РЕСУРСОСБЕРЕГАЮЩАЯ ТЕХНОЛОГИЯ ВОЗДЕЛЫВАНИЯ КУЛЬТУР В УСЛОВИЯХ БОГАРЫ ЮГО-ВОСТОКА КАЗАХСТАНА

Гуля Куныпияева; Рауан Жапаев; Шолпан Бастаубаева; Жумагали Оспанбаев; Айзада Сембаева; Ербол Жусупбеков

doi:10.37884/2-1-2024/557

Аңдатпа

Қазақстанның оңтүстік - шығысындағы жерлерді ұтымды пайдалану үшін топырақты өңдеудің әртүрлі тәсілдерінің оның су-физикалық қасиеттеріне әсері зерттелді. Топырақтағы өнімді ылғал қоры барлық зерттелетін дақылдар үшін орта есеппен 103,3-134,1 мм аралығында болды. Жауын-шашынның азаюына байланысты булану және транспирация есебінен зерттелетін дақылдар бойынша барлық топырақ өңдеу нұсқаларында өнімді ылғал қоры төмендеді: жерді 20-22 см жыртқан нұсқада 18,9-27,5 мм, 8-10 см минималды өңдеген нұсқада 22,9 – 26,9 мм, нөлдік өңдеу кезінде 24,3 – 31,6 мм құрады, яғни ылғал қоры нөлдік және минималды өңдеу кезінде жоғары болды. Тәжірибелердегі қоректік заттардың динамикасын зерттеу зерттелген дақылдардың өну кезеңінде топырақта нитрат азотының аз жиналуы байқалғанын көрсетті – орта есеппен 25-29 мг / кг. зерттелетін дақылдардың вегетациялық кезеңінің соңында жер жырту нұсқасында оның топырақтағы мөлшері 17-22 мг/кг-ға дейін төмендеді, минималды өңдеу нұсқасында 13-27 мг/кг-ға дейін, нөлдік өңдеу нұсқасында 15-26 мг/кг -ға дейін төмендеді. Көктемде топырақтағы жылжымалы фосфордың мөлшері орташа деңгейде болды, ол 26-44 мг / кг-ға дейін ауытқиды. Дақылдардың вегетациялық кезеңінің соңына қарай оның топырақтағы мөлшері азайып, көрсетілген қамтамасыз ету тобында қалды. Метаболикалық калий мөлшері 307-448 мг/кг аралығында болды, бұл орташа және жоғары деңгейлерді көрсетті. Зерттеу нәтижелері бойынша зерттелетін дақылдар арасында Сымбат жаздық арпа сортының астық өнімділігі гектарына 10,8-32,9 центнер аралығында болғандығы анықталды, яғни барлық зерттеу жылдарында ең жоғары өнімділік минималды өңдеу нұсқасында байқалды. Зерттеу нәтижелері бойынша маусым кезеңнің метеорологиялық жағдайлары мен гидротермиялық коэффициентінің маңызды әсері расталады және өнімділік өңдеу әдісіне тәуелсіз екендігі анықталды.

No-till, дақылдардың өнімділігі, топырақ құрылымы, арпа, бұршақ, мақсары, судан шөбі.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Kogut B.M. Organic matter of the air-dry and water-stable macroaggregates (2–1 mm) of haplic chernozem in contrasting variants of land use. Eurasian Soil Science [Text] / Artemyeva Z.S., Kirillova N.P., Yashin M.A., Soshnikova E.I. - 2019. № 52(2). 141-149 p.
2. Kholodov V.A. Interpretation of data on the aggregate composition of typical chernozems under different land use by cluster and principal component analyses [Text] Yaroslavtseva N.V., Frid A.S. / Eurasian Soil Science. - 2016. 49(9). 102-103 p.
3. Kholodov V.A. Changes in the ratio of aggregate fractions in humus horizons of chernozems in response to the type of their use. Eurasian Soil Science [Text]/ Yaroslavtseva N.V., Farkhodov Y.R., Belobrov V.P., Sergey A., Yudin A., Aydiev Y., Lazarev V.I., Frid A.S. - 2019. № 52(2). 162-170 p.
4. Sabitov M.M. Influence of complex application of chemicalization agents on the main diseases and contamination of spring wheat [Text]/ Naumetov R.V., Sharipova R.B. Perm Agrarian Bulletin. - 2015. № 3(11). 25-32 p.
5. Raimanova I. The effects of differentiated water supply after anthesis and nitrogen fertilization on 15N of wheat grain [Text]/ Rapid Communications in Mass Spectrometry. - 2010. № 3(24). 261–266 p.
6. Kuzychenko Y.A. Combined tillage with elements of Strip-till technology for maize in the Ciscaucasian zone [Text]/ Gadzhiumarov RG, Dzhandarov AN. Agricultural science. - 2021. № 344(1). 57-59 p.
7. Zhapayev R. Screening of sweet and grain sorghum genotypes for green biomass production in different regions of Kazakhstan. [Text]/ Toderich K., Kunypiyaeva G., Kurmanbayeva M., Mustafayev M., Ospanbayev Zh., Omarova A., Kusmangazinov A. Journal of water and land development. -2023. № 56 (I–III): 1–9 p. https://doi.org/10.24425/jwld.2023.143752 2023.
8. Valkama, E. Can conservation agriculture increase soil carbon sequestration? A modelling approach. [Text]/ Kunypiyaeva G., Zhapayev R., Karabayev M., Zhusupbekov E., Perego A., Schillaci C., Sacco D., Moretti, B., Grignani, C., Acutis, M. // GeodermaVolume 369, 15 June 2020, Номер статьи 114298 doi:10.1016/j.geoderma.2020.114298.
9. Zhapayev R. Screening of sweet and grain sorghum genotypes for green biomass production in different regions of Kazakhstan [Text]/ Toderich K, Kunypiyaeva G, Kurmanbayeva M, Mustafayev M, Ospanbayev Zh, Omarova A, Kusmangazinov A.. Journal of water and land development. - 2023. № 56 (I–III). -С. 1–9. https://doi.org/10.24425/jwld.2023.143752 2023.
10. Stajnko D. Effects of different tillage systems on fuel savings and reduction of CO2 emissions in production of silage corn in Eastern Slovenia [Text]/ Lakota M., Vučajnk F., Bernik R. Polish J. of Environ. Stud. - 2009. №18 (4). 711-716 p.
11. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта [Text]. - М.: Агропромиздат, - 1985. 351 с.
12. Kachinsky N.A. Soil physics. Moscow: Higher School. Part II. Water-physical properties and soil regimes [Text]. 1970. 363 p.
13. Kurachenko N.L. Influence of tillage on the agrophysical state of chernozem and productivity of spring wheat [Text]/ Kolesnikov A.S., Romanov V.N. Siberian Bull. Agric. Sci. - 2018. № 48(1). 44–50 p.
14. Loshakov VG. Green fertilizer as a factor in increasing soil fertility, biologization and greening of agriculture. Fertility [Text]/ . - 2018. № 2: 26–29 p.
15. Zhang S. The potential mechanism of longterm conservation tillage effects on maize yield in the black soil of Northeast China [Text]/ Chen X, Jia S. Soil Till. Res. - 2015. № 154. 84–90 p. http:// dx.doi.org/10.1016/j.still.
16. He J. Soil properties and crop yields after 11 years of no tillage farming in wheat–maize cropping system in North China Plain [Text]/ Li H, Rasaily R. Wang Q. Soil Till. Res. - 2011. № 113(1). 48–54 p.
17. Polyakov DG. Tillage and direct seeding: agrophysical properties of chernozems and field crop yields. [Text]. Agriculture. - 2021. № 2. 37–43 p. https://doi.org/10.24411/0044- 3913-2021-10208.
18. Жусупбеков Е.К., Амангалиев Б.М., Хидиров А.Э., Байтаракова Қ.Ж., Рустемова К.У. Влияние способов обработки почвы и минеральных удобрений на урожайность сафлора, возделываемого в условиях светло-каштановых почвах юго-востока Казастана // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. №3 (99) 2023, ISSN 2304-3334.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ОҢТҮСТІК ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТӘЛІМІ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛГЕН ДАҚЫЛДАРДЫҢ ҚОР САҚТАУШЫ ТЕХНОЛОГИЯСЫ . Izdenister natigeler. 2-1 (special) (Jun. 2024), 206–220. DOI:https://doi.org/10.37884/2-1-2024/557.

(1)ОҢТҮСТІК ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТӘЛІМІ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛГЕН ДАҚЫЛДАРДЫҢ ҚОР САҚТАУШЫ ТЕХНОЛОГИЯСЫ . Izdenister natigeler 2024, No. 2-1 (special), 206-220. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/557.

ОҢТҮСТІК ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТӘЛІМІ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛГЕН ДАҚЫЛДАРДЫҢ ҚОР САҚТАУШЫ ТЕХНОЛОГИЯСЫ . (2024). Izdenister Natigeler, 2-1 (special), 206-220. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/557

ОҢТҮСТІК ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТӘЛІМІ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛГЕН ДАҚЫЛДАРДЫҢ ҚОР САҚТАУШЫ ТЕХНОЛОГИЯСЫ . Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2-1 (special), p. 206–220, 2024. DOI: 10.37884/2-1-2024/557. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/557. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ОҢТҮСТІК ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТӘЛІМІ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛГЕН ДАҚЫЛДАРДЫҢ ҚОР САҚТАУШЫ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special) (June): 206-20. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/557.

“ОҢТҮСТІК ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТӘЛІМІ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛГЕН ДАҚЫЛДАРДЫҢ ҚОР САҚТАУШЫ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ” (2024) Izdenister natigeler, (2-1 (special), pp. 206–220. doi:10.37884/2-1-2024/557.

[1]“ОҢТҮСТІК ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТӘЛІМІ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛГЕН ДАҚЫЛДАРДЫҢ ҚОР САҚТАУШЫ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ”, Izdenister natigeler, no. 2-1, pp. 206–220, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-1-2024/557.

“ОҢТҮСТІК ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТӘЛІМІ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛГЕН ДАҚЫЛДАРДЫҢ ҚОР САҚТАУШЫ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ”. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special), June 2024, pp. 206-20, https://doi.org/10.37884/2-1-2024/557.

“ОҢТҮСТІК ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТӘЛІМІ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛГЕН ДАҚЫЛДАРДЫҢ ҚОР САҚТАУШЫ ТЕХНОЛОГИЯСЫ ”. Izdenister natigeler, no. 2-1 (special) (June 29, 2024): 206–220. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/557.

1.ОҢТҮСТІК ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТӘЛІМІ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛГЕН ДАҚЫЛДАРДЫҢ ҚОР САҚТАУШЫ ТЕХНОЛОГИЯСЫ . Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2-1 (special):206-20. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/557

1.ОҢТҮСТІК ШЫҒЫС ҚАЗАҚСТАННЫҢ ТӘЛІМІ ЖАҒДАЙЫНДА ӨСІРІЛГЕН ДАҚЫЛДАРДЫҢ ҚОР САҚТАУШЫ ТЕХНОЛОГИЯСЫ . Izdenister natigeler. 2024;(2-1 (special):206-220. doi:10.37884/2-1-2024/557

[1] 1. Kogut B.M. Organic matter of the air-dry and water-stable macroaggregates (2–1 mm) of haplic chernozem in contrasting variants of land use. Eurasian Soil Science [Text] / Artemyeva Z.S., Kirillova N.P., Yashin M.A., Soshnikova E.I. - 2019. № 52(2). 141-149 p.

[2] 2. Kholodov V.A. Interpretation of data on the aggregate composition of typical chernozems under different land use by cluster and principal component analyses [Text] Yaroslavtseva N.V., Frid A.S. / Eurasian Soil Science. - 2016. 49(9). 102-103 p.

[3] 3. Kholodov V.A. Changes in the ratio of aggregate fractions in humus horizons of chernozems in response to the type of their use. Eurasian Soil Science [Text]/ Yaroslavtseva N.V., Farkhodov Y.R., Belobrov V.P., Sergey A., Yudin A., Aydiev Y., Lazarev V.I., Frid A.S. - 2019. № 52(2). 162-170 p.

[4] 4. Sabitov M.M. Influence of complex application of chemicalization agents on the main diseases and contamination of spring wheat [Text]/ Naumetov R.V., Sharipova R.B. Perm Agrarian Bulletin. - 2015. № 3(11). 25-32 p.

[5] 5. Raimanova I. The effects of differentiated water supply after anthesis and nitrogen fertilization on 15N of wheat grain [Text]/ Rapid Communications in Mass Spectrometry. - 2010. № 3(24). 261–266 p.

[6] 6. Kuzychenko Y.A. Combined tillage with elements of Strip-till technology for maize in the Ciscaucasian zone [Text]/ Gadzhiumarov RG, Dzhandarov AN. Agricultural science. - 2021. № 344(1). 57-59 p.

[7] 7. Zhapayev R. Screening of sweet and grain sorghum genotypes for green biomass production in different regions of Kazakhstan. [Text]/ Toderich K., Kunypiyaeva G., Kurmanbayeva M., Mustafayev M., Ospanbayev Zh., Omarova A., Kusmangazinov A. Journal of water and land development. -2023. № 56 (I–III): 1–9 p. https://doi.org/10.24425/jwld.2023.143752 2023.

[8] 8. Valkama, E. Can conservation agriculture increase soil carbon sequestration? A modelling approach. [Text]/ Kunypiyaeva G., Zhapayev R., Karabayev M., Zhusupbekov E., Perego A., Schillaci C., Sacco D., Moretti, B., Grignani, C., Acutis, M. // GeodermaVolume 369, 15 June 2020, Номер статьи 114298 doi:10.1016/j.geoderma.2020.114298.

[9] 9. Zhapayev R. Screening of sweet and grain sorghum genotypes for green biomass production in different regions of Kazakhstan [Text]/ Toderich K, Kunypiyaeva G, Kurmanbayeva M, Mustafayev M, Ospanbayev Zh, Omarova A, Kusmangazinov A.. Journal of water and land development. - 2023. № 56 (I–III). -С. 1–9. https://doi.org/10.24425/jwld.2023.143752 2023.

[10] 10. Stajnko D. Effects of different tillage systems on fuel savings and reduction of CO2 emissions in production of silage corn in Eastern Slovenia [Text]/ Lakota M., Vučajnk F., Bernik R. Polish J. of Environ. Stud. - 2009. №18 (4). 711-716 p.

[11] 11. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта [Text]. - М.: Агропромиздат, - 1985. 351 с.

[12] 12. Kachinsky N.A. Soil physics. Moscow: Higher School. Part II. Water-physical properties and soil regimes [Text]. 1970. 363 p.

[13] 13. Kurachenko N.L. Influence of tillage on the agrophysical state of chernozem and productivity of spring wheat [Text]/ Kolesnikov A.S., Romanov V.N. Siberian Bull. Agric. Sci. - 2018. № 48(1). 44–50 p.

[14] 14. Loshakov VG. Green fertilizer as a factor in increasing soil fertility, biologization and greening of agriculture. Fertility [Text]/ . - 2018. № 2: 26–29 p.

[15] 15. Zhang S. The potential mechanism of longterm conservation tillage effects on maize yield in the black soil of Northeast China [Text]/ Chen X, Jia S. Soil Till. Res. - 2015. № 154. 84–90 p. http:// dx.doi.org/10.1016/j.still.

[16] 16. He J. Soil properties and crop yields after 11 years of no tillage farming in wheat–maize cropping system in North China Plain [Text]/ Li H, Rasaily R. Wang Q. Soil Till. Res. - 2011. № 113(1). 48–54 p.

[17] 17. Polyakov DG. Tillage and direct seeding: agrophysical properties of chernozems and field crop yields. [Text]. Agriculture. - 2021. № 2. 37–43 p. https://doi.org/10.24411/0044- 3913-2021-10208.

[18] 18. Жусупбеков Е.К., Амангалиев Б.М., Хидиров А.Э., Байтаракова Қ.Ж., Рустемова К.У. Влияние способов обработки почвы и минеральных удобрений на урожайность сафлора, возделываемого в условиях светло-каштановых почвах юго-востока Казастана // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. №3 (99) 2023, ISSN 2304-3334.