АҚТІКЕН МИКРОКЛОНЫНЫҢ ӨСУІ ЖӘНЕ ДАМУЫНА ЖАРЫҚТАНДЫРУ ӘРЕКЕТТЕСУІ ЖАҒДАЙЫНДА ФИТОСТИМУЛЯТОРДЫҢ ӘСЕРІ

Медет Сембеков; Ельвира  Шаденова; Мариям  Кайгермазова; Лидия Ашикова; Эрика  Джангалина; Нина  Терлецкая

doi:10.37884/1-2024/20

Аңдатпа

Мақалада Nitrariaceae тұқымдасының өкілдері – Шобер ақтікені (Nitraria Schoberi L.) және Сібір ақтікені (Nitraria sibirika Pall.) микроклондарының өсіру кезінде олардың өсуі мен дамуына әртүрлі концентрациядағы фитостимуляторлардың әсері қарастырылады. НСҚ немесе ИСҚ фитогормондарының 0,2, 0,3 және 0,5 мг/л концентрациядағы әсері in vitro дақылында әртүрлі Nitraria түрлерінің өркен өсу қарқындылығын және ризогенезді жоғарылататыны көрсетілген. Зерттеудің мақсаты жемістері мен жапырақтарында биологиялық белсенді заттардың бай кешені бар ерекше және пайдалы өсімдіктің микроклондық көбею процесінде тиімді жұмыс істеу үшін әртүрлі жарықтандыруды қолдану жағдайында әртүрлі фитостимуляторлардың әсерін зерттеу. Зерттеудің мақсаты жемістері мен жапырақтарында биологиялық белсенді заттардың бай кешені бар ерекше және пайдалы өсімдіктің микроклондық көбею процесінде тиімді жұмыс істеу үшін әр түрлі жарықтандыруды қолдану жағдайында әр түрлі фитостимуляторлардың әсерін зерттеу болып табылады. Зерттеу жұмысында ұлпа дақылындағы ақтікен микроклондарының өсуі мен дамуына қатысты әр түрлі жарықтандырудың әсер ету нәтижелері келтірілген, онда өсу реттегіштері мен фитолампалардың бірлескен әсері барысындағы жарықтандырудың ақтікен экспланттарында морфогенетикалық процестерді ынталандыруға әкелетіні анықталды, сонымен қатар фитогормондардың төмен концентрациясында микроклоналды дақылдардың өсуін реттеу үшін пайдалануға болады, сондай-ақ өсімдіктерді ex situ жағдайларға көшірмес бұрын тамыр жүйесінің дамуын ынталандыру үшін де фитолампаларды қолданған жөн.

ақтікен, дақыл, in vitro, фитостимулятор, дақылдау, микроклон, Nitraria Schoberi L., Nitraria sibirika Pall.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Кентбаева Б., Бессчетнова Н., Бессчетнов В., Ахметов Р., Кентбаев Е. Долана кесінділерінің қалпына келтіру қабілеті //IzdenisterNatigeler, 2021. -№3 (91). – 95–103 б. https://doi.org/10.37884/3-2021/11
2. Murashige T., Skoog F. A revised medium for rapid growth and bioassays with tobacco tissue cultures//Physiologia Plantarum, 1962. – 15. - Р.219-223
3. Железниченко Т. В., Новикова Т. И., Банаев Е. In vitro дақылында Nitraria Sibirica тұқымының өну технологиясы // Х «Өсімдік жасушаларының биологиясы in vitro және биотехнология» халықаралық конференциясы Казань, 14-18 Октября 2013 г. – 284 б.
4. Нам, И. Я. Өсімдіктердің өсу және даму реттегіштерін in vitro биотехнологияларында пайдалануды оңтайландыру: автореф. дис. ... биол.ғылым д-рі: 03.00.23 / И. Я. Нам. – М.: Москов. ауылшаруаш.акад. К. А. Тимирязева атын., 2004. – 42 б.
5. Wynne, J. Adventitious root formation in woody plant tissue: the influens of light and indole-3-butric acid (IBA) on adventitious root induction in Betula pendula / J. Wynne, M. S. McDonald //In vitro Cell. Dev. Biol. – Plant, 2002. – Vol. 38. –Р. 210–212
6. Djangalina E.D., Kapytina A.I., Kaigermazova M.A., Mamirova A.A., Shadenova E.A. Influence of light-emitting diodes on the efficiency of valuable woody plants micropropagation//International Journal of Biology and Chemistry, 2023. – 16.- No 1.- P.49-57https://doi.org/10.26577/ijbch.2023.v16.i1.05
7. Dutta Gupta S., Jatothu B. (2013) Fundamentals and applications of light-emitting diodes (LEDs) in in vitro plant growth and morphogenesis //Plant Biotechnol. Rep., 2013. - vol.7. –Р.211–220. https://doi.org/10.1007/s11816-013-0277-0
8. Batista D.S., Felipe S.H., Silva T.D. et al. Light quality in plant tissue culture: does it matter? In Vitro Cell.Dev.Biol. Plant, 2018. - vol.54. - Р.195–215. https://doi.org/10.1007/s11627-018-9902-5.11.
9. Higuchi Y., Hisamatsu, T.Light acts as a signal for regulation of growth and development. [LED lighting for urban Agriculture] Singapore: Springer, 2016. - 454 p. ISBN978-981-10-1846-6
10. Zhang Yanping, Zhao Wei, Luo Wanyin, Dong Zhibao. Optimization of Proliferation Medium for the Stem of Wild Nitrariasibirica with the Response Surface Method //Journal of Desert Research, 2015/ - 35(6). –P.1579-1583
11. GUO Ye-hong, LIN Hai-ming, WU Rui. Research on tissue culture and medium of Nitrariatangutorum //Acta PrataculturaeSinica, 2009. - 18(6). –Р.59-64
12. QI Qi-ge, LI Shuang-fu, ZHANG Qi-chang, ZHANG Ying-nan. Multiple Shoots Induction and Rapid Propagation of Nitraria sibirica //Acta HorticulturaeSinica, 2007. - 34(3). – Р.791-792.
13. Кажыев М.Т., Кентбаев Е.Ж. Іле өзені атырауының орман екпелерінің биологиялық әртүрлілігі //Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты. № 3 (75) 2017 –241 б.
14. Қайырбаев Б.Е., Кентбаева Б.А. Іле-Балқаш өңіріндегі ағаш өсімдіктерінің фитомелиоративті рөлі // «Халықаралық магистратураның жазғы мектебі» жас ғалымдардың халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының жинағы –Алматы: КазНАУ, 2018. – 45 б.
15. McCown, B.H. and Lloyd, G. (1981) Woody Plant Medium (WPM)—A Mineral Nutrient Formulation for Microculture of Woody Plant Species // HortScience, 1981. – 16. – Р. 453.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. АҚТІКЕН МИКРОКЛОНЫНЫҢ ӨСУІ ЖӘНЕ ДАМУЫНА ЖАРЫҚТАНДЫРУ ӘРЕКЕТТЕСУІ ЖАҒДАЙЫНДА ФИТОСТИМУЛЯТОРДЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 1 (101) (Mar. 2024), 202–209. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2024/20.

(1)АҚТІКЕН МИКРОКЛОНЫНЫҢ ӨСУІ ЖӘНЕ ДАМУЫНА ЖАРЫҚТАНДЫРУ ӘРЕКЕТТЕСУІ ЖАҒДАЙЫНДА ФИТОСТИМУЛЯТОРДЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler 2024, No. 1 (101), 202-209. https://doi.org/10.37884/1-2024/20.

АҚТІКЕН МИКРОКЛОНЫНЫҢ ӨСУІ ЖӘНЕ ДАМУЫНА ЖАРЫҚТАНДЫРУ ӘРЕКЕТТЕСУІ ЖАҒДАЙЫНДА ФИТОСТИМУЛЯТОРДЫҢ ӘСЕРІ. (2024). Izdenister Natigeler, 1 (101), 202-209. https://doi.org/10.37884/1-2024/20

АҚТІКЕН МИКРОКЛОНЫНЫҢ ӨСУІ ЖӘНЕ ДАМУЫНА ЖАРЫҚТАНДЫРУ ӘРЕКЕТТЕСУІ ЖАҒДАЙЫНДА ФИТОСТИМУЛЯТОРДЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (101), p. 202–209, 2024. DOI: 10.37884/1-2024/20. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/474. Acesso em: 15 sep. 2026.

“АҚТІКЕН МИКРОКЛОНЫНЫҢ ӨСУІ ЖӘНЕ ДАМУЫНА ЖАРЫҚТАНДЫРУ ӘРЕКЕТТЕСУІ ЖАҒДАЙЫНДА ФИТОСТИМУЛЯТОРДЫҢ ӘСЕРІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 1 (101) (March): 202-9. https://doi.org/10.37884/1-2024/20.

“АҚТІКЕН МИКРОКЛОНЫНЫҢ ӨСУІ ЖӘНЕ ДАМУЫНА ЖАРЫҚТАНДЫРУ ӘРЕКЕТТЕСУІ ЖАҒДАЙЫНДА ФИТОСТИМУЛЯТОРДЫҢ ӘСЕРІ” (2024) Izdenister natigeler, (1 (101), pp. 202–209. doi:10.37884/1-2024/20.

[1]“АҚТІКЕН МИКРОКЛОНЫНЫҢ ӨСУІ ЖӘНЕ ДАМУЫНА ЖАРЫҚТАНДЫРУ ӘРЕКЕТТЕСУІ ЖАҒДАЙЫНДА ФИТОСТИМУЛЯТОРДЫҢ ӘСЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 1 (101), pp. 202–209, Mar. 2024, doi: 10.37884/1-2024/20.

“АҚТІКЕН МИКРОКЛОНЫНЫҢ ӨСУІ ЖӘНЕ ДАМУЫНА ЖАРЫҚТАНДЫРУ ӘРЕКЕТТЕСУІ ЖАҒДАЙЫНДА ФИТОСТИМУЛЯТОРДЫҢ ӘСЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (101), Mar. 2024, pp. 202-9, https://doi.org/10.37884/1-2024/20.

“АҚТІКЕН МИКРОКЛОНЫНЫҢ ӨСУІ ЖӘНЕ ДАМУЫНА ЖАРЫҚТАНДЫРУ ӘРЕКЕТТЕСУІ ЖАҒДАЙЫНДА ФИТОСТИМУЛЯТОРДЫҢ ӘСЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 1 (101) (March 29, 2024): 202–209. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/474.

1.АҚТІКЕН МИКРОКЛОНЫНЫҢ ӨСУІ ЖӘНЕ ДАМУЫНА ЖАРЫҚТАНДЫРУ ӘРЕКЕТТЕСУІ ЖАҒДАЙЫНДА ФИТОСТИМУЛЯТОРДЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Mar. 29 [cited 2026 Sep. 15];(1 (101):202-9. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/474

1.АҚТІКЕН МИКРОКЛОНЫНЫҢ ӨСУІ ЖӘНЕ ДАМУЫНА ЖАРЫҚТАНДЫРУ ӘРЕКЕТТЕСУІ ЖАҒДАЙЫНДА ФИТОСТИМУЛЯТОРДЫҢ ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2024;(1 (101):202-209. doi:10.37884/1-2024/20

[1] 1. Кентбаева Б., Бессчетнова Н., Бессчетнов В., Ахметов Р., Кентбаев Е. Долана кесінділерінің қалпына келтіру қабілеті //IzdenisterNatigeler, 2021. -№3 (91). – 95–103 б. https://doi.org/10.37884/3-2021/11

[2] 2. Murashige T., Skoog F. A revised medium for rapid growth and bioassays with tobacco tissue cultures//Physiologia Plantarum, 1962. – 15. - Р.219-223

[3] 3. Железниченко Т. В., Новикова Т. И., Банаев Е. In vitro дақылында Nitraria Sibirica тұқымының өну технологиясы // Х «Өсімдік жасушаларының биологиясы in vitro және биотехнология» халықаралық конференциясы Казань, 14-18 Октября 2013 г. – 284 б.

[4] 4. Нам, И. Я. Өсімдіктердің өсу және даму реттегіштерін in vitro биотехнологияларында пайдалануды оңтайландыру: автореф. дис. ... биол.ғылым д-рі: 03.00.23 / И. Я. Нам. – М.: Москов. ауылшаруаш.акад. К. А. Тимирязева атын., 2004. – 42 б.

[5] 5. Wynne, J. Adventitious root formation in woody plant tissue: the influens of light and indole-3-butric acid (IBA) on adventitious root induction in Betula pendula / J. Wynne, M. S. McDonald //In vitro Cell. Dev. Biol. – Plant, 2002. – Vol. 38. –Р. 210–212

[6] 6. Djangalina E.D., Kapytina A.I., Kaigermazova M.A., Mamirova A.A., Shadenova E.A. Influence of light-emitting diodes on the efficiency of valuable woody plants micropropagation//International Journal of Biology and Chemistry, 2023. – 16.- No 1.- P.49-57https://doi.org/10.26577/ijbch.2023.v16.i1.05

[7] 7. Dutta Gupta S., Jatothu B. (2013) Fundamentals and applications of light-emitting diodes (LEDs) in in vitro plant growth and morphogenesis //Plant Biotechnol. Rep., 2013. - vol.7. –Р.211–220. https://doi.org/10.1007/s11816-013-0277-0

[8] 8. Batista D.S., Felipe S.H., Silva T.D. et al. Light quality in plant tissue culture: does it matter? In Vitro Cell.Dev.Biol. Plant, 2018. - vol.54. - Р.195–215. https://doi.org/10.1007/s11627-018-9902-5.11.

[9] 9. Higuchi Y., Hisamatsu, T.Light acts as a signal for regulation of growth and development. [LED lighting for urban Agriculture] Singapore: Springer, 2016. - 454 p. ISBN978-981-10-1846-6

[10] 10. Zhang Yanping, Zhao Wei, Luo Wanyin, Dong Zhibao. Optimization of Proliferation Medium for the Stem of Wild Nitrariasibirica with the Response Surface Method //Journal of Desert Research, 2015/ - 35(6). –P.1579-1583

[11] 11. GUO Ye-hong, LIN Hai-ming, WU Rui. Research on tissue culture and medium of Nitrariatangutorum //Acta PrataculturaeSinica, 2009. - 18(6). –Р.59-64

[12] 12. QI Qi-ge, LI Shuang-fu, ZHANG Qi-chang, ZHANG Ying-nan. Multiple Shoots Induction and Rapid Propagation of Nitraria sibirica //Acta HorticulturaeSinica, 2007. - 34(3). – Р.791-792.

[13] 13. Кажыев М.Т., Кентбаев Е.Ж. Іле өзені атырауының орман екпелерінің биологиялық әртүрлілігі //Ізденістер, нəтижелер – Исследования, результаты. № 3 (75) 2017 –241 б.

[14] 14. Қайырбаев Б.Е., Кентбаева Б.А. Іле-Балқаш өңіріндегі ағаш өсімдіктерінің фитомелиоративті рөлі // «Халықаралық магистратураның жазғы мектебі» жас ғалымдардың халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының жинағы –Алматы: КазНАУ, 2018. – 45 б.

[15] 15. McCown, B.H. and Lloyd, G. (1981) Woody Plant Medium (WPM)—A Mineral Nutrient Formulation for Microculture of Woody Plant Species // HortScience, 1981. – 16. – Р. 453.