Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДА КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ

А.С. Жантасова 1 , Т.Е. Айтбаев 2 , А.О. Нусіпова 2 , С.К. Жантасов 3

1 Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС, Алматы, Қазақстан ; 2 «Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС, Алматы, Қазақстан; 3 КЕАҚ «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті», Алматы, Қазақстан Республикасы

doi.org/10.37884/1-2023/05 Бет. 37-46 Қабылданды 26.01.2023 Жарияланды 30.03.2023

Аңдатпа

Көкөніс дақылдарын интродукциялау әлемде де Қазақстан үшін де өте маңызды болып саналады, өйткені көкөніс дақылдарының жаңа құнды түрлерін басқа экологиялық-географиялық аймақтарға көшіру, ассортиментін едәуір кеңейтуге және  өнімдерін тұтынуды арттыруға, оны толық және әр түрлі етуге мүмкіндік береді.

Барлық қырыққабат көкөністерінің ішінде Кале қырыққабаты өзіне ерекше назар аударады. Бұл дақыл соңгы кезде өзінің ерекше биохимиялық құрамына байланысты кең тарап кетті.

Қазақстан үшін жапырақты қырыққабат Кале жаңа дақыл болып табылады. Қырыққабат Кале интродукциялауы еліміздің көкөніс шаруашылығын диверсификациялауға, дақылдарының құрамын кеңейтуге ықпал етеді.

Кале қырыққабатының бастапқы коллекциясы құрылды және оны экономикалық құнды белгілер бойынша (өнімділік, сапалы көрсеткіштер) зерттеу жүргізілді. Ерте пісетін кезен бойынша F1 Dwart Green curlet гибриді ерекшеленді. Барлық параметрлер бойынша жоғаргы көрсеткіш (биіктігі, жапырақтар саны және т.б.) F1 Nero di Toskana гибриді көрсетті. Жоғаргы өнімділікті F1 Kapitan - 32,29 т/га, келесі F1 Red Russian – 28,7 т/га, содан кейін F1 Dwart green curlet – 28,0 т/га гибридтар қорсетті. Гибрид F1  Scarlet  қүрғак заттар мен "С" дәрумені ең көп мөлшері, ал гибрид F1 Dwart Green curlet жалпы қанттар мөлшері бойынша ерекшеленді. Жалпы белгілер бойынша жоғаргы көрсеткіш F1 Dwart Green curlet гибриді көрсетті.

интродукция Кале қырыкқабаты биометрия өнімділік С дәрумені қурғақ зат жалпы канты

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Кирсанова В.Ф. Интродукция тыквенных культурна агробиологической станции БГПУ/В.Ф. Кирсанова// Краеведение Приамурья. -2010. -№ 4 (13).– С. 13-19.
  2. 2. Белюченко И.С.Интродукция растений как метод расширения видового состава культурных фитоценозов в южных районах СНГ / И.С. Белюченко, Б.А. Мустафаев//Экологический вестник северного Кавказа. - 2013.- Т. 9, № 4.– С. 73-89.
  3. 3. Занозина Е.В. Центры происхождения культурных растений как основа формирования древнейших земледельческих цивилизаций / Е.В. Занозина//Географические науки: сб. тр. XIV Всероссийской научно-практической конф. Астрахань. - 2021. – С. 77-80.
  4. 4. Старцев В.И., Роль интродукции в повышении качества сортов и гибридов капустных культур / В.И. Старцев,Н.А. Голубкина, А.В. Темичев//Сельскохозяйственная биология. - – 2020. - № 3. – С. 113-118.
  5. 5. Дзюбенко Н.И. Вавилов и ВИР (к 120-летию Николая Ивановича Вавилова)/ Н.И. Дзюбенко, М.А. Вишнякова, // Сельскохозяйственные вести.- 2007. № 2. С. – 42 -43.
  6. 6. Шарафутдинова Е.Н.Качество пищевых продуктов и антиоксидантная активность / Е.Н. Шарафутдинова, А.В. Иванова, А.И. Матерн, Х.З. Брайнина//Аналитика и контроль. –– 2011. - Т. 15, № 3. – С. 281-286.
  7. 7. Нижельская К.В. Капустные овощи – как дополнительный источник биологически активных веществ в мясосодержащих полуфабрикатах, предназначенных для геродиетического питания / К.В. Нижельская, О.Г. Чижикова// Актуальная биотехнология. – 2016. - № 3 (18). - С. 153-156.
  8. 8. Алмуграби Е. Динамика содержания фенольных соединений в онтогенезе Brassicaoleracea/ Е.Алмурагби, М.И. Калимуллин, О.А. Тимофеева // Фенольные соединения: функциональная роль в растениях. - 2018. - С. - 17-20.
  9. 9. Алмуграби Е. Фитохимический состав Brassicaoleraceavar. Sabellica в разных условиях выращивания/ Е. Алмуграби, М.И. Калимуллин, О.А. Тимофеева // Известия Уфимского научного центра РАН. -2018. - № 3(1). С. 16–21.
  10. 10. Ortega-Hernandez E. Improving the Health-Benefits of Kales (Brassica oleracea L. var. acephala DC) through the Application of Controlled Abiotic Stresses/ Erika Ortega-Hernandez, MariellaAntunes-Ricardo, Daniel A Jacjbj-Velaquez// Plans. – 2021.10.26296. P.1-29.
  11. 11. Anteh J.D. Assessment of mineral impact on metabolites accumulation in kale (Brassica Oleracea var. Sabellica). / J.D. Anteh, O.A. Timofeeva, A.A. Mostyakova. // Siberian Jornal of Life Sciences and Agriculture. – 2021. T. 13, - № 3. Р. 208-224.
  12. 12. Мороз Т.Ю. Капуста кале как (Brassica oleracea L. var. Sabellica) новый функциональный продукт питания. / Т.Ю. Мороз, О.А. Тимофеева, А.А. Мостякова. // Биосистемы: организация, поведение, управление. Тез.док. – 2020. –С .142.
  13. 13. Jurkow R. Cold stress modifies bioactive compounds of kale cultivars during fall – winter harvest. / R. Jurkov, A. Kalis, A. Sekara, S. Cebula. // ActaAgrobot. – 2019. 72. –P-1-14.
  14. 14. Šamec D. Kale (Brassica oleracea var. acephala) as a superfood: review of the scientific evidence behind the statement / D. Šamec, B. Urlić, B. Salopek-Sondi// Food Science and Nutrition. - 2018. – P. 2-12.
  15. 15. Kapusta-Duch J. The beneficial effects of Brassica vegetables on human health./ J. Kapusta-Duch, A. Kopeć, A. Kope, E. Piatkowka, B. Borczak, T. Leszczynska// RocznikiPaństwowegoZakładuHigieny. – 2012. – 63: № 3. – P. 389-395.
  16. 16. Hollman P. C. H.Flavonols, Flavones and Flavanols—Nature, Occurrence and Dietary Burden / P. C. H. Hollman, I. C. W. Arts// Journal of the Science of Food and Agriculture. - 2000. – 80: № 7. - Р. 1081-1093.
  17. 17. Ващенко С.Ф. Методические рекомендации по проведению опытов с овощными культурами в сооружениях защищенного грунта / С.Ф. Ващенко, Г.А. Набатова, О.Д. Рожанская. М., 1976. – 87с.
  18. 18. Белик В.Ф. Методика полевого опыта в овощеводстве и бахчеводстве/ В.Ф.Белик. - Москва, 1979.- 210 с.
  19. 19. Доспехов Б.А. Методика опытного дела. – М.: Агропромиздат, 1985.С.230-244.
  20. 20. Литвинов С.С. Методика полевого опыта в овощеводстве. Россельхоакадемия. 2011. - с.648

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2023. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДА КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 1 (97) (Mar. 2023), 37–46. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2023/05.
(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДА КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler 2023, No. 1 (97), 37-46. https://doi.org/10.37884/1-2023/05.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДА КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. (2023). Izdenister Natigeler, 1 (97), 37-46. https://doi.org/10.37884/1-2023/05
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДА КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 1 (97), p. 37–46, 2023. DOI: 10.37884/1-2023/05. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/203. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДА КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. 2023. Izdenister Natigeler, no. 1 (97) (March): 37-46. https://doi.org/10.37884/1-2023/05.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДА КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ” (2023) Izdenister natigeler, (1 (97), pp. 37–46. doi:10.37884/1-2023/05.
[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДА КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”, Izdenister natigeler, no. 1 (97), pp. 37–46, Mar. 2023, doi: 10.37884/1-2023/05.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДА КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. Izdenister Natigeler, no. 1 (97), Mar. 2023, pp. 37-46, https://doi.org/10.37884/1-2023/05.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДА КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ”. Izdenister natigeler, no. 1 (97) (March 30, 2023): 37–46. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/203.
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДА КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2023 Mar. 30 [cited 2026 Sep. 15];(1 (97):37-46. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/203
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДАҒЫ АШЫҚ ТОПЫРАҚ ЖАҒДАЙЫНДА КАЛЕ ҚЫРЫҚҚАБАТТЫҢ ӨНІМДІЛІГІН БАҒАЛАУ. Izdenister natigeler. 2023;(1 (97):37-46. doi:10.37884/1-2023/05