ЭКОНОМИЧЕСКАЯ ЭФФЕКТИВНОСТЬ РЕКУЛЬТИВАЦИИ НАРУШЕННЫХ ЗЕМЕЛЬ В КАЗАХСТАНЕ

Айгуль Шаймерденова; Дина  Тулеева; Парида  Султанбекова; Акмарал  Онгарова; Нуржан  Ермаханов; Гульнур  Сандыбаева; Айгерим  Бактыбаева

doi:10.37884/2-2024/41

Аңдатпа

Қазақстанда ашық тау-кен жұмыстарын жүргізу жер құнарлылығының айтарлықтай бұзылуына алып келеді. Нәтижесінде бұл жерлерде табиғи ортаның сапасы мен аймақтың санитарлық-гигиеналық жағдайы нашарлайды.

Іс жүзінде бұзылған жерлерді қалпына келтіру және оларды экономикалық айналымға енгізу ұзақ уақытты және үлкен қаржылық инвестицияларды қажет етеді. Сондықтан, өндіруші кәсіпорындардың алдында жерді рекультивациялау бойынша уақтылы жұмыс жүргізу міндеті тұр, бұл оларды реконструкциялау жөніндегі шаралар кешенін әзірлеуді және қабылдауды талап етеді.

Қатты пайдалы қазбалар кен орындарын ашық игеру және оларды ел қажеттіліктері үшін қарқынды пайдалану экономикалық тұрғыдан тиімді болып саналады. Алайда, жер қойнауын игеру салдарының қоршаған ортаға және осы аймаққа жақын тұратын адамдардың денсаулығына әсері осы бұзылған жерлерді тиімді қалпына келтіру бойынша ғылыми негізделген іс-шараларды әзірлеуді талап етеді.

Жамбыл облысының Сарысу ауданында фосфорит кен орындарының қуатты шикізат базасы шоғырланған. Фосфориттерді ашық тәсілмен өндіру экологиялық ортаға: атмосфераға, су және жер ресурстарына, жер қойнауына, өсімдіктер мен жануарлар әлеміне күшті техногендік әсер етеді. Республикада заңнамалық актілер бойынша тау-кен өндіру кәсіпорындары атмосфераға ластаушы заттарды шығару бойынша барлық белгіленген талаптарды орындауға тиіс. Бүгінде шығарындыларды бақылауды ҚР Қазгидромет жүзеге асырады.

Айта кету керек, іс жүзінде әлеуметтік-экономикалық жағдайлар кен орындарын игеру қажеттілігін талап етеді, өндіру әдістерін қалыптастырады, бірақ бұл бұзылған жерлерді қалпына келтіру қажет.

Мақалада Жамбыл облысы Сарысу ауданы Көкжон кен орнындағы №2 тәжірибелі қалпына келтірілген учаскенің мысалында бұзылған жерлерді қалпына келтіру бойынша ғылыми зерттеулердің нәтижелері келтірілген.

техногендік-бұзылған жерлер, рекультивация, экономикалық тиімділік, топырақ жамылғысы, табиғи-климаттық аймақтар, Жер ресурстарын басқару, техногендік аумақтар, өнеркәсіптік үйінділер, бітелу, топырақтың ластануы.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Shaimerdenova A., Tireuov K., Kerimova U., Mursalimova E. Development of industrial and urban areas in the context of ecological and economic security. Scopus. Journal of Environmental Management and Tourism, (E-ISSN20687729-Romania-Scopus), 2020, 11(1), pp. 65–72.
2. Голик В.И., Мартынов В.Г., Комащенко В.И. К-77 Экологические, экономические и правовые аспекты разработки месторождений полезных ископаемых: Учебное пособие. - М.: Издательский центр РГУ нефти и газа имени И.М. Губкина, 2012. - 300 с.
3. Приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 17 января 2020 года № 7 «Об утверждении Правил рационального использования земель сельскохозяйственного назначения и внесении изменений и дополнения в некоторые приказы Министра сельского хозяйства Республики Казахстан» // ИС «Параграф» [Электронный ресурс]. Режим доступа: http://online.zakon.kz (с изменениями на март 2022) // (дата обращения: 25.02.2024).
4. Кодекс Республики Казахстан от 2 января 2021 года № 400-VI «Экологический кодекс Республики Казахстан» (с изменениями и дополнениями от 27.12.2021 г.) // ИС «Параграф» [Электронный ресурс]. – Режим доступа: http://online.zakon.kz // (дата обращения: 25.03.2022).
5. Новое производство минеральных удобрений в Таразе — опасно ли для экологии./https://ec-sport.kz.
6. Маринина О.А., Маринин М.А. Экономическая оценка эффективности рекультивации на примере Олимпиадинского ГОКа // Записки Горного института. 2014. Т. 208. – С. 32 - 35. №. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/ekonomicheskaya-otsenka-effektivnosti-rekultivatsii-na-primere-olimpiadinskogo-goka (дата обращения: 20.04.2024).
7. Гавриловская М.А. Оценка эффективности рекультивации нарушенных земель (Экосистемный подход). Автореферат диссертации на соискание учёной степени кандидата экономических наук. Екатеринбург. 2007. - 29 с.
8. Жмаева С.Г., Турсукова И.И. Оценка эффективности капитальных вложений на рекультивацию земельных участков. // Природные ресурсы в XXI веке: экономика, управление и инновации: сборник трудов междун. науч.- практ. конф. – Томск, 2010. – С. 18 - 23.
9. Арбузов В.В., Грузин Д.П., Симакин В.И. Экономика природопользования и природоохранная. Учебное пособие. – Пенза: Пензенский государственный университет. 2004. – 251 с.
10. Shaimerdenova A. PERSPECTIVE MONITORING ISSUES ON DISTURBED INDUSTRIAL FACILITY LAND. 4-ый Международный Анатолийский Конгресс по сельскому хозяйству, продовольствию, окружающей среде и биологии, 20 - 22 апреля 2019 года, Афьонкарахисар - Турция.
11. Приказ Заместителя Премьер - Министра Республики Казахстан - Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 24 апреля 2017 года № 173 «Об утверждении Правил рационального использования пастбищ» (с изменениями от 17.01.2020 г.) // ИС «Параграф» [Электронный ресурс]. Режим доступа: http: // online.zakon.kz (с изменениями на март 2022) // (дата обращения: 25.03.2024).
12. Оналбаева Д., Джангарашева Н., ОмарбековаА., Шаймерденова А. (2024). Современное состояние арендного землепользования РК. Izdenister Natigeler, (1 (101). https://doi.org/10.37884/1-2024/26).

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ҚАЗАҚСТАНДА БҰЗЫЛҒАН ЖЕРЛЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2 (102) (Jun. 2024), 418–425. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2024/41.

(1)ҚАЗАҚСТАНДА БҰЗЫЛҒАН ЖЕРЛЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler 2024, No. 2 (102), 418-425. https://doi.org/10.37884/2-2024/41.

ҚАЗАҚСТАНДА БҰЗЫЛҒАН ЖЕРЛЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІ. (2024). Izdenister Natigeler, 2 (102), 418-425. https://doi.org/10.37884/2-2024/41

ҚАЗАҚСТАНДА БҰЗЫЛҒАН ЖЕРЛЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (102), p. 418–425, 2024. DOI: 10.37884/2-2024/41. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/606. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚАЗАҚСТАНДА БҰЗЫЛҒАН ЖЕРЛЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2 (102) (June): 418-25. https://doi.org/10.37884/2-2024/41.

“ҚАЗАҚСТАНДА БҰЗЫЛҒАН ЖЕРЛЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІ” (2024) Izdenister natigeler, (2 (102), pp. 418–425. doi:10.37884/2-2024/41.

[1]“ҚАЗАҚСТАНДА БҰЗЫЛҒАН ЖЕРЛЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (102), pp. 418–425, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-2024/41.

“ҚАЗАҚСТАНДА БҰЗЫЛҒАН ЖЕРЛЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (102), June 2024, pp. 418-25, https://doi.org/10.37884/2-2024/41.

“ҚАЗАҚСТАНДА БҰЗЫЛҒАН ЖЕРЛЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (102) (June 29, 2024): 418–425. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/606.

1.ҚАЗАҚСТАНДА БҰЗЫЛҒАН ЖЕРЛЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2 (102):418-25. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/606

1.ҚАЗАҚСТАНДА БҰЗЫЛҒАН ЖЕРЛЕРДІ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУДІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІ. Izdenister natigeler. 2024;(2 (102):418-425. doi:10.37884/2-2024/41

[1] 1. Shaimerdenova A., Tireuov K., Kerimova U., Mursalimova E. Development of industrial and urban areas in the context of ecological and economic security. Scopus. Journal of Environmental Management and Tourism, (E-ISSN20687729-Romania-Scopus), 2020, 11(1), pp. 65–72.

[2] 2. Голик В.И., Мартынов В.Г., Комащенко В.И. К-77 Экологические, экономические и правовые аспекты разработки месторождений полезных ископаемых: Учебное пособие. - М.: Издательский центр РГУ нефти и газа имени И.М. Губкина, 2012. - 300 с.

[3] 3. Приказ Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 17 января 2020 года № 7 «Об утверждении Правил рационального использования земель сельскохозяйственного назначения и внесении изменений и дополнения в некоторые приказы Министра сельского хозяйства Республики Казахстан» // ИС «Параграф» [Электронный ресурс]. Режим доступа: http://online.zakon.kz (с изменениями на март 2022) // (дата обращения: 25.02.2024).

[4] 4. Кодекс Республики Казахстан от 2 января 2021 года № 400-VI «Экологический кодекс Республики Казахстан» (с изменениями и дополнениями от 27.12.2021 г.) // ИС «Параграф» [Электронный ресурс]. – Режим доступа: http://online.zakon.kz // (дата обращения: 25.03.2022).

[5] 5. Новое производство минеральных удобрений в Таразе — опасно ли для экологии./https://ec-sport.kz.

[6] 6. Маринина О.А., Маринин М.А. Экономическая оценка эффективности рекультивации на примере Олимпиадинского ГОКа // Записки Горного института. 2014. Т. 208. – С. 32 - 35. №. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/ekonomicheskaya-otsenka-effektivnosti-rekultivatsii-na-primere-olimpiadinskogo-goka (дата обращения: 20.04.2024).

[7] 7. Гавриловская М.А. Оценка эффективности рекультивации нарушенных земель (Экосистемный подход). Автореферат диссертации на соискание учёной степени кандидата экономических наук. Екатеринбург. 2007. - 29 с.

[8] 8. Жмаева С.Г., Турсукова И.И. Оценка эффективности капитальных вложений на рекультивацию земельных участков. // Природные ресурсы в XXI веке: экономика, управление и инновации: сборник трудов междун. науч.- практ. конф. – Томск, 2010. – С. 18 - 23.

[9] 9. Арбузов В.В., Грузин Д.П., Симакин В.И. Экономика природопользования и природоохранная. Учебное пособие. – Пенза: Пензенский государственный университет. 2004. – 251 с.

[10] 10. Shaimerdenova A. PERSPECTIVE MONITORING ISSUES ON DISTURBED INDUSTRIAL FACILITY LAND. 4-ый Международный Анатолийский Конгресс по сельскому хозяйству, продовольствию, окружающей среде и биологии, 20 - 22 апреля 2019 года, Афьонкарахисар - Турция.

[11] 11. Приказ Заместителя Премьер - Министра Республики Казахстан - Министра сельского хозяйства Республики Казахстан от 24 апреля 2017 года № 173 «Об утверждении Правил рационального использования пастбищ» (с изменениями от 17.01.2020 г.) // ИС «Параграф» [Электронный ресурс]. Режим доступа: http: // online.zakon.kz (с изменениями на март 2022) // (дата обращения: 25.03.2024).

[12] 12. Оналбаева Д., Джангарашева Н., ОмарбековаА., Шаймерденова А. (2024). Современное состояние арендного землепользования РК. Izdenister Natigeler, (1 (101). https://doi.org/10.37884/1-2024/26).