ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖҮГЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ

Ж. Оспанбаев*; А.С. Сембаева; А.С. Досжанова; А.Б. Багжан

doi:10.37884/4-2021/09

Аңдатпа

Бұл мақалада, еліміздің оңтүстік-шығыс аймағы жағдайында әр түрлі суғару технологиясымен өсірілген жүгері буданының өсіп-даму ерекшеліктері қарастырылған. Вегетациялық кезеңінде тәжірибе нұсқалары бойынша топырақтағы қоректену элементтерінің құрамының өзгеруі, жүгері будандарының биомассалық салмақтары, будандардың құрылымдық талдауы, фотосинтетикалық қасиеттері және өнімділігі зерттелген. Жүгерінің вегетациялық кезеңі бойынша орташа тәуліктік температура 3160,7°С құрады. Жүгерінің Порумбень 458 буданының вегетациялық кезеңде күннің энергиясы 1610 МДж/м²болды. Нәтижесінде, 220,92 ц/га құрғақ биомассаның жинақталуын қамтамассыз етті. Суару әдістері ашық-каштанды топырақтардың агрохимиялық қасиеттеріне елеулі әсерін тигізді. Топырақтың егістік қабатындағы гумустың мөлшері 1,77-2,10 %, тұрақсыз қарашіріктің мөлшері – 0,095-0,251%, жеңіл гидролизденетін азоттың мөлшері – 102-135 мг/кг, нитраттардың мөлшері –15,2-31,5 мг/кг, жылжымалы фосфор мөлшері – 14,8-24,7 мг/кг, ал алмасатын калий мөлшері – 295-385 мг/кг шамасында ауытқыды. Қоректендіру элементтерінің осындай көрсеткіштері кезінде көрсетілген өнімділік – 12,0-14,6 т/га құрады.

Су үнемдеудің бірден-бір жолы тамшылатып суару технологиясын жаппай енгізу және осы жаңа технологияны пайдалануда диқандарға қолдау көрсету. Бұл технология ағын су тапшылығын сездірмейді, суды 3-4 есе үнемдеумен қатар, ылғал мен қоректік заттарды өсімдіктің тамырына дәл жеткізіледі.

жүгері, будан, тамшылатып суғару, топырақ, ылғалдылық, биомасса, тыңайтқыш, себу, топырақ құнарлылығы, агротехника, фотосинтез, өнімділік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Концепция по переходу Республики Казахстан к «зеленой экономике», Астана, 2013. http://be.convdocs.org/docs/index-84613.html
2. Кван Р.А., Калашников А.А., Парамонов А.И., Калдарова С.М. Водные ресурсы и перспективы их использования в ирригации Республики Казахстан //Водное хозяйство Казахстана, 2011, №3.- С. 115-118.
3. Парамонов А.И. Настоящее и будущее орошаемого земледелия Республики Казахстан // http://www.rusnauka.com/23_D_2009/Agricole/50006.doc.htm
4. Оспанбаев Ж., Калашников П.А., Досжанова А.С., Елназаркызы Р. Использование возобновляемой энергии воды для создания самонапорной системы капельного орошения.// Материалы Всемирного конгресса инженеров и ученых «Энергия будущего: инновационные сценарии и методы их реализации WSEC-2017. 19-20 июня 2017, том 2, Астана. – С. 251-258.
5. Suresh Kulkarni. Innovative Technologies for Water Saving in Irrigated Agriculture // International Journal of Water Resources and Arid Environments.- 2017.-№1(3). – Р. 226-231.
6. Сембаева А.С., Омарова А.Ш., Оспанбаев Ж., Жапаев Р.К., Омарова А.А. Особенности технологии возделывания гибридов кукурузы на зерно в условиях юго-востока Казахстана// Международная научно-теоретическая конференция «Ресурсосберегающая технология возделывания сельскохозяйстенных культур – земледелие будущего», посвященная 70-летию со дня рождения доктора селськохозяйственных наук, профессора, академика АСХН РК Сыдық Д.А.-2021.-С.313-317.
7. Shifrath Y., Narayana P.B., Thirumalasetty S., Narsayah E.L. Desing & Integration of Wind-Solar Hybrid Energy System for Drip Irrigation Pumping Application //International Journal of Modern Engineering Research (IJMER) Vol.: 2 /Issue: 4, /July-Aug 2016 /Р.-2497-2950.
8. Ибатуллин С.Р. Водные ресурсы Казахстана и возможности развития ирригации // Проблемы инновационного развития общества: настоящее и будущее. – Алматы: «Эверо», 2009.-С. 15-35.
9. Joan R. Davenport, Robert G. Stevens, and Kelly M. Whitley. Spatial and Temporal Distribution of Soil Moisture in Drip-irrigated Vineyards// Hortscience,-2008.- 43(1).-Р. 229–235.
10. Воеводина Л.А. Изменение агрофизических свойств черноземных почв под влиянием капельного орошения минерализованной водой// Научный журнал Российского НИИ проблем мелиорации. – 2011. - № 4(04).-С.212-216.
11. Кузин А.И. Влияние капельного орошения на изменение физических и химических свойств почвы//Научный журнал КубГАУ.-2017.- №129 (05). – С.1-11.
12. Габбасова И.М., Сулейманов Р.Р. Оценка состояния агрочерноземов, подверженных водной и ветровой эрозии, для использования в орошаемом земледелии // Вестник башкирского государственного аграрного университета.-2013.-№1 (25).-С. 11-15.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2021. ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖҮГЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 4 (92) (Dec. 2021), 78–86. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2021/09.

(1)ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖҮГЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2021, No. 4 (92), 78-86. https://doi.org/10.37884/4-2021/09.

ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖҮГЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ. (2021). Izdenister Natigeler, 4 (92), 78-86. https://doi.org/10.37884/4-2021/09

ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖҮГЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (92), p. 78–86, 2021. DOI: 10.37884/4-2021/09. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/61. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖҮГЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ”. 2021. Izdenister Natigeler, no. 4 (92) (December): 78-86. https://doi.org/10.37884/4-2021/09.

“ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖҮГЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ” (2021) Izdenister natigeler, (4 (92), pp. 78–86. doi:10.37884/4-2021/09.

[1]“ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖҮГЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, no. 4 (92), pp. 78–86, Dec. 2021, doi: 10.37884/4-2021/09.

“ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖҮГЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (92), Dec. 2021, pp. 78-86, https://doi.org/10.37884/4-2021/09.

“ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖҮГЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ”. Izdenister natigeler, no. 4 (92) (December 30, 2021): 78–86. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/61.

1.ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖҮГЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2021 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (92):78-86. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/61

1.ТАМШЫЛАТЫП СУАРУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ЖҮГЕРІНІҢ ӨНІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2021;(4 (92):78-86. doi:10.37884/4-2021/09

[1] 1. Концепция по переходу Республики Казахстан к «зеленой экономике», Астана, 2013. http://be.convdocs.org/docs/index-84613.html

[2] 2. Кван Р.А., Калашников А.А., Парамонов А.И., Калдарова С.М. Водные ресурсы и перспективы их использования в ирригации Республики Казахстан //Водное хозяйство Казахстана, 2011, №3.- С. 115-118.

[3] 3. Парамонов А.И. Настоящее и будущее орошаемого земледелия Республики Казахстан // http://www.rusnauka.com/23_D_2009/Agricole/50006.doc.htm

[4] 4. Оспанбаев Ж., Калашников П.А., Досжанова А.С., Елназаркызы Р. Использование возобновляемой энергии воды для создания самонапорной системы капельного орошения.// Материалы Всемирного конгресса инженеров и ученых «Энергия будущего: инновационные сценарии и методы их реализации WSEC-2017. 19-20 июня 2017, том 2, Астана. – С. 251-258.

[5] 5. Suresh Kulkarni. Innovative Technologies for Water Saving in Irrigated Agriculture // International Journal of Water Resources and Arid Environments.- 2017.-№1(3). – Р. 226-231.

[6] 6. Сембаева А.С., Омарова А.Ш., Оспанбаев Ж., Жапаев Р.К., Омарова А.А. Особенности технологии возделывания гибридов кукурузы на зерно в условиях юго-востока Казахстана// Международная научно-теоретическая конференция «Ресурсосберегающая технология возделывания сельскохозяйстенных культур – земледелие будущего», посвященная 70-летию со дня рождения доктора селськохозяйственных наук, профессора, академика АСХН РК Сыдық Д.А.-2021.-С.313-317.

[7] 7. Shifrath Y., Narayana P.B., Thirumalasetty S., Narsayah E.L. Desing & Integration of Wind-Solar Hybrid Energy System for Drip Irrigation Pumping Application //International Journal of Modern Engineering Research (IJMER) Vol.: 2 /Issue: 4, /July-Aug 2016 /Р.-2497-2950.

[8] 8. Ибатуллин С.Р. Водные ресурсы Казахстана и возможности развития ирригации // Проблемы инновационного развития общества: настоящее и будущее. – Алматы: «Эверо», 2009.-С. 15-35.

[9] 9. Joan R. Davenport, Robert G. Stevens, and Kelly M. Whitley. Spatial and Temporal Distribution of Soil Moisture in Drip-irrigated Vineyards// Hortscience,-2008.- 43(1).-Р. 229–235.

[10] 10. Воеводина Л.А. Изменение агрофизических свойств черноземных почв под влиянием капельного орошения минерализованной водой// Научный журнал Российского НИИ проблем мелиорации. – 2011. - № 4(04).-С.212-216.

[11] 11. Кузин А.И. Влияние капельного орошения на изменение физических и химических свойств почвы//Научный журнал КубГАУ.-2017.- №129 (05). – С.1-11.

[12] 12. Габбасова И.М., Сулейманов Р.Р. Оценка состояния агрочерноземов, подверженных водной и ветровой эрозии, для использования в орошаемом земледелии // Вестник башкирского государственного аграрного университета.-2013.-№1 (25).-С. 11-15.