Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯ

АЛАКӨЛ КӨЛДЕР ЖҮЙЕСІНІҢ (БАЛҚАШ-АЛАКӨЛ БАССЕЙНІ) ЗООБЕНТОСЫНЫҢ ТАКСОНОМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫН РЕТРОСПЕКТИВТІ ТАЛДАУ

Жанара Мажибаева 1 , Сауле Асылбекова 1 , Молдир Аубакирова 1 , Леонид Жданко 1 , Айдана Молдрахман  1 , Аңсар Сатбек 1

1 «Балық Шаруашылығы Ғылыми-Өндірістік Орталығы» ЖШС

doi.org/10.37884/2-2025/03 Бет. 25-38 Қабылданды 04.04.2025 Жарияланды 30.06.2025

Аңдатпа

Алакөл көлдер жүйесінің зообентосының таксономиялық құрамына (2000-2023) ретроспективті талдау жүргізу қауымдастық көрсеткіштеріндегі өзгерістерді немесе бұзылуларды анықтау үшін маңызды болып табылады. Соңғы 25 жыл ішінде жүйенің зообентосының таксономиялық құрамының динамикасын зерттеу үшін библиографиялық әдіс қолданылды. Статистикалық әдістер (JASP) зерттеудің әртүрлі жылдарындағы зообентостың таксономиялық құрамының ұқсастығын бағалау үшін қолданылды. Мұрағаттық және жарияланған деректерді заманауи мәліметтермен біріктіргеннен кейін (2000 – 2023 жж.) Алакөл көліндегі таксондар саны 192, Сасықкөл көлінде – 80, Қошқаркөл көлінде – 60 құрады. Салыстырмалы талдау нәтижелеріне сәйкес, жалпы алғанда, соңғы он жылда (2013-2023 жж.) ХХІ ғасырдың бірінші онжылдығымен (2000-2012 жж.) салыстырғанда Сасықкөл көлінде бентостық фауна таксондарының көбеюі байқалды. Алайда, Алакөл, Қошқаркөл көлдерінде зообентостың түрлік байлығының төмендеуі байқалды. Көлдер жүйесіндегі зобентос қауымдастықтары таксондардың құрамы бойынша бір-бірінен ерекшеленді және өзара ұқсастық өте төмен болды. Су түбі фаунасының таксономиялық құрамындағы және таксондар санындағы өзгерістер, қауымдастықтың уақытша өкілдерінің болуы немесе болмауына байланысты.

Зообентос Алакөл Сасықкөл Қошқаркөл Балқаш-Алакөл бассейні гетеротопты организмдер су түбі омыртқасыздары желілік анализі ұқсастық

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1.Конвенция о биологическом разнообразии. Доступно онлайн: https://www.cbd.int (по состоянию на 15 января 2025 г.).
  2. 2.Mamilov, N., Sharakhmetov, S., Amirbekova, F., Bekkozhayeva, D., Sapargaliyeva, N., Kegenova, G., Abilkasimov, K. (2021). Past, current and future of fish diversity in the Alakol Lakes (Central Asia: Kazakhstan). Diversity, 14(1), 11.
  3. 3.Аубакирова, М. (2024). Количественные Показатели артемии в озере Тузколь (Балхаш-Алакольский Бассейн). Izdenister Natigeler, (4 (104), 389–395. https://doi.org/10.37884/4-2024/40
  4. 4.Абдухаликов Р.C., Смоляр В.А. Водно-ресурсный потенциал Арало Алакольского водохозяйственных бассейнов Казахстана. Алматы 2014. - 574 с.
  5. 5.Pennisi E. An ecosystem goes topsy-turvy as a tiny fish takes over // Science - 2020. – 369(6508). – P. 1154-1155. DOI: 10.1126/science.369.6508.1154
  6. 6.Love J., Selke R., Marsman M., Jamil T., Dropmann D., Verhagen A.J., Ly A., Gronau Q.F., Smira M., Epskamp S. JASP: Graphical statistical software for common statistical designs // Journal of Statistical Software. – 2019. – Vol. 88. – Р. 1–17
  7. 7.Отчет о научно-исследовательской работе «Изучение и установление эколого-биологических закономерностей изменений водных экосистем в современных условиях, совершенствование и оптимизация технологических процессов искусственного разведения рыб, обработки рыбосырья» (заключительный), Книга 4. Алматы,2000. УДК 574.5+502.7.639.2, № госрегистрации 0194РК00040, 0195РК00542, 0196РК00273
  8. 8.Отчет о научно-исследовательской работе «Экологический мониторинг, разработка путей сохранения биоразнообразия и устойчивого использования ресурсов рыбопромысловых водоемов трансграничных бассейнов. Раздел: Алакольская система озер» (заключительный), Алматы, 2005. УДК 574.5+502.7+639.2, № госрегистрации 0101РК00134
  9. 9.Отчет о научно-исследовательской работе «Экологический мониторинг, разработка путей сохранения биоразнообразия и устойчивого использования ресурсов рыбопромысловых водоемов трансграничных бассейнов. Раздел: Алакольская система озер» (промежуточный) Часть 7. Алматы, 2007.УДК 574.5+502.7+639.2, №госрегистрации 0101РК00134
  10. 10.Отчёт о научно-исследовательской работе «Определение рыбопродуктивности рыбохозяйственных водоёмов и /или их участков, разработка биологических обоснований общих - допустимых уловов и выдача рекомендаций по режиму и регулированию рыболовства на водоёмах международного и республиканского значения Балхаш - Алакольского бассейна на 2011» Раздел: Алакольская система озёр Часть 1. Алматы, 2010. УДК 639. 2. 053. + 0551.48. № гос. регистрации 0110РК00164
  11. 11.Биологическое обоснование «Определение рыбопродуктивности рыбохозяйственных водоёмов и /или их участков, разработка биологических обоснований общих - допустимых уловов и выдача рекомендаций по режиму и регулированию рыболовства на водоёмах международного и республиканского значения Балхаш - Алакольского бассейна на 2012» Раздел: Алакольская система озёр Часть 1. Алматы, 2011. УДК 639. 2. 053. + 0551.48. № гос. регистрации 0111РК00151
  12. 12.Биологическое обоснование «Определение рыбопродуктивности рыбохозяйственных водоёмов и /или их участков, разработка биологических обоснований общих - допустимых уловов и выдача рекомендаций по режиму и регулированию рыболовства на водоемах международного и республиканского значения Балхаш - Алакольского бассейна на 2013 год. Раздел: Алакольская система озёр» Часть 1. Алматы, 2012. УДК 639. 2. 053. + 551.48. № гос. регистрации 0112РК00547
  13. 13.Биологиялық негіздеме «Балқаш – Алакөл бассейніндегі балық шаруашылығы су айдындарының және ондағы балық ауланатын учаскелердің балық өнімділігін анықтау, балықтың және басқа су жануарларының рұқсат етілетін шектеулі аулау мөлшерелеріне биологиялық негіздемелер жасау және халықаралық, республикалық және жергілікті мағынасы бар су айдындарында балық аулау ережесі мен тәртібін реттеу жөнінде 2014 жылға ұсыныстар беру» Бөлім: Алакөл жүйесіндегі көлдер 1 Бөлім. Алматы, 2013. ӘӨЖ 639. 2. 053 + 0551.48. Мемлекеттік тіркеу № 0113РК0078
  14. 14.Биологическое обоснование «Определение рыбопродуктивности рыбохозяйственных водоёмов и /или их участков, разработка биологических обоснований предельно - допустимых объемов изъятия рыбных ресурсов и других водных животных и выдача рекомендаций по режиму и регулированию рыболовства на водоемах международного, республиканского и местного значений Балхаш - Алакольского бассейна на 2015 г» Раздел: Алакольская система озер. Алматы, 2014. УДК 639. 2053 + 551.48. № гос. регистрации 0113РК00708
  15. 15.Биологическое обоснование «Определение рыбопродуктивности рыбохозяйственных водоёмов и /или их участков, разработка биологических обоснований предельно - допустимых объемов изъятия рыбных ресурсов и других водных животных и выдача рекомендаций по режиму и регулированию рыболовства на водоемах международного, республиканского и местного значений Балхаш - Алакольского бассейна» Раздел: Алакольская система озёр. Алматы, 2015. УДК 639. 2053 + 551.48. № гос. регистрации 0113РК00708
  16. 16.Отчет о НИР: «Определение рыбопродуктивности рыбохозяйственных водоемов и/или их участков, разработка биологических обоснований ОДУ и ООПТ, режиму и регулированию рыбо-ловства на водоемах международного, республиканского и местного значений Балхаш-Алакольского бассейна» Раздел: Алакольская система озер. Алматы, 2016. УДК 639. 2053+551.4. № госрегистрации 0116 РК 00342
  17. 17.Биологическое обоснование «Определение рыбопродуктивности рыбохозяйственных водоемов и/или их участков, разработка биологических обоснований общих допустимых уловов рыбы и других водных животных, режиму и регулированию рыболовства на рыбохозяйственных водоемах международного, республиканского значений и водоемах ООПТ Балхаш-Алакольского бассейна, а также оценка состояния рыбных ресурсов на резервных водоемах местного значения» Раздел: Алакольская система озер. Алматы, 2017. УДК 639. 2053+551.48. № госрегистрации 0117 РК 00052
  18. 18.Биологическое обоснование «Определение рыбопродуктивности рыбохозяйственных водоемов и/или их участков, разработка биологических обоснований общих допустимых уловов рыбы и других водных животных, режиму и регулированию рыболовства на рыбохозяйственных водоемах международного, республиканского значений и водоемах ООПТ Балхаш-Алакольского бассейна, а также оценка состояния рыбных ресурсов на резервных водоемах местного значения» Раздел: Алакольская система озер. Алматы, 2018. УДК 639. 2.053+551.48 +574.5. № госрегистрации 0118 РК 00493
  19. 19.Биологическое обоснование «Определение рыбопродуктивности рыбохозяйственных водоемов и/или их участков, разработка биологических обоснований ПДУ рыбы и других водных животных, режиму и регулированию рыболовства на рыбохозяйственных водоемах международного, республиканского значений и водоемах ООПТ Балхаш-Алакольского бассейна, а также оценка состояния рыбных ресурсов на резервных водоемах местного значения» Раздел: Алакольская система озер. Алматы, 2019. УДК 639. 2.053+551.48 +574.5. № госрегистрации 0118 РК 00493
  20. 20.Биологическое обоснование «Определение рыбопродуктивности рыбохозяйственных водоемов и/или их участков, разработка биологических обоснований ПДУ рыбы и других водных животных, режиму и регулированию рыболовства на рыбохозяйственных водоемах международного, республиканского значений и водоемах ООПТ Балхаш-Алакольского бассейна, а также оценка состояния рыбных ресурсов на резервных водоемах местного значения» Раздел: Алакольская система озер. Алматы, 2020. УДК 639. 2.053+551.48 +574.5. № госрегистрации 0120РК00071
  21. 21.Биологическое обоснование «Определение рыбопродуктивности рыбохозяйственных водоемов и/или их участков, разработка биологических обоснований предельно допустимых уловов рыбы и других водных животных, режиму и регулированию рыболовства на рыбохозяйственных водоемах международного, республиканского значений и водоемах ООПТ Балхаш-Алакольского бассейна, а также оценка состояния рыбных ресурсов на резервных водоемах местного значения. Раздел: Алакольская система озер». Алматы, 2021. УДК 639. 2.053+551.48 +574.5. № госрегистрации 0120РК00071

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. АЛАКӨЛ КӨЛДЕР ЖҮЙЕСІНІҢ (БАЛҚАШ-АЛАКӨЛ БАССЕЙНІ) ЗООБЕНТОСЫНЫҢ ТАКСОНОМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫН РЕТРОСПЕКТИВТІ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 2 (106) (Jun. 2025), 25–38. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2025/03.
(1)АЛАКӨЛ КӨЛДЕР ЖҮЙЕСІНІҢ (БАЛҚАШ-АЛАКӨЛ БАССЕЙНІ) ЗООБЕНТОСЫНЫҢ ТАКСОНОМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫН РЕТРОСПЕКТИВТІ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 2 (106), 25-38. https://doi.org/10.37884/2-2025/03.
АЛАКӨЛ КӨЛДЕР ЖҮЙЕСІНІҢ (БАЛҚАШ-АЛАКӨЛ БАССЕЙНІ) ЗООБЕНТОСЫНЫҢ ТАКСОНОМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫН РЕТРОСПЕКТИВТІ ТАЛДАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 2 (106), 25-38. https://doi.org/10.37884/2-2025/03
АЛАКӨЛ КӨЛДЕР ЖҮЙЕСІНІҢ (БАЛҚАШ-АЛАКӨЛ БАССЕЙНІ) ЗООБЕНТОСЫНЫҢ ТАКСОНОМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫН РЕТРОСПЕКТИВТІ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2 (106), p. 25–38, 2025. DOI: 10.37884/2-2025/03. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/915. Acesso em: 15 sep. 2026.
“АЛАКӨЛ КӨЛДЕР ЖҮЙЕСІНІҢ (БАЛҚАШ-АЛАКӨЛ БАССЕЙНІ) ЗООБЕНТОСЫНЫҢ ТАКСОНОМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫН РЕТРОСПЕКТИВТІ ТАЛДАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 2 (106) (June): 25-38. https://doi.org/10.37884/2-2025/03.
“АЛАКӨЛ КӨЛДЕР ЖҮЙЕСІНІҢ (БАЛҚАШ-АЛАКӨЛ БАССЕЙНІ) ЗООБЕНТОСЫНЫҢ ТАКСОНОМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫН РЕТРОСПЕКТИВТІ ТАЛДАУ” (2025) Izdenister natigeler, (2 (106), pp. 25–38. doi:10.37884/2-2025/03.
[1]“АЛАКӨЛ КӨЛДЕР ЖҮЙЕСІНІҢ (БАЛҚАШ-АЛАКӨЛ БАССЕЙНІ) ЗООБЕНТОСЫНЫҢ ТАКСОНОМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫН РЕТРОСПЕКТИВТІ ТАЛДАУ”, Izdenister natigeler, no. 2 (106), pp. 25–38, Jun. 2025, doi: 10.37884/2-2025/03.
“АЛАКӨЛ КӨЛДЕР ЖҮЙЕСІНІҢ (БАЛҚАШ-АЛАКӨЛ БАССЕЙНІ) ЗООБЕНТОСЫНЫҢ ТАКСОНОМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫН РЕТРОСПЕКТИВТІ ТАЛДАУ”. Izdenister Natigeler, no. 2 (106), June 2025, pp. 25-38, https://doi.org/10.37884/2-2025/03.
“АЛАКӨЛ КӨЛДЕР ЖҮЙЕСІНІҢ (БАЛҚАШ-АЛАКӨЛ БАССЕЙНІ) ЗООБЕНТОСЫНЫҢ ТАКСОНОМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫН РЕТРОСПЕКТИВТІ ТАЛДАУ”. Izdenister natigeler, no. 2 (106) (June 30, 2025): 25–38. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/915.
1.АЛАКӨЛ КӨЛДЕР ЖҮЙЕСІНІҢ (БАЛҚАШ-АЛАКӨЛ БАССЕЙНІ) ЗООБЕНТОСЫНЫҢ ТАКСОНОМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫН РЕТРОСПЕКТИВТІ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Jun. 30 [cited 2026 Sep. 15];(2 (106):25-38. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/915
1.АЛАКӨЛ КӨЛДЕР ЖҮЙЕСІНІҢ (БАЛҚАШ-АЛАКӨЛ БАССЕЙНІ) ЗООБЕНТОСЫНЫҢ ТАКСОНОМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫН РЕТРОСПЕКТИВТІ ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 2025;(2 (106):25-38. doi:10.37884/2-2025/03