ПЕРСПЕКТИВЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ЮЖНОЙ ЧАСТИ ТАЛАС-АССИНСКОГО МЕСТОРОЖДЕНИЯ ПОДЗЕМНЫХ ВОД ДЛЯ ХОЗЯЙСТВЕННО-ПИТЬЕВОГО ВОДОСНАБЖЕНИЯ Г. ТАРАЗ, ПРОМЫШЛЕННЫХ ОБЪЕКТОВ И СЕЛЬСКИХ НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ ЖАМБЫЛСКОГО И БАЙЗАКСКОГО РАЙОНОВ ЖАМБЫЛСКОЙ ОБЛАСТИ

Султан Тажиев; Ермек Муртазин; Динара Аденова; Валентина Рахимова

doi:10.37884/3-2025/41

Аңдатпа

Тараз қаласын, Жамбыл облысы Жамбыл және Байзақ аудандарының өнеркәсіптік объектілері мен ауылдық елді мекендерін шаруашылық-ауыз сумен қамтамасыз ету үшін Талас-Асын кен орнының оңтүстік бөлігінің жер асты суларын пайдаланудың табиғи-климаттық өзгерістерге, сондай-ақ Тараз өзенінің су тасқынына әсер ететін антропогендік проблемалық факторларына байланысты үлкен стратегиялық маңызы бар. Тәуелсіздік алғаннан бері Талас өзені осы зерттеу аймағында трансшекаралық болып саналады. Бұл жер асты суы кен орны Тараз қаласын және Жамбыл облысының Байзақ, Жамбыл аудандарының елді мекендерін шаруашылық-ауыз сумен және Тараз қаласының өнеркәсіптік нысандарын өнеркәсіптік және ауыз сумен қамтамасыз ету үшін барланған. Айта кету керек, жер асты суларының ТАМ (Оңтүстік бөлігі) Жамбыл облысындағы ең ірі кен орындарының бірі болып табылады. Кен орнының 2010 жылғы жер асты суларының пайдаланылатын қорларын қайта бағалауға сәйкес А+В+С1+С2 санаттары бойынша 25 жылдық пайдалану мерзіміне 502,5 мың м3/тәу мөлшерінде қор бекітілген. Кен орнының контурында орналасқан Жамбыл және Байзақ аудандарының негізгі жер қойнауын пайдаланушыларының және жақын орналасқан ауылдық елді мекендердің нақты тұтынуы жылына 42 564,9 мың м3 немесе 116,62 мың м3/тәу, бұл А+В өнеркәсіптік санаттары бойынша бекітілген пайдалануға болатын қорлардың 37,8% құрайды. Мақалада «Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі Су шаруашылығы комитетінің Су ресурстарын пайдалану мен қорғауды реттеу жөніндегі Шу-Талас бассейндік инспекциясы» республикалық мемлекеттік мекемесінің 2018-2024 жылдарға арналған су тұтынуы бойынша егістік контуры шегінде орналасқан негізгі жер қойнауын пайдаланушылар үшін ресми деректері, ҚР Статистика агенттігінің облыстық елді мекендер тұрғындарының ресми деректері пайдаланылды. Қазақстан Республикасы Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігінің мәліметтері бойынша ауылдық елді мекендердің жан басына шаққандағы су сұранысы туралы мәліметтер ҚР ҚНжЕ 4.01-02-2009 Сумен жабдықтау, сыртқы желілер мен құрылыстар алынды. А+В өнеркәсіптік санаттары үшін жер асты суларының пайдалану қоры кен орындарының контурында жатқан Жамбыл және Байзақ аудандарының негізгі жер қойнауын пайдаланушылары мен жақын орналасқан ауылдық елді мекендердің нақты тұтынуынан 2,65 есе артық.

жер асты сулары кен орны пайдалану қорлары сұраныс ауылдық елді мекендер өндірістік категориялар шаруашылық-ауыз сумен қамтамасыз ету өзен минералдану

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Молдашев Б.Р., Рахметкалиев А.Н. Отчет о результатах геологоразведочных работ по переоценке запасов подземных вод Талас-Ассинского месторождения (южная часть) для водоснабжения города Тараз Жамбылской области (с подсчетом запасов по состоянию на 01.01.2010г.). – Алматы: Фонды «НГС»,2010. – 268 с.
2. Нурабаев Б. У. К., Надырбаев А. А., Тулегенов М. К., Тансыкбаев Ж. Б. Справочник месторождении подземных вод. Том I. Западный и Южный Казахстан. – Алматы: Казгеоакпарат, 2019. – 310 с.
3. Tazhiyev, S.; Murtazin, Ye., Sotnikov, Ye.; Rakhimova, V.; Abdizhalel, M.; Yerezhep, D.; Adenova, D. Geoinformation and Analytical Support for the Development of Promising Aquifers for Pasture Water Supply in Southern Kazakhstan. – Water. – 2025. – Vol. 17(9). – Р. 1297. https://doi.org/10.3390/w17091297.
4. Adenova, D.; Tazhiyev, S.; Sagin, J.; Absametov, M.; Murtazin, Ye.; Trushel, L.; Miroshnichenko, O.; Zaryab, A. Groundwater Quality and Potential Health Risk in Zhambyl Region, Kazakhstan. – Water. – 2023. – Vol. 15(3). – Р. 482. https://doi.org/10.3390/w15030482.
5. Murtazin, E.Zh.; Adenova, D.K.; Tazhiyev, S.R. Assessment of the potential of self-discharging hydrogeological wells for sustainable development of rural areas of Zhambyl region. – News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. Series of Geology and Technical Sciences. – 2022. – Vol. 5(455). – P. 143-155. https://doi.org/10.32014/2518-170x.223.
6. Абсаметов М. К, Муртазин Е. Ж. Ресурсный потенциал подземных вод Казахстана как источник устойчивого питьевого водоснабжения. – Алматы: «Print express», 2023. – 304 с.
7. Ауелбек, З., Калыбекова, Е., Сейтасанов , И. ., Онласын, У., Жандияр, Е. Основы рационального использования водных ресурсов Балкаш-Алакольского водохозяйственного бассейна. – Izdenister Natigeler. – 2023. – 2 (98). 327-336 с. https://doi.org/10.37884/2-2023/32.
8. Tursunova, A.; Medeu, A.; Alimkulov, S.; Saparova, A.; Baspakova, G. Water resources of Kazakhstan in conditions of uncertainty. – Journal of water and land development. – 2022. – No. 54 (VII–IX). – P. 138-149. https://doi.org/10.24425/jwld.2022.141565.
9. Tleuova, Zh. Т.; Mukhamedzhanov M. А. Ecological problems of southern Kazakhstan and pollution of drinking groundwaters. – Геология и охрана недр. – 2019. – No. 4(73). – P. 41-45.
10. Angold, Ye.; Zharkov, V.; Kalashnikov, A. Water-saving technologies and irrigation facilities. – Water Practice and Technology. – 2015. – Vol. 10 (3). – P. 556-563. https://doi.org/10.2166/wpt.2015.064.
11. Куришбаев, А., Атакулов, Т., Рябцев, А. Проблемы и перспективы развития орошаемого земледелия в Казахстане. – Izdenister Natigeler. – 2025. – 1(105). – 431-439 с. https://doi.org/10.37884/1-2025/46.
12. Yasinskiy, V.; Mironenkov, A.; Sarsembekov, T. Priorities for Cooperation in Transboundary River Basins in Central Asia. – Almaty: Eurasian Development Bank, 2012. https://ssrn.com/abstract=4095964.
13. Batykova, А.; Tuleev, T.; Tuleev, B.; Asanaliev, A.; Denisov, V.; Hegay, S.; Sultanbaeva, V.; Babajanov, A. Integrated management of water and land resources of the Kyrgyz Republic and characteristics of their use at the present stage. – E3S Web Conf. – 2023. – Vol. 386. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202338605001.
14. Мустафаев С. Т., Смоляр В. А. Территориальное перераспределение запасов пресных подземных вод как возможность улучшения питьевого водоснабжения регионов Казахстана с дефицитом вод питьевого качества. – Геология и охрана недр. – 2014. – № 4(53). – 70-77 c.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ТАРАЗ ҚАЛАСЫН, ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫ ЖАМБЫЛ ЖӘНЕ БАЙЗАҚ АУДАНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН АУЫЛДЫҚ ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІ АУЫЗ СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫНЫҢ ОҢТҮСТІК БӨЛІГІН ПАЙДАЛАНУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 428–442. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/41.

(1)ТАРАЗ ҚАЛАСЫН, ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫ ЖАМБЫЛ ЖӘНЕ БАЙЗАҚ АУДАНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН АУЫЛДЫҚ ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІ АУЫЗ СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫНЫҢ ОҢТҮСТІК БӨЛІГІН ПАЙДАЛАНУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 428-442. https://doi.org/10.37884/3-2025/41.

ТАРАЗ ҚАЛАСЫН, ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫ ЖАМБЫЛ ЖӘНЕ БАЙЗАҚ АУДАНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН АУЫЛДЫҚ ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІ АУЫЗ СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫНЫҢ ОҢТҮСТІК БӨЛІГІН ПАЙДАЛАНУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 428-442. https://doi.org/10.37884/3-2025/41

ТАРАЗ ҚАЛАСЫН, ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫ ЖАМБЫЛ ЖӘНЕ БАЙЗАҚ АУДАНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН АУЫЛДЫҚ ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІ АУЫЗ СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫНЫҢ ОҢТҮСТІК БӨЛІГІН ПАЙДАЛАНУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 428–442, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/41. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/974. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ТАРАЗ ҚАЛАСЫН, ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫ ЖАМБЫЛ ЖӘНЕ БАЙЗАҚ АУДАНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН АУЫЛДЫҚ ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІ АУЫЗ СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫНЫҢ ОҢТҮСТІК БӨЛІГІН ПАЙДАЛАНУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 428-42. https://doi.org/10.37884/3-2025/41.

“ТАРАЗ ҚАЛАСЫН, ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫ ЖАМБЫЛ ЖӘНЕ БАЙЗАҚ АУДАНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН АУЫЛДЫҚ ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІ АУЫЗ СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫНЫҢ ОҢТҮСТІК БӨЛІГІН ПАЙДАЛАНУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 428–442. doi:10.37884/3-2025/41.

[1]“ТАРАЗ ҚАЛАСЫН, ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫ ЖАМБЫЛ ЖӘНЕ БАЙЗАҚ АУДАНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН АУЫЛДЫҚ ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІ АУЫЗ СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫНЫҢ ОҢТҮСТІК БӨЛІГІН ПАЙДАЛАНУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 428–442, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/41.

“ТАРАЗ ҚАЛАСЫН, ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫ ЖАМБЫЛ ЖӘНЕ БАЙЗАҚ АУДАНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН АУЫЛДЫҚ ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІ АУЫЗ СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫНЫҢ ОҢТҮСТІК БӨЛІГІН ПАЙДАЛАНУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 428-42, https://doi.org/10.37884/3-2025/41.

“ТАРАЗ ҚАЛАСЫН, ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫ ЖАМБЫЛ ЖӘНЕ БАЙЗАҚ АУДАНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН АУЫЛДЫҚ ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІ АУЫЗ СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫНЫҢ ОҢТҮСТІК БӨЛІГІН ПАЙДАЛАНУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 428–442. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/974.

1.ТАРАЗ ҚАЛАСЫН, ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫ ЖАМБЫЛ ЖӘНЕ БАЙЗАҚ АУДАНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН АУЫЛДЫҚ ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІ АУЫЗ СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫНЫҢ ОҢТҮСТІК БӨЛІГІН ПАЙДАЛАНУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):428-42. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/974

1.ТАРАЗ ҚАЛАСЫН, ЖАМБЫЛ ОБЛЫСЫ ЖАМБЫЛ ЖӘНЕ БАЙЗАҚ АУДАНДАРЫНЫҢ ӨНДІРІСТІК ОБЪЕКТІЛЕРІ МЕН АУЫЛДЫҚ ЕЛДІ МЕКЕНДЕРДІ АУЫЗ СУМЕН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ҮШІН ЖЕР АСТЫ СУЛАРЫНЫҢ ОҢТҮСТІК БӨЛІГІН ПАЙДАЛАНУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):428-442. doi:10.37884/3-2025/41

[1] 1. Молдашев Б.Р., Рахметкалиев А.Н. Отчет о результатах геологоразведочных работ по переоценке запасов подземных вод Талас-Ассинского месторождения (южная часть) для водоснабжения города Тараз Жамбылской области (с подсчетом запасов по состоянию на 01.01.2010г.). – Алматы: Фонды «НГС»,2010. – 268 с.

[2] 2. Нурабаев Б. У. К., Надырбаев А. А., Тулегенов М. К., Тансыкбаев Ж. Б. Справочник месторождении подземных вод. Том I. Западный и Южный Казахстан. – Алматы: Казгеоакпарат, 2019. – 310 с.

[3] 3. Tazhiyev, S.; Murtazin, Ye., Sotnikov, Ye.; Rakhimova, V.; Abdizhalel, M.; Yerezhep, D.; Adenova, D. Geoinformation and Analytical Support for the Development of Promising Aquifers for Pasture Water Supply in Southern Kazakhstan. – Water. – 2025. – Vol. 17(9). – Р. 1297. https://doi.org/10.3390/w17091297.

[4] 4. Adenova, D.; Tazhiyev, S.; Sagin, J.; Absametov, M.; Murtazin, Ye.; Trushel, L.; Miroshnichenko, O.; Zaryab, A. Groundwater Quality and Potential Health Risk in Zhambyl Region, Kazakhstan. – Water. – 2023. – Vol. 15(3). – Р. 482. https://doi.org/10.3390/w15030482.

[5] 5. Murtazin, E.Zh.; Adenova, D.K.; Tazhiyev, S.R. Assessment of the potential of self-discharging hydrogeological wells for sustainable development of rural areas of Zhambyl region. – News of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. Series of Geology and Technical Sciences. – 2022. – Vol. 5(455). – P. 143-155. https://doi.org/10.32014/2518-170x.223.

[6] 6. Абсаметов М. К, Муртазин Е. Ж. Ресурсный потенциал подземных вод Казахстана как источник устойчивого питьевого водоснабжения. – Алматы: «Print express», 2023. – 304 с.

[7] 7. Ауелбек, З., Калыбекова, Е., Сейтасанов , И. ., Онласын, У., Жандияр, Е. Основы рационального использования водных ресурсов Балкаш-Алакольского водохозяйственного бассейна. – Izdenister Natigeler. – 2023. – 2 (98). 327-336 с. https://doi.org/10.37884/2-2023/32.

[8] 8. Tursunova, A.; Medeu, A.; Alimkulov, S.; Saparova, A.; Baspakova, G. Water resources of Kazakhstan in conditions of uncertainty. – Journal of water and land development. – 2022. – No. 54 (VII–IX). – P. 138-149. https://doi.org/10.24425/jwld.2022.141565.

[9] 9. Tleuova, Zh. Т.; Mukhamedzhanov M. А. Ecological problems of southern Kazakhstan and pollution of drinking groundwaters. – Геология и охрана недр. – 2019. – No. 4(73). – P. 41-45.

[10] 10. Angold, Ye.; Zharkov, V.; Kalashnikov, A. Water-saving technologies and irrigation facilities. – Water Practice and Technology. – 2015. – Vol. 10 (3). – P. 556-563. https://doi.org/10.2166/wpt.2015.064.

[11] 11. Куришбаев, А., Атакулов, Т., Рябцев, А. Проблемы и перспективы развития орошаемого земледелия в Казахстане. – Izdenister Natigeler. – 2025. – 1(105). – 431-439 с. https://doi.org/10.37884/1-2025/46.

[12] 12. Yasinskiy, V.; Mironenkov, A.; Sarsembekov, T. Priorities for Cooperation in Transboundary River Basins in Central Asia. – Almaty: Eurasian Development Bank, 2012. https://ssrn.com/abstract=4095964.

[13] 13. Batykova, А.; Tuleev, T.; Tuleev, B.; Asanaliev, A.; Denisov, V.; Hegay, S.; Sultanbaeva, V.; Babajanov, A. Integrated management of water and land resources of the Kyrgyz Republic and characteristics of their use at the present stage. – E3S Web Conf. – 2023. – Vol. 386. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202338605001.

[14] 14. Мустафаев С. Т., Смоляр В. А. Территориальное перераспределение запасов пресных подземных вод как возможность улучшения питьевого водоснабжения регионов Казахстана с дефицитом вод питьевого качества. – Геология и охрана недр. – 2014. – № 4(53). – 70-77 c.