Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СҰРЫПТЫҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ САПАСЫН ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІГІНІҢ МЫРЫШ МӨЛШЕРІ БАҒАЛАУ

Бакытгуль Башабаева 1 , Алексей Моргунов 2 , Минура Есимбекова 3 , Аскат Рсымбетов 1 , Қадыржан Мұқин 4 , Қарлыга Жиенбаева 4 , Алина Сураубаева 1

1 "Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты" ЖШС; 2 С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті; 3 "Қазақ егіншілік және Өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты" ЖШС; 4 "Қазақ егіншілік және Өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты"ЖШС

doi.org/10.37884/3-2025/34 Бет. 353-362 Қабылданды 18.07.2025 Жарияланды 30.09.2025

Аңдатпа

Астық сапасын арттыру, әсіресе тамақ өнеркәсібінің өсіп келе жатқан талаптарын ескере отырып, жаздық жұмсақ бидайды таңдаудың басымдылығы болып қала береді. Жақсартылған қасиеттері мен тұрақты технологиялық көрсеткіштері бар формаларды әзірлеу өзекті болып табылады, бұл биохимиялық белгілердің кең өзгергіштігі бар генетикалық ресурстарды пайдалануды талап етеді. 4-ші халықаралық CIMMYT питомнигінен (3-4 HZWYT және 14-15 HZWYT-EM) 127 жаздық бидай үлгілерін бағалау нәтижелері ұсынылған, олардың құрамында мырыш мөлшері жоғары ерте пісетін үлгілер бар. Далалық және зертханалық зерттеулер "ҚазЕӨШҒЗИ" ЖШС базасында жүргізілді және астық пен ұнның технологиялық көрсеткіштерін бағалауды қамтыды: ақуыз, глютен, шыны тәрізділігі. Қазақстанның жағдайына бейімделген селекциялық бағдарламаларға енгізу үшін ұсынылған, жоғары қасиеттері бар қоңыр және сары татқа төзімді 6 жоғары өнімді (≥ 55,0 ө/га) нысандар бөлінді.

жаздық бидай астықтың технологиялық сапасы өнімділігі ауруға төзімділігі

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 Sehgal D., Autrique J.E., Singh R. et al. (2016). Identification of genomic regions for grain zinc and iron concentrations using a wheat association mapping panel. PLoS ONE, 11(7): e0158046. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0158046
  2. 2 Pototskaya I.V., Litvinenko T.A., & Krasilnikov A.A. (2021). Genetic diversity and nutritional value of wheat grain: modern trends. Agricultural Biology, 56(3), 437–449. https://doi.org/10.15389/agrobiology.2021.3.437eng
  3. 3 Fan M.S., Zhao F.J., Fairweather-Tait S.J. et al. (2008). Evidence of decreasing mineral density in wheat grain over the last 160 years. Journal of Trace Elements in Medicine and Biology, 22(4), 315–324. https://doi.org/10.1016/j.jtemb.2008.07.002
  4. 4 Abugalieva A., Savin T., Chakmak I., Kozhakhmetov K., Chudinov V., Morgunov A. Grain mineral composition of introgressive wheat-wild forms in breeding of spring wheat on the nutritional properties. News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. Series of Agricultural Sciences, 2019, Vol.1, P.27–38. https://journals.nauka-nanrk.kz/agriculture/article/view/1326
  5. 5 Morgounov A., Gomez-Becerra H.F., Abugalieva A. et al. (2007). Iron and zinc grain density in common wheat grown in Central Asia. Euphytica, 155, 193–203. https://doi.org/10.1007/s10681-006-9321-2
  6. 6 Shukla A., Srivastava R., Sahi U.P. et al. (2018). Biofortification of cereals to overcome hidden hunger: Key challenges and way forward. Current Science, 115(11), 2135–2142. https://www.jstor.org/stable/26763301
  7. 7 Zhao F.J., & McGrath S.P. (2009). Biofortification and phytoremediation. Current Opinion in Plant Biology, 12(3), 373–380. https://doi.org/10.1016/j.pbi.2009.04.008
  8. 8 Shukla A., Srivastava R., Sahi U.P. et al. (2018).
  9. Biofortification of cereals to overcome hidden hunger: Key challenges and way forward. Current Science, 115(11), 2135–2142. https://www.jstor.org/stable/26763301
  10. 9 Scientific Management of germplasm: Characterization, Evaluation and Enhancement. - IPGRI, 1998.
  11. 10 Прескот Дж. М., П.А. Буркетт Е.Е., Сари Е.Е. и др. Руководство для полевого определения «Болезни и вредители пшеницы» // ГТЦ-СИММИТ. – 2002. - 135 с.
  12. 11 Койшибаев М. Болезни пшеницы, ФАО/СИММИТ. – 2018. - 365 с.
  13. 12 Методические указания по изучению мировой коллекции пшеницы. – Л.: тип. ВИР, 1973.
  14. 13 Дубекова С.Б., СарбаевА.Т., ЕсимбековаМ.А., Есеркенов А.К. Күздік бидай сортүлгілерініңтат ауруы қоздырғыштарына (P. Striiformis F. SP. Tritici; P. Triticina F. SP. Tritici) төзімділігін иммунологиялық бағалау. Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. 2023, №4 (100) 120-129. https://doi.org/10.37884/4-2023/13
  15. 14 Методы оценки качества зерна и продуктов его переработки / Под ред. В.И. Потапова. – М.: Колос, 2013. – 302 с.
  16. 15 Сальников В.Г., Садыков Т.А., Кожахметов А.Ж. и др. Агроклиматические ресурсы и тенденции изменения климата на юго-востоке Казахстана. Алматы: Гидрометеоиздат, 2014. — 204 с. ISBN: 978-601-7035-01-4

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СҰРЫПТЫҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ САПАСЫН ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІГІНІҢ МЫРЫШ МӨЛШЕРІ БАҒАЛАУ . Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 353–362. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/34.
(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СҰРЫПТЫҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ САПАСЫН ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІГІНІҢ МЫРЫШ МӨЛШЕРІ БАҒАЛАУ . Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 353-362. https://doi.org/10.37884/3-2025/34.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СҰРЫПТЫҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ САПАСЫН ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІГІНІҢ МЫРЫШ МӨЛШЕРІ БАҒАЛАУ . (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 353-362. https://doi.org/10.37884/3-2025/34
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СҰРЫПТЫҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ САПАСЫН ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІГІНІҢ МЫРЫШ МӨЛШЕРІ БАҒАЛАУ . Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 353–362, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/34. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1063. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СҰРЫПТЫҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ САПАСЫН ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІГІНІҢ МЫРЫШ МӨЛШЕРІ БАҒАЛАУ ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 353-62. https://doi.org/10.37884/3-2025/34.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СҰРЫПТЫҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ САПАСЫН ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІГІНІҢ МЫРЫШ МӨЛШЕРІ БАҒАЛАУ ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 353–362. doi:10.37884/3-2025/34.
[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СҰРЫПТЫҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ САПАСЫН ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІГІНІҢ МЫРЫШ МӨЛШЕРІ БАҒАЛАУ ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 353–362, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/34.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СҰРЫПТЫҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ САПАСЫН ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІГІНІҢ МЫРЫШ МӨЛШЕРІ БАҒАЛАУ ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 353-62, https://doi.org/10.37884/3-2025/34.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СҰРЫПТЫҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ САПАСЫН ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІГІНІҢ МЫРЫШ МӨЛШЕРІ БАҒАЛАУ ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 353–362. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1063.
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СҰРЫПТЫҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ САПАСЫН ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІГІНІҢ МЫРЫШ МӨЛШЕРІ БАҒАЛАУ . Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):353-62. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1063
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫНДА ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СҰРЫПТЫҚ ЖАЗДЫҚ БИДАЙ ҮЛГІЛЕРІНІҢ ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ САПАСЫН ЖӘНЕ ӨНІМДІЛІГІНІҢ МЫРЫШ МӨЛШЕРІ БАҒАЛАУ . Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):353-362. doi:10.37884/3-2025/34