MODERN APPROACHES TO MONITORING AND ANALYSIS OF DEFORMATION PROCESSES

Aibek Koishygarin; Moldir Bakhyt; Zhandos Mukaliev

doi:10.37884/2-2025/46

Аңдатпа

Мақалада автоматтандырылған бақылау-өлшеу жүйелерін (АБӨЖ) қолдана отырып, таулы аймақтардағы деформациялық процестерді бақылау мен талдаудың заманауи тәсілдері қарастырылады. Зерттеудің өзектілігі тау-кен жұмыстарының тереңдігі мен ауқымын ұлғайту, сондай-ақ геологиялық жағдайлардың күрделенуі жағдайында тау-кен жұмыстарының қауіпсіздігі мен тиімділігін арттыру қажеттілігіне байланысты. Жұмыста мониторингтің қолданыстағы әдістеріне талдау жүргізілді, АБӨЖ жұмысының принциптері зерделенді және олардың апаттылықты төмендетудегі және деформацияны болжау дәлдігін арттырудағы тиімділігі бағаланды. Зерттеу нәтижелері автоматтандырылған жүйелерді енгізу өлшеу дәлдігін, деректерді өңдеудің жеделдігін айтарлықтай арттыруға және карьер бортының деформациясымен байланысты тәуекелдерді азайтуға мүмкіндік беретінін көрсетті. Алынған мәліметтер негізінде тау-кен өнеркәсібіндегі деформациялық процестерді бақылау мен басқаруды оңтайландыру бойынша ұсыныстар ұсынылды.

деформациялық процестер тау-кен массивтері автоматтандырылған бақылау-өлшеу жүйелері мониторинг тау-кен жұмыстарының қауіпсіздігі деформацияны болжау геомеханикалық модельдеу

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Gordeev A. V., Ivanov S. P., Monitoring i prognozirovanie deformatsiy gornykh massivov [Monitoring and Forecasting of Rock Mass Deformations]. – Moscow: Publishing House "Gornaya Kniga", 2018. – 320 p.
2. Kuznetsov V. M., Petrov A. A., Avtomatizirovannye sistemy kontrolya v gornom dele [Automated Control Systems in Mining]. – St. Petersburg: Publishing House "Nedra", 2019. – 256 p.
3. Smirnov V. I., Fedorov R. N., Geomekhanicheskoe modelirovanie deformatsiy bortov kar'erov [Geomechanical Modeling of Quarry Slope Deformations]. – Novosibirsk: Publishing House of SB RAS, 2020. – 180 p.
4. Chernov O. I., Primenenie geoinformatsionnykh sistem v gornom dele [Application of Geographic Information Systems in Mining]. – Yekaterinburg: UGGU, 2017. – 210 p.
5. International Journal of Mining Science and Technology, «Advanced monitoring systems for slope stability in open-pit mines», vol. 30, no. 4, 2020. [Online]. – Available: https://www.sciencedirect.com/journal/international-journal-of-mining-science-and-technology
6. Li X., Zhang Y., «Real-time monitoring and early warning of slope deformation using IoT-based systems», Journal of Rock Mechanics and Geotechnical Engineering, vol. 12, no. 3, 2021. [Online]. – Available: https://www.sciencedirect.com/journal/journal-of-rock-mechanics-and-geotechnical-engineering
7. Pavlov A. N., Semenov V. V., Metody matematicheskogo modelirovaniya v geomekhanike [Methods of Mathematical Modeling in Geomechanics]. – Moscow: Publishing House "Gornaya Kniga", 2016. – 280 p.
8. *Rukovodstvo po monitoringu ustoichivosti bortov kar'erov [Guidelines for Monitoring the Stability of Quarry Slopes], ed. by V. P. Kozlov. – Moscow: Publishing House "Nedra", 2015. – 150p.
9. Smith J., Brown T., «Application of Finite Element Method in Slope Stability Analysis», Geotechnical Engineering Journal, vol. 45, no. 2, 2019. [Online]. – Available: https://www.geotechjournal.com
10. Tikhonov I. N., Grigoriev A. A., Sovremennye tekhnologii monitoringa deformatsiy v gornom dele [Modern Technologies for Deformation Monitoring in Mining]. – Krasnoyarsk: Publishing House of SFU, 2021. – 190 p.
11. Gusev A. A., Morozov K. V., Innovatsionnye tekhnologii v geomekhanike i monitoringe gornykh massivov [Innovative Technologies in Geomechanics and Rock Mass Monitoring]. – Moscow: Publishing House "Gornaya Nauka", 2022. – 210 p.
12. Wang L., Liu H., «Integration of Remote Sensing and GIS for Slope Stability Assessment in Open-Pit Mines», Remote Sensing Applications: Society and Environment, vol. 25, 2022. [Online]. – Available: https://www.sciencedirect.com/journal/remote-sensing-applications-society-and-environment
13. Kovalenko V. I., Lebedev A. S., Avtomatizatsiya protsessov kontrolya deformatsiy v gornoy promyshlennosti [Automation of Deformation Control Processes in the Mining Industry]. – Dnipro: Publishing House "Nauka i Obrazovanie", 2020. – 175 p.
14. Zhumataeva , J. ., Serikbaeva , G., Turganaliev , S. ., Mukaliev , J., & Rafikov, T. (2024). Increasing the ecological and economic efficiency of land resources use. Izdenister Natigeler, (2 (102), 360–369. https://doi.org/10.37884/2-2024/35
15. Rafikov, T., Erbolkyzy, M. ., & Zhildikbaeva, A. (2024). Application of earth remote sensing data and ndvi analysis in east kazakhstan region. Izdenister Natigeler, (1 (101), 183–191. https://doi.org/10.37884/1-2024/18

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ДЕФОРМАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ БАҚЫЛАУ МЕН ТАЛДАУДЫҢ ЗАМАНАУИ ТӘСІЛДЕРІ. Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 463–469. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/46.

(1)ДЕФОРМАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ БАҚЫЛАУ МЕН ТАЛДАУДЫҢ ЗАМАНАУИ ТӘСІЛДЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 463-469. https://doi.org/10.37884/2-2025/46.

ДЕФОРМАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ БАҚЫЛАУ МЕН ТАЛДАУДЫҢ ЗАМАНАУИ ТӘСІЛДЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 463-469. https://doi.org/10.37884/2-2025/46

ДЕФОРМАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ БАҚЫЛАУ МЕН ТАЛДАУДЫҢ ЗАМАНАУИ ТӘСІЛДЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 463–469, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/46. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/922. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ДЕФОРМАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ БАҚЫЛАУ МЕН ТАЛДАУДЫҢ ЗАМАНАУИ ТӘСІЛДЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 463-69. https://doi.org/10.37884/2-2025/46.

“ДЕФОРМАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ БАҚЫЛАУ МЕН ТАЛДАУДЫҢ ЗАМАНАУИ ТӘСІЛДЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 463–469. doi:10.37884/2-2025/46.

[1]“ДЕФОРМАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ БАҚЫЛАУ МЕН ТАЛДАУДЫҢ ЗАМАНАУИ ТӘСІЛДЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 463–469, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/46.

“ДЕФОРМАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ БАҚЫЛАУ МЕН ТАЛДАУДЫҢ ЗАМАНАУИ ТӘСІЛДЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 463-9, https://doi.org/10.37884/2-2025/46.

“ДЕФОРМАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ БАҚЫЛАУ МЕН ТАЛДАУДЫҢ ЗАМАНАУИ ТӘСІЛДЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 463–469. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/922.

1.ДЕФОРМАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ БАҚЫЛАУ МЕН ТАЛДАУДЫҢ ЗАМАНАУИ ТӘСІЛДЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):463-9. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/922

1.ДЕФОРМАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ БАҚЫЛАУ МЕН ТАЛДАУДЫҢ ЗАМАНАУИ ТӘСІЛДЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):463-469. doi:10.37884/2-2025/46

[1] 1. Gordeev A. V., Ivanov S. P., Monitoring i prognozirovanie deformatsiy gornykh massivov [Monitoring and Forecasting of Rock Mass Deformations]. – Moscow: Publishing House "Gornaya Kniga", 2018. – 320 p.

[2] 2. Kuznetsov V. M., Petrov A. A., Avtomatizirovannye sistemy kontrolya v gornom dele [Automated Control Systems in Mining]. – St. Petersburg: Publishing House "Nedra", 2019. – 256 p.

[3] 3. Smirnov V. I., Fedorov R. N., Geomekhanicheskoe modelirovanie deformatsiy bortov kar'erov [Geomechanical Modeling of Quarry Slope Deformations]. – Novosibirsk: Publishing House of SB RAS, 2020. – 180 p.

[4] 4. Chernov O. I., Primenenie geoinformatsionnykh sistem v gornom dele [Application of Geographic Information Systems in Mining]. – Yekaterinburg: UGGU, 2017. – 210 p.

[5] 5. International Journal of Mining Science and Technology, «Advanced monitoring systems for slope stability in open-pit mines», vol. 30, no. 4, 2020. [Online]. – Available: https://www.sciencedirect.com/journal/international-journal-of-mining-science-and-technology

[6] 6. Li X., Zhang Y., «Real-time monitoring and early warning of slope deformation using IoT-based systems», Journal of Rock Mechanics and Geotechnical Engineering, vol. 12, no. 3, 2021. [Online]. – Available: https://www.sciencedirect.com/journal/journal-of-rock-mechanics-and-geotechnical-engineering

[7] 7. Pavlov A. N., Semenov V. V., Metody matematicheskogo modelirovaniya v geomekhanike [Methods of Mathematical Modeling in Geomechanics]. – Moscow: Publishing House "Gornaya Kniga", 2016. – 280 p.

[8] 8. *Rukovodstvo po monitoringu ustoichivosti bortov kar'erov [Guidelines for Monitoring the Stability of Quarry Slopes], ed. by V. P. Kozlov. – Moscow: Publishing House "Nedra", 2015. – 150p.

[9] 9. Smith J., Brown T., «Application of Finite Element Method in Slope Stability Analysis», Geotechnical Engineering Journal, vol. 45, no. 2, 2019. [Online]. – Available: https://www.geotechjournal.com

[10] 10. Tikhonov I. N., Grigoriev A. A., Sovremennye tekhnologii monitoringa deformatsiy v gornom dele [Modern Technologies for Deformation Monitoring in Mining]. – Krasnoyarsk: Publishing House of SFU, 2021. – 190 p.

[11] 11. Gusev A. A., Morozov K. V., Innovatsionnye tekhnologii v geomekhanike i monitoringe gornykh massivov [Innovative Technologies in Geomechanics and Rock Mass Monitoring]. – Moscow: Publishing House "Gornaya Nauka", 2022. – 210 p.

[12] 12. Wang L., Liu H., «Integration of Remote Sensing and GIS for Slope Stability Assessment in Open-Pit Mines», Remote Sensing Applications: Society and Environment, vol. 25, 2022. [Online]. – Available: https://www.sciencedirect.com/journal/remote-sensing-applications-society-and-environment

[13] 13. Kovalenko V. I., Lebedev A. S., Avtomatizatsiya protsessov kontrolya deformatsiy v gornoy promyshlennosti [Automation of Deformation Control Processes in the Mining Industry]. – Dnipro: Publishing House "Nauka i Obrazovanie", 2020. – 175 p.

[14] 14. Zhumataeva , J. ., Serikbaeva , G., Turganaliev , S. ., Mukaliev , J., & Rafikov, T. (2024). Increasing the ecological and economic efficiency of land resources use. Izdenister Natigeler, (2 (102), 360–369. https://doi.org/10.37884/2-2024/35

[15] 15. Rafikov, T., Erbolkyzy, M. ., & Zhildikbaeva, A. (2024). Application of earth remote sensing data and ndvi analysis in east kazakhstan region. Izdenister Natigeler, (1 (101), 183–191. https://doi.org/10.37884/1-2024/18