Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ЕГІСТІККЕ ЖАРАМДЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ

Нурлыгуль Унышева 1 , Сауле Макенова 1 , Лаззат Бабкенова 2 , Рауза Абельдина 1

1 С.Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті; 2 Сібір геожүйелер және технологиялар мемлекеттік университеті

doi.org/10.37884/3-2025/51 Бет. 527-538 Қабылданды 17.07.2025 Жарияланды 30.09.2025

Аңдатпа

Ауыл шаруашылығы алқаптарына түсетін қысымның артуы мен топырақ құнарлылығының төмендеуі жағдайында егістікке жарамды жерлерді ұтымды пайдалану аграрлық саясаттың басым бағытына айналуда. Зерттеудің мақсаты – Ақмола облысының Есіл ауданы аумағында егістікке жарамдылықты бағалау үшін геоақпараттық модель әзірлеу. Бастапқы деректер ретінде Landsat-8 спутниктік суреттері, сандық бедер үлгісі (SRTM), климаттық параметрлер (CRU) және топырақ сипаттамалары (HWSD) пайдаланылды. Зерттеу әдіснамасы иерархиялық талдау әдісін (AHP), агроэкологиялық аудандастыруды және жерлерді FAO шкаласы бойынша жіктеуді қамтыды. Нәтижесінде аудан аумағының 82 %-ы орташа жарамды (S2), 15 %-ы төмен жарамды (S3), ал 3 %-ы жарамсыз (N) санатына жататыны анықталды. Жоғары жарамды (S1) жерлер анықталмады. Интегралды жарамдылық картасы агроэкономикалық тұрғыдан әлеуетті учаскелердің кеңістіктік бөлінісін көрсетеді. Зерттеудің практикалық маңызы – жерді ұтымды пайдалану, субсидиялау және пайдаланылмай жатқан жерлерді игерудің тиімділігін бағалау саласында шешім қабылдауға арналған ғылыми негіз қалыптастыру. Әзірленген геоақпараттық модель ауыл шаруашылығы өндірісін жоспарлау, мелиорациялық іс-шараларды жүзеге асыру барысында шешім қабылдауды қолдау құралы ретінде қолданылып, Қазақстанның басқа аграрлық аймақтарына да бейімделуі мүмкін.

егістікке жарамды жерлер ГАЖ аналитикалық иерархия әдісі қашықтықтан зондтау жерді оңтайлы пайдалану жер бедерінің сандық моделі

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Список источников
  2. 1 Malczewski, J. (2004). GIS-based land-use suitability analysis: A critical overview. Progress in Planning, 62(1), 3–65. https://doi.org/10.1016/j.progress.2003.09.002
  3. 2 Food and Agriculture Organization. (1976). A framework for land evaluation (FAO Soils Bulletin No. 32). FAO. https://www.fao.org/4/x5310e/x5310e00.htm
  4. 3 Rau, A., Koibakova, Ye., Balgabayev, N., Nabiollina, M., Kurmanbek, Zh., Issakov, Ye., Zhu, K., & Dávid, L.D. (2023). Increase in productivity of chestnut soils on irrigated lands of Northern and Central Kazakhstan. Land, 12(3), 672. https://doi.org/10.3390/land12030672
  5. 4 Al-Taani, A., Al-husban, Y., & Farhan, I. (2019). Land suitability evaluation for agricultural use using GIS and remote sensing techniques: The case study of Ma’an Governorate, Jordan. The Egyptian Journal of Remote Sensing and Space Science. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1110982319302479
  6. 5 Šilc, U., Marušić, D., & Košir, M. (2022). GIS-based evaluation of agricultural land suitability using weighted overlay analysis: A case study from Slovenia. Sustainability, 14(3), 1552. https://doi.org/10.21162/PAKJAS/20.9507
  7. 6 Saaty, T. L. (1980). The analytic hierarchy process. McGraw-Hill.
  8. 7 Otgonbayar, M., Atzberger, C., Chambers, J., Amarsaikhan, D., Böck, S., & Tsogtbayar, J. (2017). Land suitability evaluation for agricultural cropland in Mongolia using the spatial MCDM method and AHP-based GIS. Journal of Geoscience and Environment Protection, 5(9), 238–263. https://doi.org/10.4236/gep.2017.59017
  9. 8 Gorelick, N., Hancher, M., Dixon, M., Ilyushchenko, S., Thau, D., & Moore, R. (2017). Google Earth Engine: Planetary-scale geospatial analysis for everyone. Remote Sensing of Environment, 202, 18–27. https://doi.org/10.1016/j.rse.2017.06.031
  10. 9 Ceballos-Silva, A., & López-Blanco, J. (2003). Delineation of suitable areas for crops using a multi-criteria evaluation approach and land use-cover mapping: A case study in Central Mexico. Agricultural Systems, 77, 117–136. https://doi.org/10.1016/S0308-521X(02)00103-8
  11. 10 U.S. Geological Survey. (n.d.). U.S. Geological Survey. Retrieved August 29, 2025, from https://www.usgs.gov/
  12. 11 Food and Agriculture Organization & ISRIC. (2023). Harmonized World Soil Database (HWSD). FAO. https://www.fao.org/soils-portal/data-hub/soil-maps-and-databases/hwsd
  13. 12 Оспанова, А.А., Озеранская, Н.Л., & Татаринцев, В.Л. (2025). Охрана сельскохозяйственных угодий на основе агроэкологического зонирования. Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты, 1(105). https://doi.org/10.37884/1-2025/34
  14. 13 Оглезнев, А.К. (2003). Методические рекомендации по оценке качества и классификация земель по их пригодности использования в сельском хозяйстве. Москва: Институт. ISBN 5-902409-09-8.
  15. 14 Интерактивная карта «JerKarta». (n.d.). https://jerkarta.gharysh.kz/ru/
  16. 15 Унышева, Н. К., Макенова, С. К., Репников, И. В., & Татаринцев, В. Л. (2024). Оценка экономических возможностей территории засушливой степи для повышения эффективности использования пахотных земель. Устойчивое развитие горных территорий, 16(4), 1766–1782. https://doi.org/10.21177/1998-4502-2024-16-4-1766-1782
  17. 16 Climatic Research Unit. (n.d.). CRU TS v4.08: Climatic Research Unit Time-Series Data – Global Rainfall Erosivity. Retrieved August 29, 2025, from https://crudata.uea.ac.uk/cru/data/hrg/

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ЕГІСТІККЕ ЖАРАМДЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 527–538. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/51.
(1)ЕГІСТІККЕ ЖАРАМДЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 527-538. https://doi.org/10.37884/3-2025/51.
ЕГІСТІККЕ ЖАРАМДЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 527-538. https://doi.org/10.37884/3-2025/51
ЕГІСТІККЕ ЖАРАМДЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 527–538, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/51. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1048. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ЕГІСТІККЕ ЖАРАМДЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 527-38. https://doi.org/10.37884/3-2025/51.
“ЕГІСТІККЕ ЖАРАМДЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 527–538. doi:10.37884/3-2025/51.
[1]“ЕГІСТІККЕ ЖАРАМДЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 527–538, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/51.
“ЕГІСТІККЕ ЖАРАМДЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 527-38, https://doi.org/10.37884/3-2025/51.
“ЕГІСТІККЕ ЖАРАМДЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 527–538. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1048.
1.ЕГІСТІККЕ ЖАРАМДЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):527-38. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1048
1.ЕГІСТІККЕ ЖАРАМДЫ ЖЕРЛЕРДІҢ ПАЙДАЛАНУ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):527-538. doi:10.37884/3-2025/51