Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ЖАБЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚЫЗҒАЛДАҚТАРДЫ КӨКТЕТУ КЕЗЕҢІНДЕГІ КҮЙЗЕЛІСТІК ПРОЦЕССТЕРДІ РЕТТЕУ

Нұрдана Салыбекова 1 , Баходир Юсупов 2 , Амангельды Апушев 1 , Айкерим Сержанова 1 , Гурчан Кахраман 3 , Алтынай Мамбаева 4

1 Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті; 2 Қожа Ахмет Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университеті; 3 Эрджиес университеті; 4 Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті

doi.org/10.37884/3-2024/33 Бет. 296-306 Қабылданды 04.07.2024 Жарияланды 30.09.2024

Аңдатпа

Ұсынылған мақалада Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің ботаникалық бағында жабық топырақта жылыжай  жағдайында қызғалдақтарды көктету кезеңіндегі стресс факторлы жағдайлардағы процесстерді реттеу нәтижелері келтірілген. Қызғалдақтардың сәндік, шаруашылық-биологиялық көрсеткіштеріне әсер етуші стресс факторларға қарсы антистерссанттардың тиімділігін бағалау мақсатында «Megafol» иммуномодулятор препаратының 0,2% қоспасы қолданылды. Нидерландылық мәдени сорттардың триумф (Curry, Royal Virgin,  Sweet Rosy, Novi Sun, Montezuma, Aomory, Panenka, Dutch Design, шашақты (San Christina, San Luiz, Indiana), пион класына (Akebono, Columbus, Purpule Sky, Icoone) жататын 15 сұрып таңдап алынды. 9 және 5 градустық өсіру технологиясы шарттарына сай вегетациялық кезеңде жылыжай жағдайы мен сыртқы температуралық режимнің арақатынасы анықтала отырып қызғалдақтардың сапалық көрсеткіштеріне әсер ету шарттарының мәліметтер базасы жинақталды. Стресс процесстеріне антистерссанттың 1,5-2% ерітіндісінің тиімділігі тәжірибе жүзінде дәлелденді.

Дайын тауарлық құндылығы жоғары өнімді алуда мегафолдың әсері сұрыптық ерекшелікке сай 82-96% аралығында болды. Антистерссант тиімділігі қызғалдақ сорттарының өсімдіктерінің біркелкі өсуіне әсер етеді, оңтайлы су-физикалық қасиеттері бар нейтралды торф субстратында қызғалдақ өсімдіктерінің биіктігі бойынша жоғары көсерткіш байқалды, қауызының биіктігі мен өсімдік гүлдерінің түсі сияқты сәндік қасиеттері бойынша жоғары тұтынушылық талаптарға жауап береді.

қызғалдақ сұрыпы, көктету, градустық технология, антистерссант, бадана.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Мухина, О.А. Совершенствование ассортимента ранневесенних луковичных и клубнелуковичных цветочных культур в условиях лесостепной зоны Алтайского края: автореф. дис. … канд. с.-х. наук : 06.01.07 / О. А. Мухина. – Барнаул, 2004. – 14 с
  2. 2. Ivashchenko, A., Tolenova, A., Abidkulova, D., Abidkulova, K. Morphological Variability of Generative Individuals of Rare Decorative Ephemeroids of the Northern Tien Shan As Evidence of Their Adaptive Potential / A.Ivashchenko, A.Tolenova, D.Abidkulova, K. Abidkulova //Acta Agrobotanica. 74 (7420), 2021. DOI 10.5586/AA.7420
  3. 3. Apushev, А.К., Yusupov, B.Yu., Salybekova, N.N., Mamadaliev, A. Biomorphological analysis of tulip varieties on substrates in covered ground in Turkestan / А.К.Apushev, B.Yu.Yusupov, N.N.Salybekova, A. Mamadaliev // Journal of Human, Earth, and Future. 4, V 2, P. 207 – 220, 2023 DOI: 10.28991/HEF-2023-04-02-06.
  4. 4. Апушев, А., Юсупов, Б., Салыбекова, Н.Н., Тойжигитова, Б., Мамадалиев, А., Мамбаева А. Предварительные результаты интродукции дикорастущих видов тюльпана в почвенно-климатических условиях Туркестана / А.Апушев, Б.Юсупов, Н.Н.Салыбекова, Б.Тойжигитова, А.Мамадалиев, А.Мамбаева // Казахский национальный аграрный исследовательской университет. Исследования, результаты, научный журнал. №4(100) 2023, с. 120-129. DOI https://doi.org/10.37884/4-2023/14
  5. 5. Цветочный базар: из каких стран завозят розы и тюльпаны в Казахстан. Инфографика-2020.-(https://lsm.kz/kakie-strany-vyrashivayut-cvety-dlya-kazahstanok-infografika)
  6. 6. Данилина, Н.Н. Все о выгонке луковичных растений: Н.Н. Данилина М.: ООО «Издательство Кладезь-Букс». 2011. 95 с.
  7. 7. Apushev, А.К., Yusupov, B.Yu., Salybekova, N., Mamadaliev, A. Biomorphological analysis of tulip varieties on substrates in covered ground in Turkestan / А.К.Apushev, B.Yu. Yusupov, N. Salybekova, А.Mamadaliev // Journal of Human, Earth, and Future. 4, V 2, P. 207 – 220, 2023. DOI: 10.28991/HEF-2023-04-02-06
  8. 8. Katsuhiko, I., Sakoda, S., Hase, T., Doi, M., Imanishi, H. А dynamic simulation model for predicting the growth and flowering of tulips forced hydroponically / I.Katsuhiko, S.Sakoda, T.Hase, M.Doi, H.Imanishi // Engei Gakkai zasshi, 70(2):207-214, 2001 DOI: 10.2503/jjshs.70.207
  9. 9. Pipinis, E., Hatzilazarou, S., Kostas, S., Stagiopoulou, R., Gitsa, K., Dariotis, E., Samartza, I., Plastiras, I., Kriemadi, E. Bareka, P., Lykas, C., Tsoktouridis, G., Krigas, N. Effect of Temperature on Breaking of Morphophysiological Dormancy and Seed Germination Leading to Bulblet Production in Two Endemic Tulip Species from Greece / E.Pipinis, S.Hatzilazarou, S.Kostas, R.Stagiopoulou, K.Gitsa, E.Dariotis, I.Samartza, I.Plastiras, E.Kriemadi, P.Bareka, C.Lykas, G.Tsoktouridis, N.Krigas //Plants. 12 (9), 2023. DOI 10.3390/plants12091859
  10. 10. Hatzilazarou, S., Pipinis, E., Kostas, S., Stagiopoulou, R., Gitsa, K., Dariotis, E., Avramakis, M., Samartza, I., Plastiras, I., Kriemadi, E. Bareka, P., Lykas, C., Tsoktouridis, G., Krigas, N. Influence of Temperature on Seed Germination of Five Wild-Growing Tulipa Species of Greece Associated with Their Ecological Profiles: Implications for Conservation and Cultivation / S.Hatzilazarou, E.Pipinis, S.Kostas, R.Stagiopoulou, K.Gitsa, E.Dariotis, M.Avramakis, I.Samartza, I.Plastiras, E.Kriemadi, P.Bareka, C.Lykas, G.Tsoktouridis, N.Krigas //Plants, 12 (9), 2023. DOI 10.3390/plants12071574
  11. 11. Katsuhiko, I., Sakoda, S., Doi, M., Imanishi, H. Analysis of effects of temperature and duration of bulb storage on the distribution of dry matter in tulip grown hydroponically / I.Katsuhiko, S.Sakoda, M.Doi, H.Imanishi // Journal of the Japanese Society for Horticultural Science, 69 (3), р. 353 – 361, 2000. DOI 10.2503/jjshs.69.353.
  12. 12. Kowalczyk, W., Niedziela, Jr. C.E., Mingis, N.C., Swallow, W.H. Effects of relative humidity, calcium supply, and forcing season on tulip calcium status during hydroponic forcing / W.Kowalczyk, Jr. C.E.Niedziela, N.C.Mingis, W.H.Swallow // Scientia Horticulturae, 98 (4), р. 409 – 422, 2003. DOI 10.1016/S0304-4238(03)00034-7.
  13. 13. Nelson, P.V., Niedziela, Jr. C.E. Effect of ancymidol in combination with temperature regime, calcium nitrate, and cultivar selection on calcium deficiency symptoms during hydroponic forcing of tulip / P.V.Nelson, Jr. C.E. Niedziela // Scientia Horticulturae, 74 (3), р. 207 – 218, 1998. DOI 10.1016/S0304-4238(97)00158-1
  14. 14. Лакин, Г.Ф. Биометрия: учебное пособие для биол. спец. вузов / Г.Ф. Лакин.- М.: 4-е изд., перераб. и доп. Высшая школа, 1990.- 352 с.
  15. 15. Зайцев, Г.Н. Математика в экспериментальной ботанике: / Г.Н.Зайцев. – М.: Наука, 1990. 256 с.
  16. 16. Зайцев, Г.Н. Обработка результатов фенологических наблюдений в ботанических садах / Г.Н. Зайцев. - Бюл. ГБС. 1974. Вып.94. С.3-10
  17. 17. «Цветы срезанные. Тюльпаны. Технические условия» (введен в действие приказом Федерального агентства по техническому регулированию и метрологии от 27 сентября 2019 г. N 777-ст). Cut flowers. Tulips. Specifications. Межгосударственный стандарт ГОСТ 18908.7-2019. - МКС 65.020.20. Дата введения - 1 июля 2020 г. Взамен ГОСТ 18908.7-73
  18. 18. Marasek-Ciolakowska, A. et al. Breeding and Genetics in genus Tulipa / Marasek- A.Ciolakowska // Floriculture and Ornamental Biotechnology. - 2012. - Vol. 6.1. - P. 90-97.
  19. 19. Tolenova, A.D., Ivaschenko, A.A., Moysiyenko, I.M. Plant communities with the participation of Tulipa tarda Stapf. in Kazakhstan / A.D.Tolenova, A.A.Ivaschenko, I.M. Moysiyenko // Floristic composition and analysis, 2021. DOI: 10.26577/EJE.2021.v66.i1.06
  20. 20. Bolgov, V.I., Evsyukova, T.V., Kozina, V.V., Pustynnikov, V,I. The methods of initial cultivar investigation of flower crops / V.I.Bolgov, T.V.Evsyukova, V.V. Kozina, V.I. Pustynnikov -Moscow: RAAS. 1998. 40 p.
  21. 21. Klimenko, O.E., Alexandrova, L.M., Klimenko, N.I., Klimenko, N.N., Yevtushenko, A.P. Influence of microbial preparations on biomorphological indicators of tulip (Tulipa L.) ‘Anna Krasavitsa’ and soil fertility under steppe Crimea conditions / O.E.Klimenko, L.M.Alexandrova, N.I.Klimenko, N.N.Klimenko, A.P. Yevtushenko // Plant Biology and Horticulture: theory, innovation. 2021;(159):17-28. https://doi.org/10.36305/2712-7788-2021-2-159-17-28

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ЖАБЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚЫЗҒАЛДАҚТАРДЫ КӨКТЕТУ КЕЗЕҢІНДЕГІ КҮЙЗЕЛІСТІК ПРОЦЕССТЕРДІ РЕТТЕУ. Izdenister natigeler. 3(103) (Sep. 2024), 296–306. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2024/33.
(1)ЖАБЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚЫЗҒАЛДАҚТАРДЫ КӨКТЕТУ КЕЗЕҢІНДЕГІ КҮЙЗЕЛІСТІК ПРОЦЕССТЕРДІ РЕТТЕУ. Izdenister natigeler 2024, No. 3(103), 296-306. https://doi.org/10.37884/3-2024/33.
ЖАБЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚЫЗҒАЛДАҚТАРДЫ КӨКТЕТУ КЕЗЕҢІНДЕГІ КҮЙЗЕЛІСТІК ПРОЦЕССТЕРДІ РЕТТЕУ. (2024). Izdenister Natigeler, 3(103), 296-306. https://doi.org/10.37884/3-2024/33
ЖАБЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚЫЗҒАЛДАҚТАРДЫ КӨКТЕТУ КЕЗЕҢІНДЕГІ КҮЙЗЕЛІСТІК ПРОЦЕССТЕРДІ РЕТТЕУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3(103), p. 296–306, 2024. DOI: 10.37884/3-2024/33. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/632. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ЖАБЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚЫЗҒАЛДАҚТАРДЫ КӨКТЕТУ КЕЗЕҢІНДЕГІ КҮЙЗЕЛІСТІК ПРОЦЕССТЕРДІ РЕТТЕУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 3(103) (September): 296-306. https://doi.org/10.37884/3-2024/33.
“ЖАБЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚЫЗҒАЛДАҚТАРДЫ КӨКТЕТУ КЕЗЕҢІНДЕГІ КҮЙЗЕЛІСТІК ПРОЦЕССТЕРДІ РЕТТЕУ” (2024) Izdenister natigeler, (3(103), pp. 296–306. doi:10.37884/3-2024/33.
[1]“ЖАБЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚЫЗҒАЛДАҚТАРДЫ КӨКТЕТУ КЕЗЕҢІНДЕГІ КҮЙЗЕЛІСТІК ПРОЦЕССТЕРДІ РЕТТЕУ”, Izdenister natigeler, no. 3(103), pp. 296–306, Sep. 2024, doi: 10.37884/3-2024/33.
“ЖАБЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚЫЗҒАЛДАҚТАРДЫ КӨКТЕТУ КЕЗЕҢІНДЕГІ КҮЙЗЕЛІСТІК ПРОЦЕССТЕРДІ РЕТТЕУ”. Izdenister Natigeler, no. 3(103), Sept. 2024, pp. 296-0, https://doi.org/10.37884/3-2024/33.
“ЖАБЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚЫЗҒАЛДАҚТАРДЫ КӨКТЕТУ КЕЗЕҢІНДЕГІ КҮЙЗЕЛІСТІК ПРОЦЕССТЕРДІ РЕТТЕУ”. Izdenister natigeler, no. 3(103) (September 30, 2024): 296–306. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/632.
1.ЖАБЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚЫЗҒАЛДАҚТАРДЫ КӨКТЕТУ КЕЗЕҢІНДЕГІ КҮЙЗЕЛІСТІК ПРОЦЕССТЕРДІ РЕТТЕУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3(103):296-30. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/632
1.ЖАБЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ҚЫЗҒАЛДАҚТАРДЫ КӨКТЕТУ КЕЗЕҢІНДЕГІ КҮЙЗЕЛІСТІК ПРОЦЕССТЕРДІ РЕТТЕУ. Izdenister natigeler. 2024;(3(103):296-306. doi:10.37884/3-2024/33