САРЫАРҚА ТҰҚЫМЫ (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ҚОЙЛАРЫНЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН ЕТТІҢ  САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ

Айнұр Орақбаева; Шолпан Адылканова; Бибігүл Сансызбаева; Ерлік Баймәжі

doi:10.37884/1-2026/06

Аңдатпа

Мақалада Сарыарқа қой тұқымының (Жаңаарқа типі) әртүрлі аталық іздерінен алынған 4 және 7 айлық еркек қозылардың ет өнімділігі мен еттің сапалық көрсеткіштері кешенді түрде зерттелді. Зерттеу нысаны ретінде 12 бас қозы алынып, бақылау сойыс, химиялық, аминқышқылдық, витаминдік, физика-химиялық және микроструктуралық әдістер қолданылды. Нәтижелер бойынша 7 айлық қозылардың тірілей салмағы 39,5 кг болып, 4 айлық қозылардан (37,5 кг) 2,0 кг-ға жоғары болды. Алайда 4 айлық қозыларда ұша шығымы 46,4 %, сойыс шығымы 53,6 % болып, 7 айлық қозыларға (41,5 және 50,3 %) қарағанда жоғары деңгейде анықталды. 7 айлық қозыларда май ұлпасының жинақталуы күшейіп, құйрық шығымы 6,7 %, ішкі май шығымы 2,37 % құрады. Еттің химиялық құрамын зерттеу нәтижесінде жас ұлғайған сайын май мөлшерінің 6,44 %-дан 18,03 %-ға дейін артқаны, ал ылғал мөлшерінің 73,18 %-дан 61,64 %-ға дейін төмендегені анықталды. Аминқышқылдық талдау 4–7 айлық қозылар етінде ауыстырылмайтын аминқышқылдардың жоғары деңгейін (8,93–11,47 г/100 г белок) көрсетті. Сонымен қатар еттің витаминдік құрамы (В₁, В₂, РР), сіңімділігі, нәзіктігі және микроструктуралық көрсеткіштері оның жоғары биологиялық және тағамдық құндылығын дәлелдеді. Зерттеу нәтижелері Сарыарқа (жаңаарқа типі) қозыларын 4 айлық жаста сою жоғары сапалы, экологиялық қауіпсіз ет өндіру үшін тиімді екенін көрсетеді.

Сарыарқа құйрықты қылшық жүнді қой тұқымы ет өнімділігі ұша химиялық құрам аминқышқылдар биологиялық құндылық.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

Пайдаланған әдебиеттер
1. Садыкулов, Т. С., Адылканова, Ш. Р. (2022). Селекционно-генетические аспекты совершенствования курдючных пород овец (монография). Альманах, 9 с.
2. Есентаев, Е. (2001). Сарыаркинская порода овец. Алматы.
3. Садыкулов, Т. С., Адылканова, Ш. Р. (2009). Рекомендации по ведению племенной работы с сарыаркинской грубошерстной курдючной породой овец (жанааркинский внутрипородный тип). Алматы: Бастау.
4. Орақбаева, А. Д., Адылканова, Ш. Р., Садыкулов, Т. С., Сансызбаева, Б. Қ. (2023). Формирование мясной продуктивности ягнят сарыаркинской курдючной породы овец (внутрипородный жанааркинский тип). Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты, 4.https://doi.org/10.37884/4-2023/03
5. Оракбаева, А. Д., Адылканова, Ш. Р., Садыкулов, Т. С., Сансызбаева, Б. К., Койшибаев, А. М., Досыбаев, Қ. Ж. (2025). Продуктивные и некоторые биологические особенности овец сарыаркинской породы (внутрипородный жанааркинский тип).Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты, 3(107). ISSN 2304-3334.https://doi.org/10.37884/3-2025/07
6. Прманшаев, М., Юлдашбаев, Ю. А., Атайбеков, Б. (2019). Клинические и гематологические показатели молодняка овец разных курдючных пород на юго-востоке Казахстана.Овцы, козы, шерстяное дело, 3, 49–51. https://www.elibrary.ru/item.asp?id=41110286
7. Ataybekov, B., Prmanshaev, M., Chortonbaev, T., Bekturov, A., Shergaziev, U. (2024). Meat productivity and interior features of fat-tailed coarse wool lambs in the south-east of Kazakhstan. BIO Web of Conferences, 83, 02011.
https://doi.org/10.1051/bioconf/20248302011
8. Traisov, B. B. (2025). The structure of the skin of young crossbred sheep.
3i: Intellect, Idea, Innovation, 1, 223–227.
9. Uzakov, Y. M., Ospanova, D. A. Research of chemical and amino-acid composition of the complex cutting of carcass. Almaty Technological University. http://journal.agrojournal.org/
10. Bai, F., Yu, L., Maerziya, Y., et al. (2024). Meat quality characteristics of Kazakh sheep. Meat Research. http://sciopen.com/
11. Сансызбаева, Б. Қ. Құйрықты Сарыарқа қой тұқымының (Жаңаарқа типі) жаңа заводтық аталық із қойларының өнімдік және тұқымдық қасиеттері. Философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін диссертация.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. САРЫАРҚА ТҰҚЫМЫ (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ҚОЙЛАРЫНЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН ЕТТІҢ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler. 28, 1(109) (Feb. 2026), 56–65. DOI:https://doi.org/10.37884/1-2026/06.

(1)САРЫАРҚА ТҰҚЫМЫ (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ҚОЙЛАРЫНЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН ЕТТІҢ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler 2026, 28 (1(109), 56-65. https://doi.org/10.37884/1-2026/06.

САРЫАРҚА ТҰҚЫМЫ (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ҚОЙЛАРЫНЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН ЕТТІҢ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. (2026). Izdenister Natigeler, 28(1(109), 56-65. https://doi.org/10.37884/1-2026/06

САРЫАРҚА ТҰҚЫМЫ (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ҚОЙЛАРЫНЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН ЕТТІҢ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 1(109), p. 56–65, 2026. DOI: 10.37884/1-2026/06. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1179. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ САРЫАРҚА ТҰҚЫМЫ (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ҚОЙЛАРЫНЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН ЕТТІҢ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ”. 2026. Izdenister Natigeler 28 (1(109): 56-65. https://doi.org/10.37884/1-2026/06.

“ САРЫАРҚА ТҰҚЫМЫ (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ҚОЙЛАРЫНЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН ЕТТІҢ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ” (2026) Izdenister natigeler, 28(1(109), pp. 56–65. doi:10.37884/1-2026/06.

[1]“ САРЫАРҚА ТҰҚЫМЫ (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ҚОЙЛАРЫНЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН ЕТТІҢ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 1(109), pp. 56–65, Feb. 2026, doi: 10.37884/1-2026/06.

“ САРЫАРҚА ТҰҚЫМЫ (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ҚОЙЛАРЫНЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН ЕТТІҢ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 1(109), Feb. 2026, pp. 56-65, https://doi.org/10.37884/1-2026/06.

“ САРЫАРҚА ТҰҚЫМЫ (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ҚОЙЛАРЫНЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН ЕТТІҢ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ”. Izdenister natigeler 28, no. 1(109) (February 27, 2026): 56–65. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1179.

1.САРЫАРҚА ТҰҚЫМЫ (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ҚОЙЛАРЫНЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН ЕТТІҢ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Feb. 27 [cited 2026 Sep. 15];28(1(109):56-65. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1179

1.САРЫАРҚА ТҰҚЫМЫ (ЖАҢААРҚА ТИПІ) ҚОЙЛАРЫНЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ МЕН ЕТТІҢ САПАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ. Izdenister natigeler. 2026;28(1(109):56-65. doi:10.37884/1-2026/06

[1] Пайдаланған әдебиеттер

[2] 1. Садыкулов, Т. С., Адылканова, Ш. Р. (2022). Селекционно-генетические аспекты совершенствования курдючных пород овец (монография). Альманах, 9 с.

[3] 2. Есентаев, Е. (2001). Сарыаркинская порода овец. Алматы.

[4] 3. Садыкулов, Т. С., Адылканова, Ш. Р. (2009). Рекомендации по ведению племенной работы с сарыаркинской грубошерстной курдючной породой овец (жанааркинский внутрипородный тип). Алматы: Бастау.

[5] 4. Орақбаева, А. Д., Адылканова, Ш. Р., Садыкулов, Т. С., Сансызбаева, Б. Қ. (2023). Формирование мясной продуктивности ягнят сарыаркинской курдючной породы овец (внутрипородный жанааркинский тип). Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты, 4.https://doi.org/10.37884/4-2023/03

[6] 5. Оракбаева, А. Д., Адылканова, Ш. Р., Садыкулов, Т. С., Сансызбаева, Б. К., Койшибаев, А. М., Досыбаев, Қ. Ж. (2025). Продуктивные и некоторые биологические особенности овец сарыаркинской породы (внутрипородный жанааркинский тип).Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты, 3(107). ISSN 2304-3334.https://doi.org/10.37884/3-2025/07

[7] 6. Прманшаев, М., Юлдашбаев, Ю. А., Атайбеков, Б. (2019). Клинические и гематологические показатели молодняка овец разных курдючных пород на юго-востоке Казахстана.Овцы, козы, шерстяное дело, 3, 49–51. https://www.elibrary.ru/item.asp?id=41110286

[8] 7. Ataybekov, B., Prmanshaev, M., Chortonbaev, T., Bekturov, A., Shergaziev, U. (2024). Meat productivity and interior features of fat-tailed coarse wool lambs in the south-east of Kazakhstan. BIO Web of Conferences, 83, 02011.

[9] https://doi.org/10.1051/bioconf/20248302011

[10] 8. Traisov, B. B. (2025). The structure of the skin of young crossbred sheep.

[11] 3i: Intellect, Idea, Innovation, 1, 223–227.

[12] 9. Uzakov, Y. M., Ospanova, D. A. Research of chemical and amino-acid composition of the complex cutting of carcass. Almaty Technological University. http://journal.agrojournal.org/

[13] 10. Bai, F., Yu, L., Maerziya, Y., et al. (2024). Meat quality characteristics of Kazakh sheep. Meat Research. http://sciopen.com/

[14] 11. Сансызбаева, Б. Қ. Құйрықты Сарыарқа қой тұқымының (Жаңаарқа типі) жаңа заводтық аталық із қойларының өнімдік және тұқымдық қасиеттері. Философия докторы (PhD) дәрежесін алу үшін диссертация.