Аңдатпа
Жұмыста Ақмола облысының дала аймағында өсіру кезінде жаздық жұмсақ бидайдың жапырақ бетінің ауданын қалыптастыру ерекшеліктерін зерттеудің негізгі нәтиже лері келтірілген. Материалдар мен әдістер. Зерттеулер жаздық бидайдың үш сортында жүргізілді: Асыл Сапа, Астана және Шортанды 95 жақсартылған. Сорттарды сынау кезінде өсіру үшін екі Фон қолданылды - таза жалпақ бу және сабан. Өткен жылы жалпақ кескіш бу 12–17 см тереңдікке үш рет өңделді, күздің соңғы терең өңдеуі 23–27 см болды. Нәтижелер мен талқылау. Дәнді дақылдар төрт жыл бойы сабан фонында өсірілді. Жапырақ бетінің қалыптасуын бақылау өсімдіктердің бүкіл вегетациялық кезеңінде жүргізілді. Бірінші кезең-қопсыту кезеңі-түтікке шығу, екінші кезең-шоқтың басталуы, үшінші кезең-Гүлдену-сүттің пісуі, төртіншісі-жаздық бидайдың толық пісуі. Зерттеуде жа пырақ бетінің ауданын зерттеудің үш әдісі қолданылды-сызықтық өлшеу әдісі, өлшеу әдісі және кесу әдісі. Зерттеудің үш әдісін салыстыру зерттелетін белгіге объективті баға беруге және практикалық қолдану үшін көрсеткіштерді бағалаудың ең тиімді және арзан (жоғары өнімді) әдісін ұсынуға мүм кіндік берді. Қорытындылар. Сорттың жапырақ бетінің ең үлкен ауданы шыбықтың басталу кезеңін де қалыптасқаны анықталды. Жапырақ алаңының жиынтық көрсеткіштері бойынша олар мынадай тәртіппен орналастырылды: Шортанды 95 улучшенная-Асыл Сапа-Астана. Өсіру аясы белгінің ауы рлығына айтарлықтай әсер етті, сондықтан сорттардың сабанында есептеу кезеңдері бойынша келесі көрсеткіштер болды: қопсыту-түтікке шығу 29,6–33,5; басталуы-42,1–55,2; сүттің пісуі-24,5–28,3; пі суі 6,2–8,1 см 2. Жұп бойынша мәндер сәйкесінше шектерде өзгерді 28,6–31,2; 44,2–54,6; 37,5–42,7; 21,1–27,9. Ассимиляция бетінің өсу динамикасын зерттеу үшін ең дәл және тиімді сызықтық өлшеу әдісі ұсынылады. Нәтижелерді пайдалану саласы-селекция және тұқым шаруашылығы, өсімдіктер физиологиясы.
01 Кіріспе
Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.
02 Әдебиеттер тізімі
- 1. Балыкин А.А., Шашкаров Л.Г. Формирование площади посевов яровой пшеницы в зависимости от сорта. Сборник материалов Международной научно-практической конференции, посвященной 20-летию первого выпуска технологов сельскохозяйственного производства. 2018. -С.28-31.
- 2. Li, Y. Estimation of leaf area index for winter wheat at early stages based on convolutional neural networks / Y. Li, H. Liu, J. Ma // Computers and Electronics in Agriculture. – 2025. – Vol. 211. – Art. 108008. – DOI: 10.1016/j.compag.2025.108008.
- 2. Моисеева К. В., Сердюкова Л.А. Влияние срока посева на формирование площади листьев и продуктивность раннеспелых сортов яровой пшеницы. / Агропродовольственная политика России. № 12(72). – 2017. – С.113-117.
- 3. Ганизода В. А., Эшонова З. Ш., Якубова М. М. Показатели площади листа у сортов и линий пшеницы в зависимости от условий выращивания. / Известия национальной академии наук Таджикистана. Отделение биологических наук. № 1(212). -2021. -С. 62-67.
- 4. Курбанов, С. А. Эффективность применения биопрепаратов на озимой мягкой пшенице в орошаемой зоне Дагестана / С. А. Курбанов, Д. С. Магомедова, С. И. Емец // Сельскохозяйственное землепользование и продовольственная безопасность: материалы междунар. науч.-практ. конф. — Нальчик: КБГАУ, 2024. — С. 59–64.
- 5. Лиховидова, В. А. Формирование площади листьев и фотосинтетического потенциала яровой пшеницы сорта Радмира при использовании некорневых подкормок / В. А. Лиховидова // Сборник материалов научно-практической конференции (25 октября 2024 г.). — Москва: Минсельхоз РФ, 2024. — С. 112–118.
- 6. Косенко, С. В. Связь листовой поверхности различных по скороспелости сортов озимой пшеницы с продуктивностью в условиях лесостепи / С. В. Косенко // КиберЛенинка : науч. электрон. б-ка. — 2023.
- 7. Сатторов, Б. Н. Динамика формирования площади листьев местных и интродуцированных сортов пшеницы / Б. Н. Сатторов, М. Б. Ниязмухамедова // Сельское хозяйство и биосистемы. — 2024. — № 4. — С. 45–51.