КЛОПЫ-ЧЕРЕПАШКИ В ПОСЕВАХ ОЗИМОЙ ПШЕНИЦЫ И МЕРЫ БОРЬБЫ С ВРЕДИТЕЛЯМИ

Курбанмурат Ягшиев; Х Ходжадурдыев

doi:10.37884/03-1-2025/06

Аңдатпа

Қысқы бидай егіншілігінде зиянкестерден қорғау — ауыл шаруашылығы өнімділігін арттырудың маңызды факторы болып табылады. Бұл зерттеуде Түрікменстан жағдайында қысқы бидайға зиян келтіретін негізгі жәндіктердің бірі — қалқаншабас кандала (Eurygaster integriceps) — туралы мәліметтер ұсынылған. Авторлар қалқаншабастың биологиялық даму кезеңдерін, тіршілік ету ерекшеліктерін және өсімдікке келтіретін зиянын анықтады. Зерттеу нәтижесінде зиянкестердің көбею күнтізбесі жасалып, мамандардың тәжірибелік жұмысында қолданылуда. Өсімдікті зиянкестерден қорғау үшін биологиялық және агротехникалық әдістермен қатар, химиялық тәсілдер де қарастырылған. Пайдаланылған инсектицидтердің тиімділігі мен олардың егістік жағдайында қолдану нәтижелері сипатталған. Сонымен қатар, энтомофагтар мен теленоминдер сияқты биологиялық агенттердің рөлі мен зертханалық өсіру жолдары көрсетілген. Жалпы алғанда, зиянкестермен күресте кешенді тәсіл — экологиялық және экономикалық жағынан тиімді екені дәлелденді. Бұл бағытта болашақта кең ауқымды ғылыми зерттеулер жүргізу қажеттілігі аталып өтті.

қысқы бидай қалқаншабас кандала зиянкестер биологиялық қорғаныс энтомофагтар теленоминдер инсектицидтер егіншілік

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Беркарар döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 – 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasy. – Aşgabat: TDNG, 2022.
2. Söýünow O., Tokgaýew T., Durdyýew S. Oba hojalyk entomologiýasy. Ýokary okuw mekdepleri üçin okuw kitaby. – Aşgabat: TDNG, 2013.
3. Бей-Биенко Г.Я. Общая энтомология. – Москва: Колос, 1980.
4. Radjabi G. Sunn Pest and Its Control in Iran. – Tehran: Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), 2000. – 234 p.
5. Ghavami S., Safavi S.A., Moharramipour S. Effect of temperature on development and reproduction of Trissolcus grandis (Hymenoptera: Scelionidae), an egg parasitoid of Eurygaster integriceps. // Biocontrol Science and Technology, 2009. – Vol. 19(4). – P. 387–398. https://doi.org/10.1080/09583150902783648.
6. Critchley B.R. Biology, ecology and management of the sunn pest, Eurygaster integriceps Puton (Hemiptera: Scutelleridae), a serious pest of small grain cereals: a review. // Bulletin of Entomological Research, 1998. – Vol. 88(5). – P. 465–478. https://doi.org/10.1017/S0007485300036362.
7. Öncüer C. Insect pests of cereal crops and their natural enemies in Turkey. // Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 2005. – Vol. 29(2). – P. 83–91.
8. Vasilyeva T.V., Yegorov A.B. Role of biological control agents in integrated pest management of wheat pests. // Zashchita i Karantin Rasteniy (Plant Protection and Quarantine), 2021. – №9. – С. 35–38.
9. Kaya H.K., Lacey L.A. Entomopathogenic fungi and bacteria: Biology and use in integrated pest management. – Dordrecht: Springer, 2007. – 524 p.
10. Alizadeh A., Samih M.A., Namvar P. Evaluation of efficacy of Beauveria bassiana against overwintered adults of sunn pest, Eurygaster integriceps, under field conditions. // Journal of Crop Protection, 2013. – Vol. 2(3). – P. 325–331.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚЫСҚЫ БИДАЙДАҒЫ ТАСБАҚА ҚОҢЫЗДАРЫ ЖӘНЕ ЗИЯНКЕСТЕРГЕ ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler. 03-1(special) (Oct. 2025). DOI:https://doi.org/10.37884/03-1-2025/06.

(1)ҚЫСҚЫ БИДАЙДАҒЫ ТАСБАҚА ҚОҢЫЗДАРЫ ЖӘНЕ ЗИЯНКЕСТЕРГЕ ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler 2025, No. 03-1(special). https://doi.org/10.37884/03-1-2025/06.

ҚЫСҚЫ БИДАЙДАҒЫ ТАСБАҚА ҚОҢЫЗДАРЫ ЖӘНЕ ЗИЯНКЕСТЕРГЕ ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫ. (2025). Izdenister Natigeler, 03-1(special). https://doi.org/10.37884/03-1-2025/06

ҚЫСҚЫ БИДАЙДАҒЫ ТАСБАҚА ҚОҢЫЗДАРЫ ЖӘНЕ ЗИЯНКЕСТЕРГЕ ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 03-1(special), 2025. DOI: 10.37884/03-1-2025/06. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1029. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚЫСҚЫ БИДАЙДАҒЫ ТАСБАҚА ҚОҢЫЗДАРЫ ЖӘНЕ ЗИЯНКЕСТЕРГЕ ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 03-1(special) (October). https://doi.org/10.37884/03-1-2025/06.

“ҚЫСҚЫ БИДАЙДАҒЫ ТАСБАҚА ҚОҢЫЗДАРЫ ЖӘНЕ ЗИЯНКЕСТЕРГЕ ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫ” (2025) Izdenister natigeler [Preprint], (03-1(special). doi:10.37884/03-1-2025/06.

[1]“ҚЫСҚЫ БИДАЙДАҒЫ ТАСБАҚА ҚОҢЫЗДАРЫ ЖӘНЕ ЗИЯНКЕСТЕРГЕ ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫ”, Izdenister natigeler, no. 03-1, Oct. 2025, doi: 10.37884/03-1-2025/06.

“ҚЫСҚЫ БИДАЙДАҒЫ ТАСБАҚА ҚОҢЫЗДАРЫ ЖӘНЕ ЗИЯНКЕСТЕРГЕ ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫ”. Izdenister Natigeler, no. 03-1(special), Oct. 2025, https://doi.org/10.37884/03-1-2025/06.

“ҚЫСҚЫ БИДАЙДАҒЫ ТАСБАҚА ҚОҢЫЗДАРЫ ЖӘНЕ ЗИЯНКЕСТЕРГЕ ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫ”. Izdenister natigeler, no. 03-1(special) (October 15, 2025). Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1029.

1.ҚЫСҚЫ БИДАЙДАҒЫ ТАСБАҚА ҚОҢЫЗДАРЫ ЖӘНЕ ЗИЯНКЕСТЕРГЕ ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Oct. 15 [cited 2026 Sep. 15];(03-1(special). Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1029

1.ҚЫСҚЫ БИДАЙДАҒЫ ТАСБАҚА ҚОҢЫЗДАРЫ ЖӘНЕ ЗИЯНКЕСТЕРГЕ ҚАРСЫ КҮРЕС ШАРАЛАРЫ. Izdenister natigeler. 2025;(03-1(special). doi:10.37884/03-1-2025/06

[1] 1. Беркарар döwletiň täze eýýamynyň Galkynyşy: Türkmenistany 2022 – 2052-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Milli maksatnamasy. – Aşgabat: TDNG, 2022.

[2] 2. Söýünow O., Tokgaýew T., Durdyýew S. Oba hojalyk entomologiýasy. Ýokary okuw mekdepleri üçin okuw kitaby. – Aşgabat: TDNG, 2013.

[3] 3. Бей-Биенко Г.Я. Общая энтомология. – Москва: Колос, 1980.

[4] 4. Radjabi G. Sunn Pest and Its Control in Iran. – Tehran: Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), 2000. – 234 p.

[5] 5. Ghavami S., Safavi S.A., Moharramipour S. Effect of temperature on development and reproduction of Trissolcus grandis (Hymenoptera: Scelionidae), an egg parasitoid of Eurygaster integriceps. // Biocontrol Science and Technology, 2009. – Vol. 19(4). – P. 387–398. https://doi.org/10.1080/09583150902783648.

[6] 6. Critchley B.R. Biology, ecology and management of the sunn pest, Eurygaster integriceps Puton (Hemiptera: Scutelleridae), a serious pest of small grain cereals: a review. // Bulletin of Entomological Research, 1998. – Vol. 88(5). – P. 465–478. https://doi.org/10.1017/S0007485300036362.

[7] 7. Öncüer C. Insect pests of cereal crops and their natural enemies in Turkey. // Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 2005. – Vol. 29(2). – P. 83–91.

[8] 8. Vasilyeva T.V., Yegorov A.B. Role of biological control agents in integrated pest management of wheat pests. // Zashchita i Karantin Rasteniy (Plant Protection and Quarantine), 2021. – №9. – С. 35–38.

[9] 9. Kaya H.K., Lacey L.A. Entomopathogenic fungi and bacteria: Biology and use in integrated pest management. – Dordrecht: Springer, 2007. – 524 p.

[10] 10. Alizadeh A., Samih M.A., Namvar P. Evaluation of efficacy of Beauveria bassiana against overwintered adults of sunn pest, Eurygaster integriceps, under field conditions. // Journal of Crop Protection, 2013. – Vol. 2(3). – P. 325–331.