Аңдатпа
Мақалада 2022-2023 жылдардағы күздік бидай сорттары өнімділігінің құрылымдық элементтер және дән сапасымен байланысы туралы зерттеу нәтижелері келтірілген. Сорттың өнімділігі тек шаруашылық белгілерге ғана емес, сонымен қатар өнім құрылымы элементтеріне, өнімді сабақтарға, масақтағы дәндердің санына, масақтағы дәннің массасына, 1000 дәннің массасына байланысты. Сорттардың өнімділік деңгейі осы өнімділік элементтерінің үйлесуіне байланысты. Оларды күздік бидай өсімдіктерінің өнімділігін арттыру үшін сұрыптау шарты ретінде пайдалануға болады.
Өнімділік пен бір масақтағы дән саны, негізгі масақтағы дән массасы, негізгі масақтың ұзындығы және 1000 дәннің массасы арасындағы статистикалық сенімді айырмашылықтар анықталды. Өнімділікті анықтайтын элементтер бір-бірімен де, дән өнімділігімен де өте күрделі корреляциялық байланыста болады. Зерттеу жылдарындағы жоғары оң корреляциялық байланыс өнімділік пен келесі құрылымдық элементтер: масақтағы дәндер саны (r = 0,8), масақ дәндерінің массасы (r = 0,8), 1000 дәннің массасы (r = 0,9) және масақтың ұзындығы (r = 0,6) арасында көрінді.
Сонымен қатар, күздік бидайды салыстырмалы қолайлы ауа райы 2022 жылы өсіргенде өнімділіктің құрылымдық элементтері жоғары нәтижені көрсетсе, 2023 жылы құрғақшылық әсерінен бұл көрсеткіштер айтарлықтай төмен болды. Одан атмосфералық құрғақшылық және топырақта ылғалдың жетіспеушілігі – өнімділік пен оның құрылымдық элементтерінің көрсеткіштеріне кері әсерін тигізеді деп қорытынды жасауға болады.
01 Кіріспе
Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.
02 Әдебиеттер тізімі
- 1. Громова С.Н., Скрипка О.В., Самофалов А.П., Чернова В.Л. Продуктивность и элементы структуры урожая сортов и линий озимой мягкой пшеницы в конкурсном сортоиспытании в условиях «АНЦ «Донской»//Зерновое хозяйство России № 3(63)’2019: 26-29.
- 2. Грабовец А.И., Фоменко М.А. Озимая пшеница (второе дополненное издание): монография. Ростов-на-Дону: ООО «Издательство Юг», 2022: 141
- 3. Марченко Д.М. Взаимосвязи между урожайностью и элементами её структуры у сортов мягкой озимой пшеницы //Научный журнал КубГАУ. 2011. № 68 (04). С. 1 – 12.
- 4. Степанов К.А., Чимкенова А.Е., Байбусынова Ж.М. Особенности структуры урожая и ее связь с продуктивностью у селекционных линий яровой мягкой пшеницы разных морфотипов в Восточном Казахстане// Ізденістер, нəтижелер – Исследование, результаты 2021 г. № 2 (90). с. 205-216.
- 5. Маслова Г.Я., Китлярова Н.И., Абдряев М.Р. Взаимосвязь элементов продуктивности озимой пшеницы в условиях Среднего Поволжья//Роль современной селекции и агротехники в мерах борьбы с засухой: матер. Междунар. науч.-практич. конф, посвящ. 140-летию академика ВАСХНИЛ П.Н. Константинова (11 – 13 июля 2017 г., г.о. Кинель Самарской обл.). Казань: Изд-во «Бук», 2017: 24 – 27.
- 6. Kucerova J. Some correlations between parameters of winter wheat technological guality //ActaVniv. Agr. Silvicult. Mendelianae Brunensis. – 2006. – Vol. 54, № 1: 23–29.
- 7. Ұсыныстар, Алматы облысында ауылшаруашылығын жүргізу жүйелері туралы, Алматы, 2002. - Б. 8-12.
- 8. Методика Государственного сортоиспытания сельскохозяйственных культур. –Алматы, –2002. – C.378.
- 9. Зотова Л.П., Джатаев С.А., Швидченко В.К. Оценка мировой коллекции яровой мягкой пшеницы на засухоустойчивость и продуктивность // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. – Алматы, 2019. – № 3 (83). – С.187-193
- 10. Galili G, Feldman M. Genetic control of endosperm protein in wheat//Theor. Appl. Genet. Springer-Verlag, 1983. Vol.66, № 1. P. 77-86.
- 11. Базилова Д.С., Долинный Ю.Ю., Иванова Г.Н. Исходный материал для селекции яровой мягкой пшеницы в условиях Северного Казахстана// Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. 2022 г. № 2 (94). с. 37-46.
- 12. Ковтун В.И. Озерненность, масса зерна с колоса и масса 1000 зерен в повышении урожайности озимой мягкой пшеницы//Изв. Оренбургского гос. аграр. унта. – 2015. – № 3: 27–29.