Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫН МЕХАНИКАЛАНДЫРУ ЖӘНЕ ЭЛЕКТРЛЕНДІРУ

ИМПУЛЬСТІ ТӨМЕН ЖИІЛІКТІ ЭЛЕКТРОМАГНИТТІК ӨРІСТІҢ БИДАЙ ТҰҚЫМЫНА ӘСЕРІ

Aigerim Alchimbayeva 1 , Ludmila Shibryaeva 2 , Mikhail Chaplygin 3 , Sadykov Zharylkasyn 1 , Mizambek Zhetpeisov 1 , Ербол Сарқынов 1

1 "Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті" КеАҚ; 2 Вим Федералды Ғылыми-Зерттеу Агроинженерлік Орталығы; 3 " ВИМ " Федералды Ғылыми-Зерттеу Агроинженерлік Орталығы

doi.org/10.37884/4-2025/53 Бет. 519-529 Қабылданды 06.10.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Мақалада төмен қарқынды импульстік электромагниттік өрістердің жаздық бидай тұқымдарының физиологиялық және құрылымдық қасиеттеріне әсері жан-жақты қарастырылған. Жүргізілген зерттеу нәтижелері себу алдында мұндай өңдеудің тұқымның өну процесін жеделдететінін және жалпы биологиялық белсенділікті күшейтетінін көрсетті. Атап айтқанда, бақылау тобымен салыстырғанда сәулеленген тұқымдар әлдеқайда жылдам әрі жоғары пайызбен өнеді. Өскіндер мен тамырлардың массасы едәуір артып, өсімдік дамуының алғашқы кезеңінде жинақталатын энергия қоры күшейе түседі.

Оптикалық микроскопия әдісі арқылы алынған деректер дифференциалды сканерлеу калориметриясының нәтижелерімен толықтырылып, электромагниттік өрістің жасуша құрылымында айқын өзгерістерге себеп болатынын дәлелдейді. Бұл өзгерістер крахмал түйіршіктерінің жаңа кристалдық формаларының түзілуімен және ерекше ассоциациялардың қалыптасуымен сипатталады. Мұндай құрылымдық қайта құрулар мембраналардың өткізгіштігін күшейтіп, су молекулаларының жасуша ішіне таралуын жеңілдетеді. Нәтижесінде тұқым тезірек ісініп, өнуі жылдам жүреді.

Сонымен бірге, минералды құрамдағы өзгерістер де байқалады. Ол өсімдік жасушаларының биохимиялық тепе-теңдігіне оң әсер етіп, физиологиялық үдерістердің белсенділігін арттырады. Жалпы алғанда, бұл зерттеу электромагниттік өрістерді ауыл шаруашылығы тәжірибесінде тиімді құрал ретінде пайдаланудың болашағы зор екенін айқындайды.

импульстік төмен жиілікті сәулеленудің электромагниттік өрісі сәулелену режимі түйіршікті құрылым оптикалық микроскопия

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. [1] Andreichuk V. K., Rednev A. E., Potapenko I. A. “Electrophysical methods of pre-sowing treatment of seeds of different crops”//Application of electrical devices in agriculture. Scientific works of KGAU. 2020. Issue. 381 (409). P. 74-78. https://nasu-periodicals.org.ua/index.php/science/article/view/7613
  2. [2] Alchimbayeva , A., Shibryaeva , L., Chaplygin , M., Zhumagulov , Z., Zhetpeisov , M., & Sarkynov, Y. (2025). HEAT RESISTANCE OF WHEAT SEEDS TREATED WITH LF EMP. Izdenister Natigeler, (2 (106), 566–576. https://doi.org/10.37884/2-2025/56
  3. [3] Erokhin A I. “Application of Electromagnetic Fields for Pre-sowing Seed Treatment” // Agriculture (Zemledeliye). 2022. No. 5. P. 46-48. https://cyberleninka.ru/article/n/effect-of-lowfrequency-electromagnetic-field-on-the-properties-of-wheat-and-barley-seeds
  4. [4] Jansen M.A.K., Gaba V., Greenberg B.M. “Higher Plants and UV-B Radiation: Balancing Damage, Repair and Acclimation”// Trends Plant Sci. 2015. V.3. No 4. P. 131-135. https://www.researchgate.net/publication/242231656_Effect_of_PAR_and_UV-B_Radiation_on_the_Quality_and_Quantity_of_the_Essential_Oil_in_Sweet_basil_Ocimum_basilicum_L
  5. [5] Kasyinkina O. M., Bogun V. P. “Presowing Treatment of Seeds of Winter Triticale Microwave Electromagnetic Field” // Agriculture (Zernovoye hozyaystvo). 2017. No. 5. P. 32-34. https://cyberleninka.ru/article/n/otsenka-effektivnosti-perspektivnyh-sposobov-predposevnoy-obrabotki-semyan-ozimoy-pshenitsy-na-osnove-analiza-sostoyaniya-posevov-i
  6. [6] Klassen V.I. “Magnetization of Water Systems” / 2-nd ed. M.: Chemistry (Chimiya), 2018. 296 p. https://library.kpi.kharkov.ua/files/Vestniki/2022_2_hymyya_tehnologyya.pdf
  7. [7] Kozyrsky V.V., Savchenko V.V., Sinyavsky A.Yu. "The Influence of the Magnetic Field on the Diffusion of Molecules Through the Cell Membrane of Seeds of Agricultural Crops".// Vestnik VIESH. 2014. No 2 (15). P. 16-19. https://www.researchgate.net/publication/337203596_Change_of_sowing_seed_quality_of_rye_seeds_after_treatment_in_magnetic_field
  8. [8] Levina N.S., Tertyshnaya Yu.V., Bidey I.A., Elizarova O.V. Sowing qualities of seeds of soft spring wheat (triticum aestivum L.) under different modes of exposure to a low-frequency electromagnetic field" // Agricultural Biology. 2017. Vol. 52. No. 3. pp. 580-587 https://cyberleninka.ru/article/n/posevnye-kachestva-semyan-myagkoy-yarovoy-pshenitsy-triticum-aestivum-l-pri-raznyh-rezhimah-vozdeystviya-nizkochastotnym .
  9. [9] Mikhailenko I.M., Kanash E.V., Timoshin V.N. "Models of Linear Plant Growth under Oxidative Stress Caused by UV-B Radiation"// Agricultural biology (Sel`skohozayastvennaya tehnologiya). 2024. No. 1. P. 17-25. https://cyberleninka.ru/article/n/modeli-lineynogo-rosta-rasteniy-v-usloviyah-okislitelnogo-stressa-vyzvannogo-deystviem-uf-v-radiatsii
  10. [10] Pardo G.P., Aguilar C.H., Martínez F.R., Canseco M.M. “Effects of light emitting diode high intensity on growth of lettuce (Lactuca sativa L.) and broccoli (Brassica oleracea L.) seedlings”.// Annu. Res. Rev. Biol.. 2024. No 19. P. 2983-2994. doi: 10.9734/ARRB/2014/10526 https://journalarrb.com/index.php/ARRB/article/view/397
  11. [11] Savchenko V.V., Sinyavsky A.Y. “Change of the Action Potential and Crop Yields with the Seed Treatment in a Magnetic Field” // Bulletin of VIESH. 2013. No 2 (11). P. 33-37. 10.31548/energiya2021.01.017

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ИМПУЛЬСТІ ТӨМЕН ЖИІЛІКТІ ЭЛЕКТРОМАГНИТТІК ӨРІСТІҢ БИДАЙ ТҰҚЫМЫНА ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 519–529. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/53.
(1)ИМПУЛЬСТІ ТӨМЕН ЖИІЛІКТІ ЭЛЕКТРОМАГНИТТІК ӨРІСТІҢ БИДАЙ ТҰҚЫМЫНА ӘСЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 519-529. https://doi.org/10.37884/4-2025/53.
ИМПУЛЬСТІ ТӨМЕН ЖИІЛІКТІ ЭЛЕКТРОМАГНИТТІК ӨРІСТІҢ БИДАЙ ТҰҚЫМЫНА ӘСЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 519-529. https://doi.org/10.37884/4-2025/53
ИМПУЛЬСТІ ТӨМЕН ЖИІЛІКТІ ЭЛЕКТРОМАГНИТТІК ӨРІСТІҢ БИДАЙ ТҰҚЫМЫНА ӘСЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 519–529, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/53. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1132. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ИМПУЛЬСТІ ТӨМЕН ЖИІЛІКТІ ЭЛЕКТРОМАГНИТТІК ӨРІСТІҢ БИДАЙ ТҰҚЫМЫНА ӘСЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 519-29. https://doi.org/10.37884/4-2025/53.
“ИМПУЛЬСТІ ТӨМЕН ЖИІЛІКТІ ЭЛЕКТРОМАГНИТТІК ӨРІСТІҢ БИДАЙ ТҰҚЫМЫНА ӘСЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 519–529. doi:10.37884/4-2025/53.
[1]“ИМПУЛЬСТІ ТӨМЕН ЖИІЛІКТІ ЭЛЕКТРОМАГНИТТІК ӨРІСТІҢ БИДАЙ ТҰҚЫМЫНА ӘСЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 519–529, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/53.
“ИМПУЛЬСТІ ТӨМЕН ЖИІЛІКТІ ЭЛЕКТРОМАГНИТТІК ӨРІСТІҢ БИДАЙ ТҰҚЫМЫНА ӘСЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 519-2, https://doi.org/10.37884/4-2025/53.
“ИМПУЛЬСТІ ТӨМЕН ЖИІЛІКТІ ЭЛЕКТРОМАГНИТТІК ӨРІСТІҢ БИДАЙ ТҰҚЫМЫНА ӘСЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 519–529. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1132.
1.ИМПУЛЬСТІ ТӨМЕН ЖИІЛІКТІ ЭЛЕКТРОМАГНИТТІК ӨРІСТІҢ БИДАЙ ТҰҚЫМЫНА ӘСЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):519-2. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1132
1.ИМПУЛЬСТІ ТӨМЕН ЖИІЛІКТІ ЭЛЕКТРОМАГНИТТІК ӨРІСТІҢ БИДАЙ ТҰҚЫМЫНА ӘСЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):519-529. doi:10.37884/4-2025/53