ҚОЙ МОНИЕЗИОЗЫНЫҢ ТАРАЛУЫН АНЫҚТАУ

Алтынай Зияуатдинова; Сымбат Усмангалиева; Жанарбек Еспанов; Гульнар Турганбаева; Елена Бредихина

doi:10.37884/4-2024/07

Аңдатпа

Бүгінгі таңда Қазақстан аумағында ең маңызды проблемалардың бірі мал арасында паразиттік аурулардың көп болуы, атап айтқанда мониезиоздың таралуы болып табылады. Мақалада Алматы облысы аймағында қой мониезиозын зерттеу және қой шаруашылығында кездесетін гельминттердің түрлерін анықтау нәтижелері берілген. Зерттеу жұмыстары күзгі кезеңде жүргізілді және «Нұрай» жеке шаруашылығында 40 бас малдың нәжіс сынамалары зерттелінді. Сынамаларды Дарлинг, Фюллебон және Г.А. Котельников және В.М. Хренов әдістерімен Қазақ Ұлттық аграрлық зерттеу университетінің биологиялық қауіпсіздік кафедрасына қарасты зертханада балау әдістері қойылып, паразиттердің түрлік құрамы, инвазияның қарқындылығы (ИИ) және инвазияның экстенсивтілігі (ИЭ) және паразитоценоз түрлерінің құрамдас бөліктерін зерттедік.

Қойларда кездесетін паразитоздарды копрологиялық әдістермен зерттегенде, аноплоцефалаттар инвазиясы моноинвазиялар және аралас инвазиялар түрінде анықталған. Қойдың ішек-қарын жолында кездесетін паразитоздарды копрологиялық әдістермен зерттеген уақытта 4 гельминт кездесті: Dictyocaulus filarial, Moniezia expansa, Thysaniezia giardi және Avitellina centripunctata.

Айта кету керек, ауруға шалдыққан қойлардың диктиокаулезбен (Dictyocaulus filarial) жалпы залалдануы 12,5% (5 бас) құрады, бір көру аймағында инвазия қарқындылығы 1-ден 14 жұмыртқаға дейін залалданған, ал Moniezia expansa 40 қойдың 12 бас 30 % залалданған. Сондай-ақ Thysaniezia giardi 8 қой жұқтырды (ИЭ 20,0%, ИИ 1-2 жұмыртқа) және Avitellina centripunctata 2 қой (ИЭ 5,0%, ИИ 1). Осылайша, Moniezia expansa инвазиясының жоғары қарқындылығы байқалды. Инвазия интенсивтілігі жоғары, микроскоптың 1 көру алаңында 1-14 жұмыртқа. Инвазия интенсивтілігі төмен, микроскоптың 1 көру алаңында 1-6 жұмыртқа анықталды.

мониторинг, эпизоотология, мониезиоз, копрология, аралас инвазия, паразиттер, құрттар, экстенсивтілік, интенсивтілік.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1. Сабаншиев М.С. Паразитология және жануарлардың инвазиялық аурулары//Оқулық. – Алматы: ЖШС РПБК «Дәуір», 2011 – 480 бет.
2. Шабдарбаева Г.С. Ветеринариялық протозоология және арахноэнтомология//Оқулық. «Print-S», Алматы, 2011. 275 б., 17,2 п.л.
3. Кушалиев К.Ж., Усенов Ж.Т., Кужебаева У.Ж., Кожаева А.Р. Батыс қазақстан облысындағы орал популяциясы киіктерінің гельминттермен залалдануы // Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ғылымипрактикалық журналы «Ғылым және Білім», - 2022.- № 1 (66) – Б. 70-77.
4. Сариев Н.Ж., Балғалиев Е.Б., Ибраева М.М. Ұсақ мүйізді қара малының стронгилятоздарының эпизоотологиясы, емдеу әдістері/ Н.Ж. Сариев, Е.Б. Балғалиев, М.М. Ибраева//Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ғылымипрактикалық журналы «Ғылым және Білім», - 2019.- № 2 (55) – Б. 202-205.
5. Балгимбаева А., Шабдарбаева Г., Жантелиева Л., Ибажанова А., Хусаинов Д. (2019) Диагностика и лечение гельминтозов у животных //Вестник Национальной Академии Наук Республики Казахстан. - Том 6. - № 54. - С. 5-12. https: //doi.org/10.32014/2019.2224-526X.70
6. Енгашев, С.В. Эффективность монизена при мониезиозе овец /С.В. Енгашев, В.И. Колесников //Ветеринария. -М., 2011. - №5-С.36-37.
7. Новак, М.Д. Эффективность монизена при гельминтозах овец и коз /М.Д. Новак, С.В. Енгашев, Э.Х. Даугалиева, Е.С. Енгашева //Ветеринария. -М.,2010 - №7.-С34-38.
8. Diop, G. Genetic characterization of Moniezia species in Senegal and Ethiopia/ G. Diop., C. T Ba, T. Yanagida, M. Nakao, Y.Sako, A. Ito, Z. Hailemariam, S. Menkir // Parasitology international. – 2015. – Т. 64. – №5. – P. 256-260.
9. Ohtori, M. Sequence differences in the internal transcribed spacer 1 and 5.8 S ribosomal RNA among three Moniezia species isolated from ruminants in Japan / M. Ohtori, M. Aoki, T. Itagaki // Journal of Veterinary Medical Science. – 2015. – Т. 77. – №1. – P. 105-107.
10. Guo, A. Moniezia benedeni and Moniezia expansa are distinct cestode species based on complete mitochondrial genomes / A. Guo //Acta tropica. – 2017. – Т.166. – P. 287-292.
11. Yan, H. Differential diagnosis of Moniezia benedeni and M. expansa (Anoplocephalidae) by PCR using markers in small ribosomal DNA (18S rDNA) [Text] / H. Yan, X. Bo, Y. Liu, Z. Lou, X. Ni, W. Shi, F. Zhan, H. Ooi. W. Jia. //Acta Veterinaria Hungarica. – 2013. – Т. 61. – № 4. – P. 463-472.
12. Abdelhamid, M. Combined Effect of Monieziosis and Hypomicroelementosis on Some Hematological, Biochemical and Hormonal Parameters in Merino Sheep / M. Abdelhamid, A. K. L & Dyab // Pakistan veterinary journal. – 2021. – Т. 41. – №1.
13 Шахбиев, Х.Х. Эпизоотологическое течение мониезиоза мелкого рогатого скота в равнинных районах Чеченской республики [Текст] / Х.Х. Шахбиев, Н.И. Косяев, И.Х. Шахбиев// Международный вестник ветеринарии. – 2020. – №1. – С. 33-36.
14. Ятусевич, А. И. Паразитология и инвазионные болезни животных: учебное пособие / А. И. Ятусевич, Н. Ф. Карасев, С. И. Стасюкевич. – Минск: РИПО, 2020. – 269 с.
15. Доценко О.С., Муллаярова И.Р. МОНИЕЗИОЗ ОВЕЦ В РЕСПУБЛИКЕ БАШКОРТОСТАН // Международный студенческий научный вестник. – 2016. – № 4-3.
16. Захаркина Н.И., Пилипчук А.А. ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ПРЕМИКСА «КУПРОВИТАМ» ДЛЯ ПРОФИЛАКТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ МОНИЕЗИОЗА У ЯГНЯТ // Фундаментальные исследования. – 2014. – № 8-3. – С. 637-640.
17. Имагинальные цестодозы: учебное пособие / Т.Н. Сивкова; М-во с.-х. РФ, федеральное гос. бюджетное образов. учреждение высшего образов. «Пермский гос. аграрно-технолог. ун-т им. акад. Д.Н. Прянишникова». – Пермь : ИПЦ «Прокростъ», 2018. –147 с.
18. K. Kushaliyev, Zh. Ussenov, S. Alimbekov, O. Millakaev, A. Kozhayeva and A. Khairushev Study of the saiga helminth fauna and Ural sheep in the western region of Kazakhstan// Open Veterinary Journal, (2023), Vol. 13(4): 485–494. DOI: 10.5455/OVJ.2023.v13.i4.11.
19. Кушалиев К.Ж., Абдыбекова А.М., Қожаева А.Р., Хайрушев А.Р., «Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті» Мониезиозбен залалданған киіктердің патоморфологиялық ӛзгерістері //Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ғылымипрактикалық журналы «Ғылым және Білім», - 2023.- № 1 (1) – Б. 3-10.
20. Ахметова Г.Д., Турганбаева Г.Е., Хусаинов Д.М., Мусоев А.М. Совершенствование мер диагностики и изучение распространения трихомоноза крупного рогатого скота на юго-востоке казахстана// https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/issue/view/12 Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. № 3 (91) (2021):– Б. 12-19.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. ҚОЙ МОНИЕЗИОЗЫНЫҢ ТАРАЛУЫН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler. 4 (104) (Dec. 2024), 69–76. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2024/07.

(1)ҚОЙ МОНИЕЗИОЗЫНЫҢ ТАРАЛУЫН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler 2024, No. 4 (104), 69-76. https://doi.org/10.37884/4-2024/07.

ҚОЙ МОНИЕЗИОЗЫНЫҢ ТАРАЛУЫН АНЫҚТАУ. (2024). Izdenister Natigeler, 4 (104), 69-76. https://doi.org/10.37884/4-2024/07

ҚОЙ МОНИЕЗИОЗЫНЫҢ ТАРАЛУЫН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (104), p. 69–76, 2024. DOI: 10.37884/4-2024/07. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/785. Acesso em: 15 sep. 2026.

“ҚОЙ МОНИЕЗИОЗЫНЫҢ ТАРАЛУЫН АНЫҚТАУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 4 (104) (December): 69-76. https://doi.org/10.37884/4-2024/07.

“ҚОЙ МОНИЕЗИОЗЫНЫҢ ТАРАЛУЫН АНЫҚТАУ” (2024) Izdenister natigeler, (4 (104), pp. 69–76. doi:10.37884/4-2024/07.

[1]“ҚОЙ МОНИЕЗИОЗЫНЫҢ ТАРАЛУЫН АНЫҚТАУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (104), pp. 69–76, Dec. 2024, doi: 10.37884/4-2024/07.

“ҚОЙ МОНИЕЗИОЗЫНЫҢ ТАРАЛУЫН АНЫҚТАУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (104), Dec. 2024, pp. 69-76, https://doi.org/10.37884/4-2024/07.

“ҚОЙ МОНИЕЗИОЗЫНЫҢ ТАРАЛУЫН АНЫҚТАУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (104) (December 30, 2024): 69–76. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/785.

1.ҚОЙ МОНИЕЗИОЗЫНЫҢ ТАРАЛУЫН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (104):69-76. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/785

1.ҚОЙ МОНИЕЗИОЗЫНЫҢ ТАРАЛУЫН АНЫҚТАУ. Izdenister natigeler. 2024;(4 (104):69-76. doi:10.37884/4-2024/07

[1] 1. Сабаншиев М.С. Паразитология және жануарлардың инвазиялық аурулары//Оқулық. – Алматы: ЖШС РПБК «Дәуір», 2011 – 480 бет.

[2] 2. Шабдарбаева Г.С. Ветеринариялық протозоология және арахноэнтомология//Оқулық. «Print-S», Алматы, 2011. 275 б., 17,2 п.л.

[3] 3. Кушалиев К.Ж., Усенов Ж.Т., Кужебаева У.Ж., Кожаева А.Р. Батыс қазақстан облысындағы орал популяциясы киіктерінің гельминттермен залалдануы // Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ғылымипрактикалық журналы «Ғылым және Білім», - 2022.- № 1 (66) – Б. 70-77.

[4] 4. Сариев Н.Ж., Балғалиев Е.Б., Ибраева М.М. Ұсақ мүйізді қара малының стронгилятоздарының эпизоотологиясы, емдеу әдістері/ Н.Ж. Сариев, Е.Б. Балғалиев, М.М. Ибраева//Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ғылымипрактикалық журналы «Ғылым және Білім», - 2019.- № 2 (55) – Б. 202-205.

[5] 5. Балгимбаева А., Шабдарбаева Г., Жантелиева Л., Ибажанова А., Хусаинов Д. (2019) Диагностика и лечение гельминтозов у животных //Вестник Национальной Академии Наук Республики Казахстан. - Том 6. - № 54. - С. 5-12. https: //doi.org/10.32014/2019.2224-526X.70

[6] 6. Енгашев, С.В. Эффективность монизена при мониезиозе овец /С.В. Енгашев, В.И. Колесников //Ветеринария. -М., 2011. - №5-С.36-37.

[7] 7. Новак, М.Д. Эффективность монизена при гельминтозах овец и коз /М.Д. Новак, С.В. Енгашев, Э.Х. Даугалиева, Е.С. Енгашева //Ветеринария. -М.,2010 - №7.-С34-38.

[8] 8. Diop, G. Genetic characterization of Moniezia species in Senegal and Ethiopia/ G. Diop., C. T Ba, T. Yanagida, M. Nakao, Y.Sako, A. Ito, Z. Hailemariam, S. Menkir // Parasitology international. – 2015. – Т. 64. – №5. – P. 256-260.

[9] 9. Ohtori, M. Sequence differences in the internal transcribed spacer 1 and 5.8 S ribosomal RNA among three Moniezia species isolated from ruminants in Japan / M. Ohtori, M. Aoki, T. Itagaki // Journal of Veterinary Medical Science. – 2015. – Т. 77. – №1. – P. 105-107.

[10] 10. Guo, A. Moniezia benedeni and Moniezia expansa are distinct cestode species based on complete mitochondrial genomes / A. Guo //Acta tropica. – 2017. – Т.166. – P. 287-292.

[11] 11. Yan, H. Differential diagnosis of Moniezia benedeni and M. expansa (Anoplocephalidae) by PCR using markers in small ribosomal DNA (18S rDNA) [Text] / H. Yan, X. Bo, Y. Liu, Z. Lou, X. Ni, W. Shi, F. Zhan, H. Ooi. W. Jia. //Acta Veterinaria Hungarica. – 2013. – Т. 61. – № 4. – P. 463-472.

[12] 12. Abdelhamid, M. Combined Effect of Monieziosis and Hypomicroelementosis on Some Hematological, Biochemical and Hormonal Parameters in Merino Sheep / M. Abdelhamid, A. K. L & Dyab // Pakistan veterinary journal. – 2021. – Т. 41. – №1.

[13] 13 Шахбиев, Х.Х. Эпизоотологическое течение мониезиоза мелкого рогатого скота в равнинных районах Чеченской республики [Текст] / Х.Х. Шахбиев, Н.И. Косяев, И.Х. Шахбиев// Международный вестник ветеринарии. – 2020. – №1. – С. 33-36.

[14] 14. Ятусевич, А. И. Паразитология и инвазионные болезни животных: учебное пособие / А. И. Ятусевич, Н. Ф. Карасев, С. И. Стасюкевич. – Минск: РИПО, 2020. – 269 с.

[15] 15. Доценко О.С., Муллаярова И.Р. МОНИЕЗИОЗ ОВЕЦ В РЕСПУБЛИКЕ БАШКОРТОСТАН // Международный студенческий научный вестник. – 2016. – № 4-3.

[16] 16. Захаркина Н.И., Пилипчук А.А. ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ПРЕМИКСА «КУПРОВИТАМ» ДЛЯ ПРОФИЛАКТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ МОНИЕЗИОЗА У ЯГНЯТ // Фундаментальные исследования. – 2014. – № 8-3. – С. 637-640.

[17] 17. Имагинальные цестодозы: учебное пособие / Т.Н. Сивкова; М-во с.-х. РФ, федеральное гос. бюджетное образов. учреждение высшего образов. «Пермский гос. аграрно-технолог. ун-т им. акад. Д.Н. Прянишникова». – Пермь : ИПЦ «Прокростъ», 2018. –147 с.

[18] 18. K. Kushaliyev, Zh. Ussenov, S. Alimbekov, O. Millakaev, A. Kozhayeva and A. Khairushev Study of the saiga helminth fauna and Ural sheep in the western region of Kazakhstan// Open Veterinary Journal, (2023), Vol. 13(4): 485–494. DOI: 10.5455/OVJ.2023.v13.i4.11.

[19] 19. Кушалиев К.Ж., Абдыбекова А.М., Қожаева А.Р., Хайрушев А.Р., «Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті» Мониезиозбен залалданған киіктердің патоморфологиялық ӛзгерістері //Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ғылымипрактикалық журналы «Ғылым және Білім», - 2023.- № 1 (1) – Б. 3-10.

[20] 20. Ахметова Г.Д., Турганбаева Г.Е., Хусаинов Д.М., Мусоев А.М. Совершенствование мер диагностики и изучение распространения трихомоноза крупного рогатого скота на юго-востоке казахстана// https://journal.kaznaru.edu.kz/index.php/research/issue/view/12 Ізденістер, нәтижелер –Исследования, результаты. № 3 (91) (2021):– Б. 12-19.