеродистых сорбентов на основе природных минеральных пород для очистки питьевых и сточных вод // Мат. конф. «Акватерра». — СПб. — 1999. С. 40.

[5] 5. Bhatnagar A., Sillanpää M. Utilization of agro-industrial and municipal waste materials as potential adsorbents for water treatment—a review //Chemical engineering journal. – 2010. – Т. 157. – №. 2-3. – С. 277-296.

[6] 6. Khan S. A. et al. Adsorption of chromium (III), chromium (VI) and silver (I) on bentonite //Waste Management. – 1995. – Т. 15. – №. 4. – С. 271-282.

[7] 7. M.Jetimov, E.Andasbayev, A.Sataeva Efficiency of using a complex of modified natural adsorbents for wastewater treatment. In the collection: The Europe and the Turkic World: Science, Engineering and Technology. Materials of the III International Scientific-Practical Conference. 2018. С. 447-452.

[8] 8. Жетимов М. А. и др. Значение комплексных природных адсорбентов, состоящих из цеолита, бентонита и диатомита, для очистки питьевых и сточных вод //Наука и образование: новое время. – 2019. – №. 1. – С. 24-28.

[9] 9. ЕспеноваМ.М., ЖапаркуловаЕ.Д., НусипбековМ.Ж. Агрохимическая характеристика сточных вод г. Талдыкоргана и возможности использования их для орошения // «Ізденістер, нəтижелер», №2 (74) 2017. - 192-198 стр.

[10] 10. БайжигитА., АнуарбековК.К., АлдияроваА.Е., ЗубаировО.З. Changes in the salt composition of the sierozem soils during watering with wastewater in the conditions of south Kazakhstan // «Ізденістер, нəтижелер», №1 (77) 2018. - 144-148 стр.

[11] 11. Doula M. K. Removal of Mn2+ ions from drinking water by using Clinoptilolite and a Clinoptilolite–Fe oxide system //Water research. – 2006. – Т. 40. – №. 17. – С. 3167-3176.

[12] 12. Xu H. Y. et al. Kinetic research on the sorption of aqueous lead by synthetic carbonate hydroxyapatite //Journal of Environmental Management. – 2008. – Т. 86. – №. 1. – С. 319-328.

[13] 13. Комарова Л.Ф. Физико-химические основы применения природных и модифицированных сорбентов в процессах очистки воды // Химия и технология воды- 1998. — Т. 20, № 1. С.42-51.

[14] 14. Wang S., Peng Y. Natural zeolites as effective adsorbents in water and wastewater treatment //Chemical engineering journal. – 2010. – Т. 156. – №. 1. – С. 11-24.

[15] 15. Harutyunyan L. R., Pirumyan G. P. Purification of waters from anionic and cationic surfactants by natural zeolites //Proceedings of the YSU B: Chemical and Biological Sciences. – 2015. – Т. 49. – №. 1 (236). – С. 21-28.

[16] 16. Bourliva A. et al. Municipal wastewater treatment with bentonite from Milos Island, Greece //Bulletin of the Geological Society of Greece. – 2010. – Т. 43. – №. 5. – С. 2532-2539.

[17] 17. Chatterjee T., Chatterjee S., Woo S. H. Enhanced coagulation of bentonite particles in water by a modified chitosan biopolymer //Chemical Engineering Journal. – 2009. – Т. 148. – №. 2-3. – С. 414-419.

[18] 18. Jetimov M. et al. Sorption characteristics of zeolite and bentonite natural adsorbents modified complex //News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan Series of Geology and Technical Sciences. – 2020. – Т. 4. – С. 138-146.